Saç dökülmesi neden olur? Türleri ve tedavisi

Normal dökülme ile saç kaybı arasındaki fark

Saç telleri belirli bir süre uzar, ardından dinlenme dönemine girer ve dökülür; yerine yenisi çıkar. Bu döngü nedeniyle tarakta, yastıkta veya duşta bir miktar saç görmek normaldir. NHS'e göre günde 50–100 saç teli kaybetmek olağandır.

Şu durumlar ise normalden fazla dökülmeyi düşündürür:

• Saçın gözle görülür biçimde seyrelmesi, saç ayrımının genişlemesi
• Alın çizgisinin geriye çekilmesi veya tepe bölgesinde açılma
• Yuvarlak ya da düzensiz kel alanlar
• Kısa sürede, avuç dolusu saç dökülmesi
• Kaşlarda, kirpiklerde veya vücut kıllarında da dökülme

Saç dökülmesi neden olur?

AAD saç dökülmesine yol açan pek çok nedeni sıralar. Başlıcaları şunlardır.

Kalıtsal saç dökülmesi (androgenetik alopesi)

AAD'ye göre dünyada saç dökülmesinin en sık nedenidir. Erkeklerde genellikle alın çizgisinin geriye çekilmesi ya da tepe bölgesinde açılma şeklinde, kadınlarda ise saçın genel olarak incelmesi ve saç ayrımının genişlemesi şeklinde görülür. Ergenlikte başlayabilir, ancak çoğunlukla ileriki yaşlarda ortaya çıkar. NHS, erkek ve kadın tipi saç dökülmesinin genellikle ailesel olduğunu ve kalıcı saç kaybı türlerinden biri olduğunu belirtir. AAD, erken tedaviyle ilerlemenin yavaşlatılabileceğini ve bazı kişilerde yeniden çıkış görülebileceğini belirtir.

Geçici saç dökülmesi (telojen effluvium)

NHS'e göre hastalık, stres, kanser tedavisi, kilo kaybı ve demir eksikliği geçici saç dökülmesine yol açabilir. AAD bu tür dökülmenin doğum, ağır hastalık ya da yoğun stres gibi bir olaydan aylar sonra başladığını ve tetikleyici ortadan kalktıktan sonra çoğu kişinin saçının 6–9 ay içinde eski yoğunluğuna kavuştuğunu belirtir. Doğum sonrasında görülen yoğun saç dökülmesi buna tipik bir örnektir.

Kıl dönmesi (alopesi areata)

AAD'ye göre bağışıklık sisteminin saç köklerine saldırdığı bir hastalıktır. Saçlı deride, sakalda, kaşlarda veya kirpiklerde yuvarlak, düzgün kenarlı kel alanlar oluşturur. Saç kendiliğinden yeniden çıkabilir; çıkmazsa tedavi seçenekleri vardır.

Hormonal ve iç hastalık nedenleri

• Tiroid hastalıkları: AAD'ye göre tiroid bezinin az ya da fazla çalışması saç incelmesine ve dökülmesine yol açabilir; tiroid tedavisiyle genellikle geri döner. Bkz. Hipotiroidi belirtileri
• Polikistik over sendromu (PKOS): AAD'ye göre hormon dengesizliği saç dökülmesine neden olabilir. Doğum kontrol haplarının başlanması veya bırakılması da geçici dengesizlik yaratabilir. Bkz. PKOS nedir?
• Beslenme eksiklikleri: AAD; demir, protein, çinko ve biyotin eksikliğini saç dökülmesi nedenleri arasında sayar ve eksiklik giderildiğinde saçın yeniden çıkabildiğini belirtir. Bkz. Demir eksikliği anemisi belirtileri
• İlaçlar: Pek çok ilacın yan etkileri arasında saç dökülmesi yer alır. AAD, ilacın kendi başına bırakılmamasını, hekimle konuşulmasını vurgular.
• Kanser tedavisi: Kemoterapi ve bazı radyoterapi uygulamaları saç dökülmesi yapar. AAD'ye göre saç çoğunlukla tedavi bittikten aylar sonra yeniden çıkmaya başlar.

Saçlı deri hastalıkları ve enfeksiyonlar

• Saçkıran (saçlı deride mantar enfeksiyonu): AAD'ye göre pullu, iltihaplı saçlı deri ve kırık saç diplerinin oluşturduğu küçük siyah noktalar görülebilir. Enfeksiyon tedavi edilince saç geri çıkar.
• Saçlı deride sedef hastalığı: Sedef iyileştikçe saç yeniden çıkar. Bkz. Sedef hastalığı nedir?
• Nedbeli (skatrisyel) alopesi: AAD'ye göre iltihabın saç köklerini kalıcı olarak yok ettiği bir grup hastalıktır; erken tedavi daha fazla kaybı önlemeyi amaçlar.

Saç bakımı ve alışkanlıklar

• Sıkı saç modelleri (traksiyon alopesisi): AAD'ye göre sürekli sıkı toplanan at kuyruğu, örgü veya topuz saçları çekerek zamanla kalıcı kayba yol açabilir.
• Kimyasal işlemler: Boyama, perma ve düzleştirme gibi işlemler saç telini zayıflatıp kırılmalara neden olabilir.
• Saç yolma alışkanlığı (trikotilomani): Strese bağlı, kişinin kendi saçını yolma dürtüsüyle seyreden bir durumdur; psikolojik destek gerekir.

Kadınlarda saç dökülmesi

Kadınlarda saç dökülmesi çoğu zaman alında belirgin açılma yerine saçın genel olarak incelmesi şeklinde görülür. Kadınlarda öne çıkan nedenler şunlardır:

• Kadın tipi kalıtsal saç dökülmesi
• Doğum sonrası ve hastalık ya da stres sonrası geçici dökülme
• Demir eksikliği; özellikle yoğun adet kanaması olanlarda
• Tiroid hastalıkları
• PKOS gibi hormon dengesizlikleri; bu durumda adet düzensizliği, sivilce ve tüylenme artışı eşlik edebilir
• Sıkı saç modelleri ve kimyasal saç işlemleri

Adet düzensizliği, tüylenmede artış veya kilo değişiklikleriyle birlikte görülen saç dökülmesinde hormonal değerlendirme yapılması gerekebilir.

Saç dökülmesi nasıl değerlendirilir?

Hekim saç dökülmesinin ne zaman başladığını, nasıl ilerlediğini, ailede benzer durum olup olmadığını, son aylarda geçirilen hastalık, doğum, ameliyat ya da stresli olayları, beslenme alışkanlıklarını ve kullanılan ilaçları sorar. Saçlı deriyi ve saç tellerini muayene eder.

Gerekli görülürse şu tetkikler yapılabilir:

• Trikoskopi: Saçlı derinin ve saç köklerinin özel bir büyüteçle incelenmesi
• Kan testleri: Kansızlık, demir depoları (ferritin), tiroid hormonları ve gerektiğinde diğer hormonlar
• Saçlı deriden örnek: Mantar enfeksiyonu şüphesinde inceleme ya da nedeni belirsiz durumlarda deri biyopsisi

NHS, ticari saç kliniklerine başvurmadan önce bir hekim değerlendirmesi yaptırılmasını önerir; çünkü doğru tedavi, saç dökülmesinin türüne bağlıdır.

Saç dökülmesine ne iyi gelir? Tedavi seçenekleri

Tedavi nedene göre değişir:

• Altta yatan nedenin tedavisi: Demir eksikliği, tiroid hastalığı, mantar enfeksiyonu veya sedef tedavi edildiğinde saç dökülmesi çoğu zaman azalır.
• Kalıtsal saç dökülmesi: NHS'e göre cilde uygulanan ve ağızdan alınan bazı ilaçlar kalıtsal saç dökülmesinde kullanılır. Ancak bu ilaçlar herkeste işe yaramaz ve yalnızca kullanıldıkları sürece etkilidir; bırakıldığında kayıp yeniden başlayabilir. NHS'e göre bu ilaçlardan bazıları yalnızca erkeklerde kullanılır; kadın tipi saç dökülmesinde seçenekler daha sınırlıdır. İlaç seçimi mutlaka hekimle yapılmalıdır.
• Kıl dönmesi: NHS; kortizonlu krem ve enjeksiyonlar, bağışıklık sistemini etkileyen tedaviler ve ışık tedavisi gibi seçenekleri sayar.
• Diğer seçenekler: NHS saç ekimi, saçlı deriye pigment uygulaması (mikropigmentasyon) ve peruk gibi seçenekleri de sayar. NHS'e göre hiçbir tedavi herkeste sonuç vermez; beklentilerinizi hekiminizle gerçekçi biçimde konuşun.

Geçici dökülmelerde (doğum veya stres sonrası) çoğu zaman özel bir tedavi gerekmez; saç aylar içinde toparlanır. "Saç dökülmesini durdurur" iddiasıyla satılan vitamin ve ürünleri, eksikliğiniz gösterilmeden kullanmayın.

Saçları korumak için

• Saçlarınızı sıkıca toplamaktan, sürekli aynı noktadan çeken modellerden kaçının.
• Sık boyama, perma ve sıcak düzleştirme işlemlerini azaltın.
• Dengeli ve yeterli protein içeren beslenmeye özen gösterin.

Saç dökülmesi için hangi doktora gidilir?

• Deri ve zührevi hastalıkları (dermatoloji): Saç ve saçlı deri hastalıklarının değerlendirmesinde ana branştır.
• Endokrinoloji: Tiroid veya diğer hormon sorunları düşünülüyorsa.
• Kadın hastalıkları ve doğum: Adet düzensizliği ve PKOS bulgularıyla birlikte saç dökülmesinde.
• Aile hekimi veya iç hastalıkları: Kansızlık ve genel sağlık değerlendirmesi için.

Bulunduğunuz yerdeki uzmanları saç dökülmesi konu sayfasından veya dermatoloji branş sayfasından görebilirsiniz; saçlı deri incelemesi yapılan merkezler için trikoskopi sayfasına bakabilirsiniz.