Kısaca
Halk arasında "güneş alerjisi" olarak bilinen durumun en sık görülen türü polimorf ışık erüpsiyonudur (PLE). NHS bunu, güneşte kaldıktan sonra deride ortaya çıkan, kaşıntılı ya da yanma hissi veren bir döküntü olarak tanımlar. Döküntü genellikle güneşe çıktıktan saatler ya da birkaç gün sonra başlar; en sık ilkbahar ve yaz başında, kışın kapalı kalan kollar, bacaklar ve göğüs ön yüzü gibi bölgelerde görülür. Güneşten uzak durulduğunda çoğunlukla birkaç gün içinde geçer, ancak her yıl yeniden ortaya çıkabilir. Güneşten korunma en önemli önlemdir; şikâyetler sürerse hekim krem, kaşıntı giderici ilaçlar ya da ışık tedavisi önerebilir.
Güneş alerjisi (polimorf ışık erüpsiyonu) nedir?
DermNet, polimorf ışık erüpsiyonunu ilkbaharda ve yaz başında ortaya çıkan, derinin ultraviyole (UV) ışığa karşı verdiği anormal bir bağışıklık tepkisiyle gelişen mevsimsel bir ışık duyarlılığı bozukluğu olarak tanımlar. "Polimorf" sözcüğü "çok biçimli" anlamına gelir; döküntü kişiden kişiye farklı görünebilir. Ancak DermNet'e göre aynı kişide döküntünün görünümü genellikle her seferinde benzerdir.
NHS'e göre döküntü özellikle deri uzun süre güneş görmedikten sonra ani ve yoğun güneşe maruz kaldığında, örneğin yazın ilk güneşli günlerinde ya da güneşli bir yere tatile gidildiğinde ortaya çıkar. Yaz ilerledikçe ve deri güneşe alıştıkça şikâyetler bazı kişilerde azalabilir. DermNet bu duruma derinin "sertleşmesi" (alışması) adını verir.
Belirtileri
NHS ve DermNet'in tarif ettiği başlıca belirtiler şunlardır:
- Güneşe çıktıktan sonra saatler ile birkaç gün içinde başlayan döküntü
- Kabarık küçük noktalar, kabarcıklar ya da lekeli, kabarık alanlar
- Kaşıntı ya da yanma hissi
- Açık tenlerde kırmızı ya da pembe görünüm; NHS'e göre koyu tenlerde renk farkı daha az belirgin olabilir
- DermNet'e göre çoğunlukla vücudun iki yanında benzer dağılım
Nerelerde çıkar?
NHS ve DermNet'e göre döküntü genellikle kışın kapalı kalan ve güneşe yeni açılan bölgelerde görülür:
- Kollar ve el sırtları
- Bacaklar
- Göğüs ön yüzü ve boyunda V şeklindeki bölge
DermNet'e göre yüz ve eller, yıl boyunca güneş gördükleri için daha seyrek etkilenir.
Ne kadar sürer?
NHS'e göre güneşten uzak durulduğunda döküntü genellikle geçer; ancak sonraki güneşe maruz kalmalarda yeniden ortaya çıkabilir. DermNet'e göre döküntü birkaç gün ile birkaç hafta arasında sürebilir.
Çocuklarda kulakta görülen türü
NHS, "jüvenil ilkbahar erüpsiyonu" adı verilen ve özellikle 5–14 yaş arasındaki erkek çocuklarda kulak kepçelerinde kabarcıklara yol açan bir türden söz eder.
Kimlerde daha sık görülür?
NHS'e göre polimorf ışık erüpsiyonu 40 yaşından küçüklerde, kadınlarda ve açık tenli kişilerde daha sık görülür. DermNet'e göre kadınlarda erkeklere göre yaklaşık 4 kat daha sıktır ve çoğunlukla 20–40 yaş arasında başlar. DermNet, Kuzey Avrupa'dan Akdeniz bölgesine tatile giden kadınların yüzde 20–40'ında görülebildiğini aktarır.
DermNet'e göre bazı kişilerde ailede de benzer şikâyetler bulunur; bu, genetik yatkınlığın da rol oynayabileceğini düşündürür.
Neden olur?
NHS'e göre polimorf ışık erüpsiyonu güneş ışığına karşı gelişen bir tepkidir. DermNet'e göre bu tepki, UV ışığın deride oluşturduğu ve henüz tam olarak tanımlanamamış bazı maddelere karşı bağışıklık sisteminin gecikmiş bir aşırı duyarlılık yanıtı vermesiyle ortaya çıkar. Tepkiye çoğunlukla UVA ışınları, bazen de UVB ışınları yol açar.
UVA ışınlarının bulutların ve pencere camının arkasından da deriye ulaşabildiğini bilmek önemlidir. Bu nedenle bazı kişilerde araba içinde ya da cam kenarında uzun süre kalmak da döküntüyü tetikleyebilir.
Bu konuda
Güneş alerjisi (polimorf ışık erüpsiyonu) konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Benzer durumlardan ayırt etmek
"Güneş alerjisi" ifadesi halk arasında güneşle ilgili farklı deri tepkileri için kullanılır. Hekim, döküntüyü şu durumlardan ayırt etmeye çalışır:
- Güneş yanığı: Güneşten kısa süre sonra gelişen, kızarıklık, yanma ve soyulmayla seyreden deri hasarıdır. Bkz. Güneş yanığına ne iyi gelir?
- Kurdeşen (ürtiker): Deride aniden çıkan, kaşıntılı, kabarık lekelerdir; bazı kişilerde güneş tetikleyebilir. Bkz. Kurdeşen (ürtiker) neden olur?
- İlaç ya da kimyasal maddelere bağlı ışık duyarlılığı: Bazı ilaçlar, parfümler ve bitki özleri deriyi güneşe karşı duyarlı hâle getirebilir.
- Lupus: NHS'e göre döküntüye eklem ya da kas ağrısı ve yorgunluk eşlik ediyorsa hekime başvurulmalıdır; bu belirtiler lupus gibi başka bir hastalığa işaret edebilir. Bkz. Lupus (SLE) nedir?
Tanı nasıl konur?
DermNet'e göre tanı çoğunlukla öyküye ve döküntünün görünümüne dayanır. Hekim döküntünün ne zaman başladığını, güneşle ilişkisini, hangi bölgelerde olduğunu ve her yıl tekrarlayıp tekrarlamadığını sorar.
Gerekli görülürse şu incelemeler yapılabilir:
- Işık testi (fototest): DermNet'e göre derinin küçük bir bölgesi birkaç gün boyunca kontrollü olarak UVA ışığına maruz bırakılır ve döküntü gelişip gelişmediği gözlenir.
- Deri biyopsisi: DermNet'e göre benzer görünen diğer ışık duyarlılığı hastalıklarını dışlamak için yapılabilir.
- Kan testleri: Lupus gibi başka bir hastalıktan şüpheleniliyorsa istenebilir.
Korunma ve evde bakım
NHS ve DermNet'in önerileri şunlardır:
- Güneşin güçlü olduğu saatlerden kaçının: NHS, Birleşik Krallık için 11.00–15.00 saatleri arasında güneşten uzak durulmasını önerir.
- Yüksek koruma faktörlü güneş kremi kullanın: NHS ve DermNet en az SPF 50 önerir. NHS'e göre krem güneşe çıkmadan 15–30 dakika önce sürülmeli ve 2 saatte bir yenilenmelidir. Bkz. Güneş kremi nasıl seçilir ve sürülür?
- Koruyucu giysiler giyin: Uzun kollu, sık dokunmuş giysiler ve geniş kenarlı şapka kullanın.
- Gölgede kalın.
- Deriyi güneşe yavaş yavaş alıştırın: İlkbaharda güneşte kalma süresini kısa tutarak kademeli olarak artırmak bazı kişilerde yarar sağlayabilir.
- Kaşıntıyı hafifletin: NHS'e göre kalamin losyonu ya da nemlendiriciler rahatlatabilir.
- Kaşımayın: Kaşımak deriyi tahriş eder ve enfeksiyon riskini artırır.
Güneşten sıkı korunan kişilerin D vitamini düzeyleri açısından hekimleriyle görüşmesi yararlı olabilir. Bkz. D vitamini ve güneş ışığı
Tedavi seçenekleri
NHS ve DermNet'e göre şikâyetler belirginse hekim şu tedavileri önerebilir:
- Kortizonlu (steroid) kremler: Döküntü dönemlerinde iltihabı ve kaşıntıyı azaltmak için. DermNet'e göre şiddetli ataklarda kısa süreli ağızdan steroid de kullanılabilir.
- Antihistaminikler: NHS'e göre kaşıntıyı hafifletmek için.
- Önleyici ışık tedavisi (fototerapi): NHS ve DermNet'e göre ilkbaharda, güneşli mevsim başlamadan önce hastane ortamında kontrollü UV ışığı uygulanarak derinin güneşe alışması sağlanabilir. DermNet bu yöntemi derinin "sertleştirilmesi" olarak anlatır.
- Diğer ilaçlar: DermNet, bazı kişilerde yaz döneminde önleyici amaçla kullanılabilen başka ilaçlardan da söz eder; bu ilaçların uygunluğuna hekim karar verir.
İlaçların türü, kullanım süresi ve sıklığı hekim tarafından belirlenmelidir. Kortizonlu kremleri uzun süre, özellikle yüzde, hekim önerisi olmadan kullanmayın.
Ne zaman doktora başvurmalı?
NHS'e göre şu durumlarda hekiminize başvurun:
- Döküntü kötüleşiyorsa
- Döküntü bir haftadan uzun sürüyorsa
- Döküntü bölgesinde şişlik varsa
- Döküntüye eklem ya da kas ağrısı ve yorgunluk eşlik ediyorsa
Ayrıca şu durumlarda da değerlendirme isteyin:
- Döküntü her yıl tekrarlıyor ve günlük yaşamınızı ya da tatil planlarınızı etkiliyorsa
- Yeni bir ilaca başladıktan sonra güneşe karşı duyarlılık geliştiyse
- Döküntü yüzde, özellikle yanaklarda ve burun üzerinde belirginse
Güneş alerjisi genellikle acil bir durum değildir. Ancak güneşte kaldıktan sonra yüksek ateş, bilinç bulanıklığı, şiddetli baş ağrısı, kusma ya da bayılma gelişirse bu, sıcak çarpmasını düşündürebilir; yüzde, dudaklarda ya da dilde şişlik ve nefes almada güçlük varsa ağır bir alerjik tepki olabilir. Bu durumlarda beklemeden 112'yi arayın.
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Güneş alerjisi kendiliğinden geçer mi?
NHS'e göre güneşten uzak durulduğunda döküntü genellikle geçer. Ancak sonraki güneşe çıkışlarda yeniden ortaya çıkabilir ve her yıl ilkbahar-yaz döneminde tekrarlayabilir.
Güneş alerjisi bulaşıcı mı?
Hayır. Polimorf ışık erüpsiyonu, derinin güneş ışığına karşı verdiği bir tepkidir ve kişiden kişiye bulaşmaz.
Güneş kremi güneş alerjisini önler mi?
Güneş kremi riski azaltabilir; NHS ve DermNet en az SPF 50 önerir. Ancak tek başına yeterli olmayabilir; gölgede kalma ve koruyucu giysilerle birlikte kullanılmalıdır.
Güneş alerjisi cam arkasında da olur mu?
UVA ışınları pencere camından geçebildiği için bazı kişilerde cam arkasında uzun süre güneşte kalmak da döküntüyü tetikleyebilir. DermNet'e göre tepkiye çoğunlukla UVA ışınları yol açar.
Güneş alerjim varsa tatile nasıl hazırlanmalıyım?
Tatilden önce hekiminizle görüşerek size uygun önlemleri ve gerekirse yanınıza almanız gereken ilaçları konuşun. İlk günlerde güneşte kalma süresini kısa tutun, güneşin güçlü olduğu saatlerde gölgede kalın, yüksek koruma faktörlü güneş kremini düzenli yenileyin ve uzun kollu, açık renkli giysiler tercih edin. Döküntü başlarsa güneşten uzak durun ve şikâyetleriniz bir haftadan uzun sürerse hekime başvurun.
Güneş alerjisi için hangi doktora gidilir?
Deri ve zührevi hastalıkları (dermatoloji) uzmanı değerlendirme yapar. Döküntüye eklem ağrısı ve yorgunluk eşlik ediyorsa hekim ek tetkikler ve başka uzmanlara yönlendirme önerebilir.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
