Kaşıntı neden olur? Deri ve iç hastalık kaynaklı nedenler

Kaşıntı nedir?

MedlinePlus kaşıntıyı, kişide kaşıma isteği uyandıran karıncalanma veya tahriş hissi olarak tanımlar. Kaşıntı vücudun küçük bir bölgesinde (lokalize) ya da her yerinde (yaygın) olabilir.

Kaşıntının yanında ciltte görünür bir değişiklik olup olmaması, olası nedenler hakkında önemli ipucu verir:

• Döküntülü kaşıntı: Kızarıklık, kabarıklık, pullanma veya kabarcıklar varsa nedenin çoğu zaman bir cilt hastalığı ya da cilt tepkisi olduğu düşünülür.
• Döküntüsüz kaşıntı: Ciltte belirgin bir değişiklik yoksa kuru cilt, ilaçlar ya da iç hastalıklar daha fazla akla gelir. Uzun süre kaşımak sonradan ciltte çizik, kalınlaşma ve renk değişikliği yapabilir; bu izler asıl nedeni gizleyebilir.

Deri kaynaklı kaşıntı nedenleri

NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı başlıca deri kaynaklı nedenler şunlardır:

• Kuru cilt: Özellikle kış aylarında, sık ve sıcak duş alanlarda ve yaşla birlikte cildin yağ tabakası azaldığında görülür. MedlinePlus yaşlanan cildi de kaşıntı nedenleri arasında sayar. Bkz. Kışın cilt kuruluğu
• Egzama (atopik dermatit): Kuru, kızarık, kaşıntılı ve zaman zaman alevlenen cilt lezyonlarıyla seyreden uzun süreli bir hastalıktır. Bkz. Atopik dermatit (egzama)
• Kontakt dermatit: Sabun, deterjan, kimyasallar, yün ya da bazı metaller gibi maddelerle temas sonrası gelişen cilt tepkisidir.
• Kurdeşen (ürtiker): Kabarık, kaşıntılı, gelip giden kızarıklıklarla seyreder. Bkz. Kurdeşen (ürtiker)
• Sedef hastalığı ve kepek (seboreik dermatit): NHS bunları uzun süreli kaşıntı nedenleri arasında sayar. Bkz. Sedef hastalığı nedir?
• Güneş yanığı ve isilik: Sıcak ve terli ciltte gelişebilir.
• Pitiriyazis rozea: Gövdede pembe, pullu lekelerle seyreden bir döküntüdür.

Enfeksiyon ve parazitlere bağlı kaşıntı

• Mantar enfeksiyonları: NHS, pamukçuk, saçkıran ve ayak mantarı gibi mantar enfeksiyonlarını kaşıntı nedenleri arasında sayar. Bkz. Ayak mantarı
• Uyuz: Uyuz böcekleri derinin içine girerek yumurta bırakır. NHS'e göre özellikle geceleri artan yoğun kaşıntı yapar; döküntü sıklıkla parmak araları, el bilekleri, koltuk altları, bel çevresi, kasıklar ve kalçada görülür. Aynı evde yaşayan birden fazla kişide kaşıntı olması uyuzu düşündürür. Bkz. Uyuz nedir?
• Bit: Saçlı deri, vücut veya genital bölgedeki bitler kaşıntıya yol açar.
• Kıl kurdu: Özellikle çocuklarda geceleri artan makat kaşıntısı yapar.
• Su çiçeği ve bazı bakteriyel cilt enfeksiyonları: MedlinePlus su çiçeğini, kıl kökü iltihabını (folikülit) ve impetigoyu kaşıntı nedenleri arasında sayar.
• Böcek ısırıkları ve sokmaları

Kaşıntı hangi hastalığın belirtisi olabilir?

Ciltte belirgin bir döküntü olmadan uzun süren, yaygın kaşıntı bazen bir iç hastalığın işaretidir. NHS ve MedlinePlus'a göre şu durumlar kaşıntıya yol açabilir:

• Karaciğer hastalıkları: Özellikle ciltte ve gözlerde sararma (sarılık) ile birlikte görülen kaşıntı. MedlinePlus hepatiti de bu nedenler arasında sayar.
• Böbrek hastalıkları: Özellikle ilerlemiş böbrek hastalığı kaşıntıya yol açabilir.
• Tiroid hastalıkları: NHS, tiroid sorunlarını daha seyrek kaşıntı nedenleri arasında sayar.
• Demir eksikliği anemisi: Bkz. Demir eksikliği anemisi belirtileri

İlaçlar ve alerjiler

MedlinePlus, alerjik tepkilerin ve bazı ilaçların (örneğin bazı antibiyotikler) kaşıntıya yol açabildiğini belirtir. Yeni bir ilaca başladıktan sonra kaşıntı ya da döküntü ortaya çıkarsa hekiminize danışın; dudak, dil veya boğazda şişlik varsa 112'yi arayın.

Gebelik ve menopoz

NHS'e göre kaşıntı gebelikte ve menopozdan sonra sık görülür. Ancak NHS'e göre gebelikteki kaşıntı, gebeliğe özgü bir karaciğer sorununun belirtisi olabilir; bu nedenle gebelikte başlayan kaşıntıyı hekiminize mutlaka bildirin.

Gece kaşıntısı neden artar?

Gece kaşıntısının farklı nedenleri olabilir. Gün içinde dikkat dağıldığı için kaşıntı daha az fark edilirken, yatakta ve sessiz ortamda daha rahatsız edici hâle gelebilir. Sıcak yatak ve yorgan cildi ısıtarak kaşıntıyı artırabilir. Egzama ve kuru cilt gece de rahatsızlık verir. Uyuzda ise NHS'in belirttiği gibi kaşıntı özellikle geceleri yoğunlaşır. Çocuklarda geceleri artan makat kaşıntısı kıl kurdunu akla getirir. Uzun süren gece kaşıntısı uykuyu bozuyorsa nedenin araştırılması için hekime başvurun.

Kaşıntıya ne iyi gelir?

NHS ve MedlinePlus'ın önerdiği öz bakım yöntemleri şunlardır:

Yapılabilecekler:

• Kaşımak yerine cilde hafifçe vurun ya da bastırın.
• Kaşıntılı bölgeye soğuk ve nemli bir bez uygulayın.
• Kokusuz nemlendiricileri düzenli olarak, özellikle banyodan sonra kullanın.
• Tırnaklarınızı kısa tutun; geceleri pamuklu eldiven takmak kaşıma zararını azaltabilir.
• Bol, pamuklu veya ipek giysiler tercih edin.
• Ilık suyla, kısa süreli duş alın; az ve hafif sabun kullanın.

Kaçınılması gerekenler:

• Dar giysiler, yün ve sentetik kumaşlar
• Uzun süreli ve sıcak banyolar
• Parfümlü sabun, duş jeli ve losyonlar
• Tahriş edici deterjan ve kimyasallarla temas

Kaşıntı-kaşıma kısır döngüsü

Kaşımak kısa süreli rahatlama sağlar; ancak cildi tahriş ederek koruyucu tabakasını zayıflatır ve bir süre sonra kaşıntının daha da artmasına yol açar. Bu "kaşıntı-kaşıma döngüsü" özellikle egzamada belirgindir. Sürekli kaşınan ciltte sıyrıklar, kabuklanma, kalınlaşma ve renk değişikliği gelişebilir; açılan yaralardan bakteriler girerek enfeksiyona neden olabilir. Bu yüzden NHS ve MedlinePlus kaşımak yerine soğuk uygulama, nemlendirme ve tırnakları kısa tutma gibi yöntemleri önerir.

NHS, eczacının kaşıntı için alerji ilaçları (antihistaminikler) veya serinletici kremler önerebileceğini belirtir. Kortizonlu kremleri uzun süre ve geniş alanlarda hekim önerisi olmadan kullanmayın. Bu ilaçlar kaşıntıyı hafifletse de nedeni tedavi etmez; örneğin uyuz ve mantar enfeksiyonları kendine özgü tedavi gerektirir.

Doktor nasıl değerlendirir?

MedlinePlus'a göre hekim kaşıntılı bölgeleri muayene eder ve kaşıntının ne zaman başladığını, ne kadar sürdüğünü, günün hangi saatinde arttığını, kullandığınız ilaçları, alerjilerinizi ve yakın zamandaki hastalıklarınızı sorar. NHS'e göre hekim gerekli görürse kan testleri isteyebilir ve sizi bir dermatoloğa yönlendirebilir.

İstenebilecek tetkikler arasında tam kan sayımı, karaciğer, böbrek ve tiroid testleri, alerji ve yama testleri, mantar için cilt kazıntısı incelemesi ve gerektiğinde deri biyopsisi yer alır.

Kaşıntı için hangi doktora gidilir?

• Aile hekimi: İlk değerlendirme ve temel tahliller için.
• Deri ve zührevi hastalıkları (dermatoloji): Döküntülü, uzun süren ya da tekrarlayan kaşıntıda, uyuz, mantar, egzama veya sedef şüphesinde.
• İç hastalıkları: Döküntüsüz, yaygın kaşıntıda; karaciğer, böbrek, tiroid ya da kan hastalığı düşünüldüğünde.
• İmmünoloji ve alerji: Alerjik nedenler araştırılacaksa.

Bulunduğunuz yerdeki uzmanları kaşıntı konu sayfasından veya deri ve zührevi hastalıkları branş sayfasından görebilirsiniz.