Histerektomi nedir? Rahim alınması ameliyatı ve iyileşme

Histerektomi nedir?

NHS histerektomiyi, rahmin ameliyatla çıkarıldığı bir işlem olarak tanımlar. MedlinePlus, bu ameliyatta rahmin tamamının ya da bir bölümünün alınabileceğini, rahim tüplerinin ve yumurtalıkların da çıkarılabileceğini belirtir. NHS'e göre ameliyattan sonra gebelik mümkün değildir; henüz menopoza girmemiş kadınlarda yaştan bağımsız olarak adet kanaması da kesilir. NHS, histerektominin 40–50 yaş arasındaki kadınlarda daha sık yapıldığını belirtir. Bu nedenle histerektomi, özellikle ileride çocuk sahibi olmayı düşünen kadınlar için dikkatle verilmesi gereken bir karardır.

Histerektomi türleri

NHS'e göre ameliyatta alınan organlara göre farklı türler vardır:

• Total histerektomi: Rahim ve rahim ağzı (serviks) birlikte alınır. NHS'e göre en sık yapılan türdür.
• Subtotal histerektomi: Rahmin gövdesi alınır, rahim ağzı yerinde bırakılır.
• Tüplerin ve yumurtalıkların da alındığı histerektomi: Rahim ve rahim ağzıyla birlikte her iki tüp ve yumurtalık alınır.
• Radikal histerektomi: Rahim ve çevresindeki dokular; tüpler, vajinanın bir bölümü, yumurtalıklar, lenf bezleri ve yağ dokusu ile birlikte alınır.

NHS'e göre hangi türün uygulanacağı, ameliyatın nedenine ve üreme organlarının ne kadarının güvenle yerinde bırakılabileceğine bağlıdır. Rahim ağzının ya da yumurtalıkların da alınıp alınmayacağı kararı genellikle kişinin kendi düşünceleri, tıbbi geçmişi ve hekimin önerileri birlikte değerlendirilerek verilir.

Hangi durumlarda yapılır?

NHS ve MedlinePlus'ın saydığı başlıca nedenler şunlardır:

• Ağır adet kanamaları ya da başka tedavilerle kontrol edilemeyen uzun süreli vajinal kanama
• Miyomlar; bkz. Miyom nedir?
• Ağır ve ağrılı adetlere yol açan adenomiyozis
• Başka tedavilerle düzelmeyen ağır endometriozis; bkz. Endometriozis nedir?
• Uzun süren pelvik ağrı
• Rahim sarkması; bkz. Rahim sarkması
• Rahim, rahim ağzı, yumurtalık ya da tüp kanserleri; MedlinePlus'a göre kansere dönüşebilecek rahim ağzı hücre değişiklikleri (servikal displazi) de nedenler arasındadır
• MedlinePlus'a göre doğum sırasında durdurulamayan kanama
• MedlinePlus'a göre rahmi tutan ağır enfeksiyonlar (örneğin pelvik inflamatuvar hastalık)

Daha az girişimsel seçenekler

NHS'e göre histerektomi, iyileşme süresi uzun olan büyük bir ameliyattır ve ancak daha az girişimsel tedaviler denendikten sonra düşünülür. MedlinePlus'a göre bazı durumlar ilaçlarla ya da şu yöntemlerle tedavi edilebilir:

• Rahim atardamarlarının tıkanmasıyla rahme giden kan akımının azaltıldığı işlem (uterin arter embolizasyonu)
• Rahim iç zarının yok edildiği işlem (endometrial ablasyon)
• Doğum kontrol hapları
• Ağrı kesici ilaçlar
• Progestin hormonu salgılayan rahim içi araç
• Pelvik laparoskopi

Size uygun seçeneğin hangisi olduğunu yakınmalarınız, tıbbi geçmişiniz ve beklentileriniz doğrultusunda hekiminizle konuşun.

Ameliyat yöntemleri

NHS'e göre histerektomi üç ana yolla yapılabilir; MedlinePlus robot yardımlı cerrahiyi de seçenekler arasında sayar:

• Laparoskopik (kapalı) histerektomi: Karına küçük kesiler açılır; kamera ve ince aletlerle çalışılır. MedlinePlus'a göre genellikle 3–4 küçük kesi yapılır. NHS'e göre rahim vajinaya yapılan bir kesiden çıkarılır. Laparoskopi hakkında genel bilgi için Laparoskopi nedir? yazımıza bakabilirsiniz.
• Vajinal histerektomi: Rahim, vajinanın üst kısmına yapılan bir kesiden çıkarılır. MedlinePlus'a göre bu ameliyat laparoskop yardımıyla ya da laparoskop kullanılmadan yapılabilir.
• Abdominal (açık) histerektomi: Rahim, alt karına yapılan bir kesiden çıkarılır.
• Robot yardımlı histerektomi: MedlinePlus'a göre bu yöntemde de karına 3–4 küçük kesi açılır.

MedlinePlus'a göre hangi yöntemin seçileceğine kişi ve cerrahı birlikte karar verir; seçim tıbbi geçmişe ve ameliyatın nedenine bağlıdır.

Yumurtalıklar ve menopoz

NHS'e göre yumurtalıklar alınırsa kadın, yaşı ne olursa olsun ameliyattan hemen sonra menopoza girer; buna cerrahi menopoz denir. NHS'e göre bu durumda genellikle ameliyattan kısa süre sonra sıcak basması, terleme, vajina kuruluğu ve uyku bozukluğu gibi menopoz belirtileri ortaya çıkar ve bu belirtiler şiddetli olabilir. NHS'e göre ameliyat sonrası cerrahi menopoza giren kadınlara hormon replasman tedavisi sunulmalıdır; bu tedavi implant, iğne ya da tablet biçiminde verilebilir.

NHS, yumurtalıkların biri ya da ikisi korunsa bile menopozun beklenenden daha erken başlayabileceğini belirtir. NHS'e göre bu durum özellikle 40 yaşın altındaki kadınlar için önemlidir; çünkü menopozun erken başlaması kemik erimesi (osteoporoz) riskini artırabilir ve yaşa ve koşullara göre kemik erimesini önlemek için ek ilaç gerekebilir. MedlinePlus da yumurtalıkların menopozdan önce alınmasının kalp hastalığı riskini artırabileceğine dikkat çeker. Bu nedenle yumurtalıkların alınıp alınmayacağı, ameliyat öncesinde hekimle ayrıntılı biçimde konuşulmalıdır. Menopoz hakkında bilgi için Menopoz belirtileri yazımıza bakabilirsiniz.

Ameliyata hazırlık

MedlinePlus'a göre ameliyattan önce şu adımlar önemlidir:

• Ameliyattan sonra beklenen bedensel ve duygusal değişiklikleri hekiminizle, ailenizle ve yakınlarınızla konuşmak
• Reçeteli ve reçetesiz tüm ilaçlarınızı, bitkisel ürünleri ve takviyeleri hekiminize bildirmek; günde birden fazla alkollü içki içiyorsanız bunu da söylemek
• Diyabet, kalp hastalığı ya da başka bir hastalığınız varsa cerrahın sizi bu hastalığınızı izleyen hekime yönlendirebileceğini bilmek
• Sigara içiyorsanız azaltmak ya da bırakmak; sigara iyileşmeyi yavaşlatabilir ve pıhtı riskini artırabilir
• Ameliyat öncesinde soğuk algınlığı, grip, ateş ya da başka bir hastalık geçirirseniz bunu bildirmek; ameliyatın ertelenmesi gerekebilir
• Ameliyat günü hangi ilaçları almanız gerektiğini sormak ve yeme-içmeyi ne zaman bırakacağınıza ilişkin talimatlara uymak
• Eve dönüşte sizi götürecek birinin gerekip gerekmediğini sormak

Hekime sorulabilecek sorular

Karar vermeden önce şu soruları sormanız, beklentilerinizi netleştirmenize yardımcı olabilir:

• Benim durumumda histerektomi dışında hangi seçenekler var?
• Hangi tür histerektomi ve hangi yöntem öneriliyor, neden?
• Yumurtalıklarım ve tüplerim alınacak mı?
• Hastanede ne kadar kalacağım, işe ne zaman dönebilirim?
• Ameliyattan sonra hormon tedavisine ihtiyacım olacak mı?
• Rahim ağzı taramalarına devam etmem gerekecek mi?

NHS, olası komplikasyonlar arasında genel anesteziye bağlı ciddi tepkileri de sayar; anestezi planını ameliyat öncesinde ekibinizle konuşun. Anestezi hakkında genel bilgi için bkz. Genel anestezi nedir?

Ameliyattan sonra iyileşme

Hastanede

NHS'e göre ameliyattan sonra yorgun ve ağrılı uyanmak olağandır; ağrı kesiciler verilir, bulantı olursa buna yönelik ilaç da verilebilir. Yaralar üzerinde pansuman, kolda serum ve idrarı boşaltmak için mesanede sonda bulunabilir. NHS'e göre abdominal histerektomide yara altındaki kanı boşaltmak için karına konan dren genellikle 1–2 gün, vajinal histerektomide kanama riskini azaltmak için vajinaya yerleştirilen gazlı bez genellikle 24 saat yerinde kalır. Ameliyattan sonraki gün kısa bir yürüyüş yapmanız istenir; bu, bacaklarda pıhtı oluşması gibi sorunların riskini azaltır. Bir fizyoterapist hareketliliğe yardımcı egzersizleri ve pelvik taban kas egzersizlerini gösterebilir.

Hastanede kalış süresi yönteme göre değişir. NHS'e göre vajinal ya da laparoskopik histerektomide 1–4 gün sonra, abdominal histerektomide ise genellikle 5 güne kadar taburcu olunur. MedlinePlus'a göre vajinal, laparoskopik ya da robotik ameliyatlarda çoğu zaman ertesi gün eve gidilebilir; karında daha büyük kesi yapıldığında 1–2 gün, kanser nedeniyle yapılan ameliyatlarda daha uzun kalmak gerekebilir.

Evde

• İyileşme süresi: MedlinePlus'a göre ortalama iyileşme süresi abdominal histerektomide 4–6 hafta, vajinal histerektomide 3–4 hafta, laparoskopik ya da robotik histerektomide 2–4 haftadır. NHS, abdominal histerektomide tam iyileşmenin yaklaşık 6–8 haftayı bulabileceğini belirtir.
• Hareket: NHS yürümeyi her zaman önerir; iyileşme süresince ağır kaldırmaktan kaçınılmalıdır. Hafif bir şey kaldırmanız gerekirse dizlerinizi bükün ve sırtınızı düz tutun.
• Araç kullanma: NHS'e göre emniyet kemerini rahatça takabilecek ve güvenle ani fren yapabilecek duruma gelene kadar araç kullanılmaz; bu süre ameliyattan sonra 2–6 hafta arasında değişebilir.
• İşe dönüş: NHS'e göre işiniz bedensel güç ya da ağır kaldırma gerektirmiyorsa 6–8 hafta sonra işe dönmek mümkün olabilir.
• Cinsel ilişki: NHS'e göre yaralar iyileşip vajinal akıntı kesilene kadar, genellikle en az 4–6 hafta beklenmesi önerilir.
• Kanama ve akıntı: NHS'e göre adet kanamasından daha az olan vajinal kanama ya da akıntı 6 haftaya kadar sürebilir.

NHS'e göre ameliyattan sonra geçici bağırsak ve mesane değişiklikleri, idrar yolu enfeksiyonu ve kabızlık görülebilir; bunlar kolayca tedavi edilebilir. NHS, bol sıvı almayı ve beslenmede meyve ile lifi artırmayı önerir; ilk dışkılamalarda ıkınmamak için müshil gerekebilir. Dikişlerin alınması gerekiyorsa bu, ameliyattan 5–7 gün sonra yapılır; yaralar iyileştikten sonra yüzmeye başlanabilir. Ameliyat duygusal açıdan da etkileyici olabilir; NHS'e göre bazı kadınlar kayıp ve üzüntü hissedebilir, histerektomi bazen depresyonu tetikleyebilir. Geçmeyen çökkünlük hissi olursa hekiminize başvurun.

Olası riskler

NHS ve MedlinePlus'ın saydığı riskler şunlardır:

• Anesteziye bağlı riskler: NHS'e göre genel anesteziye bağlı ciddi komplikasyonlar çok nadirdir.
• Kanama: NHS'e göre ağır kanama riski küçüktür; ağır kanama olursa kan nakli gerekebilir.
• Enfeksiyon: Yara ya da idrar yolu enfeksiyonu; NHS'e göre genellikle ciddi değildir ve antibiyotikle tedavi edilebilir.
• Pıhtı: NHS'e göre ameliyat ve hareketsizlikle risk artar; ameliyattan sonra mümkün olan en kısa sürede hareket etmeniz istenir ve pıhtı önleyici iğne yapılabilir. MedlinePlus, akciğerlere giden pıhtının yaşamı tehdit edebileceğini belirtir. Bkz. Derin ven trombozu
• Mesane, bağırsak ya da idrar kanalı (üreter) yaralanması: NHS'e göre nadirdir; üreter yaralanması genellikle ameliyat sırasında onarılır, mesane ya da bağırsak hasarı da ameliyat sırasında onarılabilir.
• Vajinaya ilişkin sorunlar: NHS'e göre vajinal histerektomide rahim ağzının alındığı bölgede enfeksiyon, yavaş iyileşme ya da ileriki yıllarda sarkma görülebilir.
• MedlinePlus'a göre ilaçlara alerjik tepki, solunum sorunları, ilişki sırasında ağrı ve cinsel istekte azalma