Kısaca
Kış aylarında soğuk ve kuru dış hava, kaloriferli ve sobalı odaların kuru havası, sıcak ve uzun duşlar ile sık el yıkama cildin doğal yağlarını azaltarak kuruluğa, kaşıntıya ve çatlaklara yol açabilir. ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi'nin kaynağı MedlinePlus, soğuk ve kuru kış havasını, iç mekân ısıtmasını, sık banyoyu ve bazı temizleyicileri cilt kuruluğunun yaygın nedenleri arasında sayar. Amerikan Dermatoloji Akademisi (AAD); duşları beş-on dakikayla sınırlamayı, ılık su kullanmayı, nazik temizleyiciler seçmeyi, cildi nemliyken nemlendirmeyi, losyon yerine krem ya da merhem tercih etmeyi ve ortam nemini artırmayı önerir. Bu önlemlere rağmen geçmeyen, çok kaşıntılı ya da iltihaplanan kuruluk bir hekime gösterilmelidir.
Kışın cilt neden kurur?
Cildin en dış tabakası, nemi içeride tutan ve dış etkenlere karşı koruyan bir bariyer görevi görür. Bu bariyer, cildin kendi ürettiği yağlar ve nem tutan maddelerle korunur. Kış aylarında bu denge birkaç nedenle bozulabilir. MedlinePlus'ın sıraladığı başlıca nedenler şunlardır:
- Soğuk ve kuru hava: Kış aylarında havadaki nem azalır; kuru hava cildin nemini daha hızlı kaybetmesine yol açar.
- İç mekân ısıtması: Kalorifer, soba ve klimalar ortam havasını kurutabilir.
- Sık ve uzun banyolar: Özellikle sıcak suyla yapılan uzun duşlar cildin koruyucu yağlarını uzaklaştırabilir.
- Bazı sabun ve temizleyiciler: Sert sabunlar ve yoğun köpüren ürünler cildi kurutabilir.
- Yaş: MedlinePlus'a göre yaş ilerledikçe cilt daha az yağ üretir ve kuruluğa daha yatkın hâle gelir.
- Bazı sağlık sorunları: Egzama (atopik dermatit), sedef hastalığı ve diyabet gibi durumlar da cilt kuruluğuna katkıda bulunabilir.
Duş ve banyo alışkanlıkları
Kış aylarında sıcak ve uzun bir duş cazip gelse de cilt için en kurutucu alışkanlıklardan biridir. AAD'nin önerileri şunlardır:
- Süreyi kısaltın: Duş ya da banyoyu beş-on dakikayla sınırlayın.
- Sıcak değil ılık su kullanın: MedlinePlus da ılık su kullanılmasını önerir.
- Banyo kapısını kapalı tutun: AAD, duş sırasında banyo kapısının kapalı tutulmasının ortamdaki nemi korumaya yardımcı olduğunu belirtir.
- Nazik temizleyiciler seçin: AAD, kiri temizleyen ama aşırı köpürmeyen nazik bir temizleyici kullanılmasını önerir. MedlinePlus da boya ve parfüm içermeyen nazik temizleyicilerin tercih edilmesini önerir.
- Ovmayın, tampon yapın: Havluyla cildi sertçe ovmak yerine hafifçe bastırarak kurulayın.
- Tıraşı duşun sonunda olun: AAD'ye göre cilt duşun sonunda daha yumuşak olduğu için tıraş bu zamanda yapılmalı ve ardından hemen nemlendirici sürülmelidir.
Kese ve sert lifler kışın cildi daha da tahriş edebilir; bunları seyrek ve nazikçe kullanmak yerinde olur.
Nemlendirici ne zaman ve nasıl kullanılmalı?
Nemlendirici, kış aylarında cilt bakımının temel taşıdır. AAD'ye göre en etkili kullanım şöyledir:
- Cilt nemliyken sürün: Duş ya da banyodan sonra, cilt hâlâ hafif nemliyken nemlendirici sürmek nemi hapsetmeye yardımcı olur.
- Günde birkaç kez kullanın: AAD, nemlendiricinin gün içinde birkaç kez; özellikle banyodan sonra, elleri yıkadıktan sonra ve cilt kuru hissettiğinde sürülmesini önerir.
- Losyon yerine krem ya da merhem seçin: AAD'ye göre krem ve merhemler kuru cilt için losyonlardan daha etkilidir. AAD, gliserin, hiyalüronik asit, vazelin (petrolatum) ya da shea yağı gibi bileşenler içeren ürünleri önerir. MedlinePlus da üre ve laktik asit içeren nemlendiricilerin kuru cildin nemini geri kazanmasına yardımcı olabileceğini belirtir.
- Kokusuz ürünleri tercih edin: Parfüm ve boya içermeyen ürünler hassas ciltlerde tahriş riskini azaltır.
Pahalı bir ürün kullanmak şart değildir; düzenli ve doğru zamanda kullanılan sade bir krem çoğu zaman yeterlidir.
Eller: sık yıkama ve çatlaklar
Eller kışın hem soğuk havaya hem de sık yıkamaya maruz kaldığı için en çok çatlayan bölgelerdendir. El hijyeninden ödün vermeden elleri korumak mümkündür:
- Her yıkamadan sonra nemlendirin: AAD, el yıkadıktan sonra nemlendirici sürülmesini önerir.
- Çok sıcak su kullanmayın: ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri'ne (CDC) göre ılık ve soğuk su ellerdeki mikropları aynı ölçüde temizler; önemli olan suyun sıcaklığı değil, sabunla yeterli süre ovalamaktır. Bu nedenle cildi kurutabilecek çok sıcak suya gerek yoktur.
- Ellerinizi iyice kurulayın: Özellikle parmak araları nemli kalmamalıdır.
- Eldiven kullanın: AAD, bulaşık yıkarken ve bahçe işi yaparken koruyucu eldiven kullanılmasını önerir. Dışarıda soğuk havada da eldiven takmak elleri korur.
- Geceleri yoğun bakım: Yatmadan önce ellere kalın bir krem ya da merhem sürüp pamuklu eldiven giymek, çatlakların iyileşmesine yardımcı olabilir.
Bu konuda
Bu konuyu bir hekimle konuşmak isterseniz
İlgili branşlardaki doktor profillerini şehir ve ilçeye göre inceleyebilir, çalışma yerlerini ve randevu seçeneklerini görebilirsiniz.
Ayaklar ve topuk çatlakları
Kış aylarında kalın çorap ve kapalı ayakkabılar, kuru ev havası ve evde çıplak ayakla dolaşmak topuklarda kuruluk ve çatlamaya yol açabilir. Ayakları korumak için:
- Ayakları ılık suyla yıkayıp parmak aralarını da dikkatle kurulayın.
- Duştan sonra topuklara ve ayak tabanına kalın bir krem ya da merhem sürün; gerekirse üzerine pamuklu çorap giyin.
- Kalınlaşmış deriyi kesici aletlerle almaya çalışmayın.
- Rahat, ayağı sıkmayan ve nefes alan ayakkabılar tercih edin.
Diyabeti olan kişilerde ayaktaki çatlaklar enfeksiyon için bir giriş kapısı olabilir; bu nedenle ayakların her gün kontrol edilmesi ve çatlak ya da yara fark edildiğinde hekime başvurulması önemlidir.
Dudaklar ve yüz
- Dudaklar: AAD, dudakları nemli tutmak için dudak balsamı ya da vazelin kullanılmasını önerir. Dudakları yalamak geçici bir rahatlama sağlasa da tükürük kurudukça dudakların daha da kurumasına yol açabilir.
- Yüz: Yüzü sert sabunlar yerine nazik bir temizleyiciyle yıkayın ve nemlendirin.
- Güneşten korunma: AAD, kış aylarında da açıkta kalan cilde geniş spektrumlu ve SPF 30 ya da üzeri güneş kremi sürülmesini önerir. Özellikle karlı bölgelerde ve dağlarda güneş ışığının yansıması cildi etkileyebilir.
Ev ortamı ve giyim
Cildin nemini korumak yalnızca ürünlerle değil, yaşanılan ortamla da ilgilidir:
- Ortam nemi: AAD, özellikle yatak odasında nemlendirici cihaz kullanılmasını önerir. Nemlendirici cihaz kullanılıyorsa küf ve bakteri üremesini önlemek için düzenli temizlenmesi gerekir.
- Odayı aşırı ısıtmayın: Çok sıcak ortamlar havayı daha da kurutabilir.
- Soba ve doğalgaz güvenliği: Sobalı evlerde ortam nemini artırmak için soba üzerine su kabı koymak gibi yöntemler kullanılabilir; ancak soba ve şofben kullanılan evlerde karbonmonoksit zehirlenmesine karşı havalandırma ve düzenli baca kontrolü ihmal edilmemelidir.
- Giysiler: AAD, cildi tahriş etmeyen bol ve pamuklu giysilerin tercih edilmesini önerir. Yün gibi kaşındırabilecek kumaşları doğrudan cilde temas ettirmemek, altına pamuklu bir katman giymek yardımcı olabilir.
- Çamaşır ürünleri: Parfümsüz deterjanlar hassas ciltte tahriş riskini azaltabilir.
Beslenme ve sıvı alımı
Gün boyunca yeterli sıvı almak ve sebze, meyve, kuruyemiş ve yağlı balık gibi besinleri içeren dengeli bir beslenme genel sağlığı destekler. Ancak cilt kuruluğu çoğu zaman dış etkenlerle ilgili olduğundan, yalnızca daha fazla su içmek kuru cildi düzeltmeye yetmeyebilir; dış bakım ve nemlendirme temel önlemlerdir.
Ne zaman doktora başvurmalı?
MedlinePlus ve AAD, ev bakımına rağmen geçmeyen cilt kuruluğunda bir hekime başvurulmasını önerir. Özellikle şu durumlarda aile hekiminize ya da bir dermatoloğa başvurun:
- Önerilen bakıma rağmen kuruluk birkaç hafta içinde düzelmiyorsa,
- Kaşıntı uykunuzu bozacak kadar şiddetliyse,
- Ciltte kızarıklık, iltihaplanma, sulanma ya da kabuklanma varsa,
- Derin, kanayan ya da iyileşmeyen çatlaklar oluştuysa,
- Kuruluk geniş alanlara yayılıyorsa ya da pullanma ve kalınlaşma eşlik ediyorsa,
- Diyabetiniz varsa ve ayaklarınızda çatlaklar ya da yaralar fark ettiyseniz,
- Kuruluğun egzama, sedef hastalığı ya da başka bir hastalığa bağlı olabileceğinden şüpheleniyorsanız.
MedlinePlus'a göre hekim, iltihaplı bölgeler için uygun tedaviyi planlayabilir ve kuruluğa yol açabilecek başka nedenleri araştırabilir.
Ciltte hızla yayılan kızarıklık ve şişlikle birlikte yüksek ateş, titreme ya da genel durum bozukluğu gibi ciddi enfeksiyon belirtileri ya da yüzde, dudaklarda şişlik ve nefes darlığı gibi ağır alerjik reaksiyon belirtileri olursa beklemeden 112'yi arayın.
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Kışın kaç kez duş almalıyım?
Duş sıklığı kişisel ihtiyaçlara göre değişir; önemli olan duşun süresi ve suyun sıcaklığıdır. AAD, duşu beş-on dakikayla sınırlamayı, ılık su kullanmayı ve ardından hemen nemlendirmeyi önerir.
Losyon mu, krem mi daha iyi nemlendirir?
AAD'ye göre kuru ciltte krem ve merhemler losyonlara göre daha etkilidir. Gliserin, hiyalüronik asit, vazelin ya da shea yağı gibi bileşenler içeren ürünler tercih edilebilir.
Ellerim sık yıkamaktan çatlıyor, ne yapmalıyım?
Çok sıcak su yerine ılık su kullanın, ellerinizi iyice kurulayın ve AAD'nin önerdiği gibi her yıkamadan sonra nemlendirici sürün. CDC'ye göre ılık ve soğuk su mikropları aynı ölçüde temizler. Bulaşık yıkarken eldiven takmak da elleri korur.
Dudak çatlaklarına ne iyi gelir?
AAD, dudak balsamı ya da vazelin kullanılmasını önerir. Dudakları yalamaktan kaçınmak da önemlidir; tükürük kurudukça dudaklar daha da kuruyabilir.
Kışın da güneş kremi kullanmalı mıyım?
AAD, kış aylarında da açıkta kalan cilde geniş spektrumlu, SPF 30 ya da üzeri güneş kremi sürülmesini önerir. Özellikle karlı alanlarda güneş ışığının yansıması etkiyi artırabilir.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
