Atopik dermatit (egzama) nedir? Belirtileri ve bakım

Atopik dermatit nedir?

NIAMS atopik dermatiti, ciltte iltihaba, kızarıklığa ve tahrişe yol açan, uzun süren bir hastalık olarak tanımlar. En belirgin özelliği şiddetli kaşıntıdır. "Atopik" sözcüğü; egzama, astım ve alerjik nezle gibi alerjik eğilimli hastalıkların bir arada ya da aynı ailede görülme yatkınlığını anlatır.

NIAMS'e göre egzama çoğunlukla çocuklukta başlar; ancak her yaşta ortaya çıkabilir. Ailesinde atopik dermatit, saman nezlesi (alerjik rinit) veya astım bulunan kişilerde risk daha yüksektir. Kızlarda ve kadınlarda biraz daha sık görüldüğü bildirilmektedir.

Egzama neden olur?

Egzamanın tek bir nedeni yoktur. NIAMS'e göre birkaç etken birlikte rol oynar:

• Genler ve cilt bariyeri: Bazı genlerdeki değişiklikler, cildin nemi tutmasını ve dış etkenlere karşı koruyucu bir bariyer oluşturmasını sağlayan proteinleri etkiler. Bariyeri zayıf olan cilt kolay kurur ve tahriş olur.
• Bağışıklık sistemi: Aşırı tepki veren bir bağışıklık sistemi ciltte iltihaba yol açar.
• Çevresel etkenler: Sigara dumanı, hava kirliliği, parfümler, sabunlar ve aşırı kuru cilt hastalığı tetikleyebilir.

Alevlenmeleri tetikleyenler

NHS'e göre şu etkenler egzamayı alevlendirebilir:

• Sabunlar, deterjanlar ve parfümlü ürünler
• Bazı kumaşlar, özellikle yün ve sentetik giysiler
• Evcil hayvanlar
• Sıcak, terleme ve ani sıcaklık değişiklikleri
• Stres
• Hormon değişiklikleri
• Cilt enfeksiyonları

Tetikleyiciler kişiden kişiye değişir. Alevlenmelerin ne zaman olduğunu not etmek, size özgü tetikleyicileri bulmanıza yardımcı olabilir.

Belirtiler: bebeklerde, çocuklarda ve yetişkinlerde

NHS'e göre egzamalı cilt kaşıntılı, kuru, çatlak, kabuklu, pullu veya kalınlaşmış olabilir. Açık tenli kişilerde kırmızı, koyu tenli kişilerde ise mor, gri ya da çevresinden daha koyu veya açık renkte görünebilir. Ağır durumlarda su toplayan, sızıntı yapan veya kanayan alanlar oluşabilir.

NIAMS belirtilerin yaşa göre farklı yerlerde görüldüğünü belirtir:

• Bebeklerde (0–2 yaş): Yüzde, saçlı deride ve eklem kıvrımlarında, sızıntı yapabilen kırmızı döküntü. NHS de bebeklerde ve küçük çocuklarda yüzün sık etkilendiğini belirtir.
• Çocuklarda (2 yaştan ergenliğe): Dirsek ve diz içi, boyun ve ayak bilekleri gibi kıvrım yerlerinde kırmızı, kalınlaşmış, sızıntı yapabilen ya da kanayabilen döküntü.
• Ergen ve yetişkinlerde: Ellerde, boyunda, göz çevresinde, dirsek ve diz kıvrımlarında, ayak bilekleri ve ayaklarda kırmızı ile koyu kahverengi arasında değişen pullu döküntü.

Her yaşta şiddetli kaşıntı, kuru alanlar ve uzun süreli kaşımaya bağlı cilt kalınlaşması görülebilir. Kaşıntı geceleri artarak uykuyu bozabilir.

Egzama bulaşıcı mı?

Hayır. NHS ve NIAMS, atopik dermatitin bulaşıcı olmadığını açıkça belirtir. Egzamalı birine dokunmak, aynı havluyu ya da eşyayı kullanmak egzama bulaştırmaz. Ancak egzamalı ciltte gelişen bakteriyel veya viral enfeksiyonlar bulaşıcı olabilir.

Egzamaya ne iyi gelir? Günlük bakım

NHS'in önerdiği temel bakım adımları şunlardır:

Nemlendirme (emolyentler)

Egzama bakımının temeli, cildi düzenli olarak nemlendiren ürünlerdir (emolyentler). NHS bu ürünlerin günde en az iki kez sürülmesini önerir. Nemlendiriciler cildin bariyerini destekler, kuruluğu ve kaşıntıyı azaltır.

• Nemlendiriciyi cilt sakin olduğunda da kullanmaya devam edin; bu alevlenmeleri azaltmaya yardımcı olabilir.
• Banyodan sonra cildi ovmadan, hafifçe kurulayıp hemen nemlendirin.
• Sabun yerine nemlendirici özellikte temizleyiciler kullanın.
• NHS, nemlendirici ürünlerin başkalarıyla paylaşılmamasını önerir.
• NHS, parafin içeren nemlendiricilerin giysi ve yatak örtülerine bulaşarak tutuşmayı kolaylaştırabileceği için bu ürünler kullanılırken sigara içilmemesi ve açık ateşten uzak durulması gerektiğini belirtir.

Tetikleyicilerden kaçınma ve diğer öneriler

• Bilinen tetikleyicilerinizden uzak durun.
• Cildinizi serin tutun; aşırı ısınma ve terleme kaşıntıyı artırabilir.
• Tırnakları kısa tutun; bebeklerde pamuklu eldivenler kaşıma zararını azaltabilir.
• Kaşımak yerine cilde hafifçe sürtün ya da bastırın.
• Pamuklu, bol giysiler tercih edin.

Egzama tedavisi

NHS'e göre egzamayı tamamen iyileştiren bir tedavi yoktur; tedavinin amacı belirtileri kontrol altında tutmaktır:

• Kortizonlu (kortikosteroid) krem ve jeller: Alevlenmelerde iltihabı ve kaşıntıyı azaltır. Hekimin önerdiği güçte, sıklıkta ve süre boyunca kullanılmalıdır. Doğru kullanıldığında egzama tedavisinin önemli bir parçasıdır; kendi başına bırakmak ya da gelişigüzel kullanmak yerine hekiminizin planına uyun.
• Diğer ilaçlar ve özel sargılar: NHS, ağır durumlarda özel pansumanların ve farklı ilaçların kullanılabileceğini belirtir.
• Işık tedavisi (fototerapi) ve vücut genelinde etki eden tedaviler: Yaygın ve diğer tedavilere yanıt vermeyen egzamada dermatoloji uzmanının değerlendirmesiyle gündeme gelebilir.

Tedaviye karar verirken hekim, egzamanın yaygınlığını, yaşınızı, etkilenen bölgeleri ve önceki tedavilere yanıtınızı dikkate alır.

Egzamanın komplikasyonları

NIAMS'e göre egzama şu sorunlara yol açabilir:

• Bakteriyel cilt enfeksiyonları: Kaşıma sonucu açılan yaralardan bakteriler girebilir.
• Viral enfeksiyonlar: Siğiller ve uçuk virüsüne bağlı enfeksiyonlar.
• Uyku kaybı: Gece kaşıntısı uykuyu bozar; bu da gündüz yorgunluğa ve dikkat sorunlarına yol açabilir.
• El egzaması ve göz sorunları: Göz kapağı iltihabı (blefarit) ve göz nezlesi (konjonktivit) gibi.
• Diğer alerjik hastalıklar: NIAMS, egzamalı kişilerde zamanla astım ve besin alerjileri dahil alerjik hastalıkların da görülebildiğini belirtir.

Egzama herpetikum: acil bir durum

DermNet'e göre egzama herpetikum, uçuk virüsünün (herpes simpleks) egzamalı ciltte yayılmasıyla oluşan ve deri hastalıkları arasında az sayıdaki acil durumdan biri olarak kabul edilen bir enfeksiyondur. Özellikle bebek ve çocuklarda görülür. Belirtileri şunlardır:

• Genellikle yüz ve boyunda başlayan, kümeler hâlinde, kaşıntılı ve ağrılı küçük kabarcıklar
• Kabarcıkların açılarak zımbayla delinmiş gibi görünen yaralara dönüşmesi
• Ateş ve belirgin halsizlik

Bu belirtiler varsa beklemeden acil servise başvurun. Egzamalı kişiler, özellikle bebekler, uçuğu olan kişilerle yakın temastan korunmalıdır; uçuklu birinin egzamalı bir bebeği öpmesi önlenmelidir. Bkz. Uçuk nedir?

Egzama için hangi doktora gidilir?

• Aile hekimi veya çocuk sağlığı uzmanı: NHS, egzama düşünülen her durumda bir hekime başvurulmasını önerir. Hafif egzamanın tanı ve izlemi bu düzeyde yapılabilir.
• Deri ve zührevi hastalıkları (dermatoloji): Yaygın, ağır, sık alevlenen ya da tedaviye yanıt vermeyen egzamada.
• İmmünoloji ve alerji: Eşlik eden besin alerjisi, astım veya alerjik nezle düşünüldüğünde. Çocuklar için çocuk alerji ve immünoloji uzmanları da değerlendirme yapar.

Bulunduğunuz yerdeki uzmanları atopik dermatit konu sayfasından veya dermatoloji branş sayfasından görebilirsiniz. Benzer görünen temas kaynaklı egzama için kontakt dermatit konu sayfasına bakabilirsiniz.