Adenomiyozis nedir? Belirtileri, tanısı ve tedavisi

Adenomiyozis nedir?

Rahim, kalın kas duvarlı bir organdır. İç yüzeyi, adet döngüsü boyunca hormonların etkisiyle kalınlaşan ve gebelik olmazsa adet kanamasıyla dökülen endometrium tabakasıyla kaplıdır.

NHS adenomiyozisi, rahmin iç zarının rahim duvarındaki kas tabakasının içine doğru büyümeye başlaması olarak tanımlar. MedlinePlus da bu durumu, endometrium dokusunun rahmin dış kas tabakasına doğru ilerlemesine bağlı olarak rahim duvarlarının kalınlaşması olarak açıklar.

MedlinePlus'a göre adenomiyozis bazen rahmin büyümesine yol açabilir; muayenede rahim yumuşak ve normalden biraz büyük olarak hissedilebilir, rahimde bir kitle ya da hassasiyet de saptanabilir.

Adenomiyozis ile endometriozis arasındaki fark

İki durum sık karıştırılır:

• Adenomiyozis: Rahim iç zarına benzeyen doku, rahmin kendi kas duvarının içinde bulunur.
• Endometriozis: NHS'e göre farklı bir durumdur; rahim iç zarına benzeyen doku, yumurtalıklar ya da yumurta kanalları gibi başka yerlerde büyür. Bkz. Endometriozis (çikolata kisti) nedir?

NHS'e göre belirtilerin nedenini bulmak ya da endometriozis gibi benzer durumları dışlamak için bazen ek testler gerekir.

Belirtileri nelerdir?

NHS'in sıraladığı belirtiler şunlardır:

Adet dönemiyle ilgili belirtiler:

• Ağrılı adet; NHS'e göre ağrı şiddetli olabilir ve olağan etkinliklerinizi yapmanızı engelleyebilir. Bkz. Ağrılı adet
• Yoğun adet kanaması

Adet dışındaki zamanlarda görülebilen belirtiler:

• Leğen bölgesinde (kasıkta) ağrı
• Karında şişkinlik, ağırlık ya da dolgunluk hissi
• Cinsel ilişki sırasında ağrı

MedlinePlus da yoğun adet kanamasını, giderek artan adet ağrısını ve cinsel ilişki sırasında ağrıyı başlıca belirtiler arasında sayar. NHS, adenomiyozisi olan bazı kişilerde hiç belirti olmadığını belirtir; MedlinePlus'a göre de birçok durumda belirti yoktur.

NHS'e göre yoğun adet kanamaları yaşamınızı etkiliyorsa ya da bir süredir devam ediyorsa aile hekimine başvurmanız önerilir. Bu yakınmalar "normaldir" diye geçiştirilmemeli, hekimle konuşulmalıdır. Bkz. Adet düzensizliği

Kimlerde görülür, neden olur?

NHS ve MedlinePlus'a göre adenomiyozisin nedeni tam olarak bilinmemektedir. Bununla birlikte bazı kadınlarda daha sık görülür:

• Yaş: NHS'e göre 30 yaş üzerindeki kadınlarda daha sıktır. MedlinePlus en sık 35–50 yaş arasındaki kadınlarda görüldüğünü belirtir.
• Doğum yapmış olmak: NHS'e göre doğum yapmış kişilerde görülme olasılığı daha yüksektir; MedlinePlus da en sık en az bir gebelik geçirmiş kadınlarda görüldüğünü belirtir.

NHS'e göre adet gören herkesi etkileyebilir. MedlinePlus'a göre menopoza yaklaşan kadınların çoğunda bir miktar adenomiyozis bulunur; ancak bunların yalnızca birkaçında belirti olur.

Yoğun ya da düzensiz kanama gibi belirtiler başka durumlarda da görülebildiği için, NHS'in belirttiği gibi değerlendirmede benzer belirtilere yol açabilecek diğer nedenler de araştırılır.

Tanı nasıl konur?

NHS'e göre hekim adetleriniz hakkında sorular sorar ve şişlik ya da şişkinlik olup olmadığını anlamak için karnınızı muayene edebilir; vajina ve rahim ağzını kontrol etmek için iç muayene yapmak isteyebilir. Randevu alırken kadın hekim isteyebilir, muayene sırasında yanınızda bir yakınınızın ya da başka bir sağlık çalışanının bulunmasını talep edebilirsiniz. Belirtilerin nedenini bulmak ya da benzer durumları dışlamak için ek testler gerekebilir:

• Ultrason: MedlinePlus'a göre rahmin ultrasonu yapılabilir; ancak her zaman net bir tanı sağlamayabilir. Bkz. Ultrason (USG) nedir?
• MR: MedlinePlus'a göre adenomiyozisi rahimdeki diğer tümörlerden (kitlelerden) ayırt etmeye yardımcı olur ve çoğu zaman ultrason tanı için yeterli bilgi vermediğinde kullanılır. Bkz. MR nedir? ve Miyom nedir?

MedlinePlus'a göre hekim, kadında başka jinekolojik sorunlardan kaynaklanmayan adenomiyozis belirtileri varsa tanı koyar. Tanıyı kesinleştirmenin tek yolu ise rahmin ameliyatla alınmasından sonra dokunun incelenmesidir.

Tedavi seçenekleri

MedlinePlus'a göre çoğu kadının tedaviye ihtiyacı yoktur. NHS'e göre belirtileri olanlarda belirtileri hafifletmeye yardımcı tedaviler vardır; ilaç ve hormon tedavileri işe yaramazsa ameliyat gerekebilir. NHS ve MedlinePlus'ın aktardığı seçenekler şunlardır:

Ağrı ve kanamayı azaltan ilaçlar

• Steroid olmayan iltihap giderici ilaçlar (NSAİİ): NHS bu ilaçları tedavi seçenekleri arasında sayar; MedlinePlus'a göre ibuprofen ya da naproksen gibi ilaçlar ağrıyı kontrol etmeye yardımcı olabilir.
• Traneksamik asit: NHS'in saydığı ilaç seçenekleri arasındadır.

Hormon tedavileri

NHS ve MedlinePlus'a göre hormon tedavileri yardımcı olabilir:

• Hormon salgılayan rahim içi araç (hormonlu spiral): NHS'e göre rahim iç zarını incelterek adetleri hafifletir ve daha az ağrılı hâle getirir.
• Hormonlu spiral kullanamayan ya da istemeyenler için NHS'e göre yalnız progestojen içeren hap, kombine doğum kontrol hapı ya da doğum kontrol bandı gibi diğer hormonal yöntemler.

MedlinePlus'a göre doğum kontrol hapları ve progesteron içeren rahim içi araç yoğun kanamayı azaltmaya yardımcı olabilir.

Bu yöntemler aynı zamanda doğum kontrol yöntemleridir; gebelik planlıyorsanız bunu hekiminize söyleyin. Hormon tedavilerinin sizin için uygun olup olmadığı sağlık geçmişiniz göz önüne alınarak değerlendirilir. Hangi yöntemin uygun olduğuna; yaşınıza, sağlık durumunuza ve gebelik planlarınıza göre hekiminizle birlikte karar verilir. Bir yöntemden yeterli fayda görmezseniz başka bir seçeneğe geçilebilir; bu nedenle kontrol görüşmelerinde belirtilerinizdeki değişimi paylaşmanız önemlidir.

Cerrahi seçenekler

NHS'e göre diğer tedaviler işe yaramadığında şu seçenekler gündeme gelebilir:

• Rahim iç zarının alınması (endometrial ablasyon): Rahmin iç zarını ortadan kaldırmaya yönelik bir ameliyattır.
• Rahmin alınması (histerektomi): MedlinePlus'a göre şiddetli belirtileri olan kadınlarda yapılabilir. Rahmin alınmasından sonra gebelik mümkün olmaz; bu nedenle gelecekteki gebelik planlarınızı hekiminizle konuşun.

Evde neler yapılabilir?

NHS, ağrıyı hafifletmek için şu öz bakım yöntemlerini önerir:

• Karnınıza ısı pedi ya da bir havluya sarılmış sıcak su torbası koymak
• Ağrıyı azaltmak için hafif elektrik uyarıları kullanan küçük bir cihaz olan TENS cihazını denemek
• Parasetamol ya da ibuprofen gibi ağrı kesiciler almak

Adet takvimi tutarak ağrının ve kanamanın ne zaman arttığını, kaç gün sürdüğünü ve ne kadar ped ya da tampon kullandığınızı not etmek, hekime başvururken yararlı bilgiler sunar. Öz bakım yöntemleri belirtileri hafifletmeye yardımcı olabilir; ancak ağrınız bu yöntemlerle kontrol altına alınamıyorsa ya da kanamanız günlük yaşamınızı kısıtlıyorsa, tedavi seçenekleri için hekiminize başvurmanız gerekir. Ağrı kesicileri önerilen miktarın üzerinde ya da uzun süre kendi başınıza kullanmaktan kaçının.

Seyir: menopozdan sonra ne olur?

MedlinePlus'a göre adenomiyozis belirtileri çoğunlukla menopozdan sonra geçer. Menopoza yaklaşan kadınların çoğunda bir miktar adenomiyozis bulunsa da yalnızca birkaçında belirti olur. Menopoza kadar olan dönemde ise NHS'in saydığı tedaviler belirtileri hafifletmeye yardımcı olabilir. Bkz. Menopoz belirtileri

Günlük yaşam ve hekime hazırlık

Adenomiyozis belirtileri her kadında farklı şiddette olabilir; bazılarında hiç belirti yoktur. NHS'e göre ağrı şiddetli olabilir ve olağan etkinlikleri yapmayı engelleyebilir. Bu yakınmaları yaşamın olağan bir parçası gibi kabullenmek yerine, hekiminizle konuşmanız ve size uygun bir tedavi planı oluşturmanız önemlidir.

Hekime giderken şu bilgileri not etmeniz değerlendirmeyi kolaylaştırır:

• Adetlerinizin ne sıklıkla geldiği ve kaç gün sürdüğü
• Ağrının ne zaman başladığı, ne kadar sürdüğü ve ağrı kesicilerle azalıp azalmadığı
• Kanamanın miktarı; örneğin gün içinde kaç kez ped ya da tampon değiştirdiğiniz
• Adet dışındaki zamanlarda kasık ağrısı, şişkinlik ya da cinsel ilişki sırasında ağrı olup olmadığı
• Kullandığınız ilaçlar ve doğum kontrol yöntemleri
• Gebelik planlarınız

Belirtilerinizin yaşamınızı nasıl etkilediğini açıkça anlatmak, hekimin tedavi seçeneklerini sizin önceliklerinize göre değerlendirmesine yardımcı olur.