Kas-iskelet ultrasonu nedir, hangi durumlarda yapılır?

Kas-iskelet ultrasonu nedir?

Ultrason, insan kulağının duyamayacağı yüksek frekanslı ses dalgalarını kullanır. NHS'e göre sağlık çalışanı cilde kaygan bir jel sürer ve prob adı verilen el cihazını incelenecek bölgenin üzerinde gezdirir. Probdan çıkan ses dalgaları dokulardan yansıyarak geri döner ve bilgisayar bu yansımalardan görüntü oluşturur. Jel, ses dalgalarının cilde iyi iletilmesini sağlar.

RadiologyInfo (Amerikan Radyoloji Koleji ile Kuzey Amerika Radyoloji Derneği'nin ortak hasta bilgilendirme sitesi), ultrasonun iç yapıların hem görünüşünü hem de hareketini gösterdiğini belirtir. Bu "anlık görüntüleme" özelliği, örneğin bir tendonun kol hareket ettirilirken nasıl kaydığını ya da sıkışıp sıkışmadığını izlemeyi mümkün kılar. Ultrason hakkında genel bilgi için bkz. Ultrason nedir?

Hangi durumlarda yapılır?

RadiologyInfo'nun sıraladığı başlıca kullanım alanları şunlardır:

Tendon sorunları:

• Omuzdaki rotator manşet tendonlarında yırtık ya da tendinit (tendon iltihabı)
• Ayak bileğinin arkasındaki Aşil tendonunda yırtık ya da tendinit

Kas ve bağ sorunları:

• Kas yırtıkları
• Bağ burkulmaları ya da yırtıkları
• Kas içinde ya da çevresinde sıvı toplanması

Sinir sıkışmaları:

• El bileğinde orta sinirin sıkıştığı karpal tünel sendromu gibi durumlar. Bkz. Karpal tünel sendromu

Ele gelen şişlikler ve kitleler:

• İyi ve kötü huylu yumuşak doku tümörleri
• Eklem ya da tendon kılıfından kaynaklanan sıvı dolu keseler (ganglion kistleri)
• Kas içindeki kitleler ve sıvı birikintileri

Yabancı cisimler:

• RadiologyInfo'ya göre yumuşak dokuya batmış kıymık ya da cam parçası gibi yabancı cisimler

Bebek ve çocuklarda:

• Bebeklerde kalça çıkığı ve kalça ekleminin gelişim bozukluğu (displazi). Bkz. Bebek kalça ultrasonu
• Çocuklarda ağrılı kalça ekleminde sıvı birikmesi

İğneli işlemlerde ultrason rehberliği

NHS, ultrasonun tıbbi işlemlere rehberlik etmek için de kullanıldığını belirtir. RadiologyInfo'nun genel ultrason sayfasına göre bu kullanımın en bilinen örneği, şüpheli bir bölgeden laboratuvarda incelenmek üzere hücre ya da doku alınan iğne biyopsileridir. Ultrason görüntüyü anlık verdiği için iğnenin ilerleyişi ekranda izlenebilir.

Kas-iskelet sisteminde bu özellik; ele gelen bir kitleden parça alınması, eklemde ya da yumuşak dokuda biriken sıvının iğneyle boşaltılması veya eklem çevresine ilaç uygulanması gibi işlemlerde iğnenin hedefe ulaşmasına yardımcı olabilir. Böyle bir işlem planlanıyorsa:

• Kan sulandırıcı ya da pıhtılaşmayı etkileyen ilaç kullanıp kullanmadığınızı mutlaka bildirin.
• Alerjilerinizi, özellikle uyuşturucu ilaçlara ve antiseptiklere karşı alerjinizi söyleyin.
• İşlemin amacını, olası risklerini ve sonrasında nelere dikkat etmeniz gerektiğini önceden hekiminizle konuşun.

Doppler eklenmesi

RadiologyInfo'ya göre Doppler ultrason, vücuttaki hareketi, özellikle damarlardaki kan akışını değerlendiren özel bir ultrason tekniğidir. Üç türü vardır: akışın hızını ve yönünü renklere dönüştüren renkli Doppler, kan akışını daha ayrıntılı gösteren ama yönünü belirleyemeyen daha duyarlı power Doppler ve ölçümleri grafik ya da ses olarak gösteren spektral Doppler. Kas-iskelet ultrasonu sırasında gerektiğinde Doppler eklenerek incelenen bölgedeki kan akışı da değerlendirilebilir.

Ultrason mu, MR mı?

Kas-iskelet ultrasonu ile MR çoğu zaman birbirini tamamlayan yöntemlerdir.

Ultrasonun öne çıkan yönleri (RadiologyInfo):

• Radyasyon içermez.
• Görüntüyü anlık verir; hareket sırasında inceleme yapılabilir.
• MR'a göre daha düşük maliyetlidir ve daha kolay ulaşılabilir.
• Kalp pili olan kişilerde MR'a göre daha güvenli bir seçenektir.

MR'ın öne çıkan yönleri: RadiologyInfo'nun kas-iskelet MR'ı sayfasına göre MR, büyük eklemleri ve yumuşak dokuları incelemede çoğu zaman en uygun seçenektir ve tendon, bağ ve kaslardaki çok küçük yırtıkları, hatta röntgen ve tomografide görülemeyen bazı kırıkları gösterebilir. Eklemin derin bölümleri ve kemiğin içi MR'da daha iyi değerlendirilir.

Hangi yöntemin uygun olduğuna, araştırılan soruna ve muayene bulgularınıza göre hekiminiz karar verir. Bkz. Omuz MR ve Diz MR

Tetkike hazırlık

RadiologyInfo'ya göre kas-iskelet ultrasonu için çok az hazırlık gerekir:

• Takılarınızı evde bırakın.
• Bol ve rahat giysiler giyin; incelenecek bölgenin kolayca açılabilmesi işinizi kolaylaştırır.
• NHS'e göre incelenecek bölgedeki takıları çıkarmanız istenebilir.
• Açlık genellikle gerekmez.

Ağrının ya da şişliğin tam yerini incelemeyi yapan kişiye göstermeniz, yakınmanın ne zaman ve nasıl başladığını anlatmanız, varsa önceki röntgen, ultrason ya da MR raporlarınızı yanınızda getirmeniz değerlendirmeyi kolaylaştırır. Kullandığınız ilaçları da not edin.

İşlem nasıl yapılır?

1. İncelenecek bölge açılır; size oturma ya da uzanma pozisyonu verilir.
2. NHS'e göre cilde kaygan bir jel sürülür ve prob cilt üzerinde gezdirilir.
3. RadiologyInfo'ya göre prob, vücuda yüksek frekanslı ses dalgaları gönderir; geri dönen yankılardan anlık görüntüler oluşturulur.
4. MedlinePlus'a göre inceleme sırasında gerektiğinde pozisyonunuzu değiştirmeniz istenebilir. RadiologyInfo'ya göre ultrason yapıların hareketini de gösterdiği için incelenen bölgenin hareket sırasında izlenmesi mümkündür.

NHS'e göre ultrason incelemesi genellikle 10–45 dakika sürer, ancak daha uzun da sürebilir. İnceleme bittiğinde jel silinir ve olağan etkinliklerinize hemen dönebilirsiniz.

İşlem sırasında ne hissedilir?

RadiologyInfo kas-iskelet ultrasonunu güvenli ve acı vermeyen bir inceleme olarak tanımlar; ancak zaman zaman geçici bir rahatsızlık hissedilebileceğini belirtir. MedlinePlus'a göre jel soğuk ve ıslak hissettirebilir ve probun bastırılmasına bağlı bir baskı hissedilebilir. Özellikle ağrılı ya da hassas bir bölgeye prob bastırıldığında veya ağrılı bir eklemi hareket ettirmeniz istendiğinde rahatsızlık olabilir. Dayanmakta zorlanırsanız incelemeyi yapan kişiye söyleyin.

Sonuçlar

RadiologyInfo'ya göre görüntüleri bir radyoloji uzmanı yorumlar ve sonuçları tetkiki isteyen hekime gönderir. NHS'e göre sonuçlar bazen hemen verilebilir, bazen birkaç hafta sürebilir. Sonucunuzu, yakınmalarınız ve muayene bulgularınızla birlikte tetkiki isteyen hekiminizle konuşun. Gerekirse MR gibi ek tetkikler istenebilir.

Sonuç görüşmesinde şu soruları sormak yararlı olabilir:

• Saptanan bulgu yakınmalarımı açıklıyor mu?
• Ek bir görüntüleme gerekiyor mu?
• Hangi tedavi ve egzersiz seçenekleri konuşulabilir?
• Kontrol ultrasonu gerekiyor mu, gerekiyorsa ne zaman?

Güvenlik ve sınırlar

Güvenlik:

• NHS'e göre ultrason, röntgen ya da tomografiden farklı olarak hiç radyasyon kullanmaz.
• RadiologyInfo'ya göre standart tanısal ultrasonun insanlarda bilinen zararlı bir etkisi yoktur.

Sınırlar (RadiologyInfo):

• Ultrason dalgaları kemiği geçmekte zorlanır; bu nedenle bebekler dışında kemiğin iç yapısı görüntülenemez.
• Ses dalgalarının ulaşabildiği derinlik sınırlıdır; iri yapılı kişilerde derindeki yapılar kolayca görülemeyebilir.

RadiologyInfo'nun genel ultrason sayfasına göre ultrason havayı da geçemez ve iri yapılı kişilerde dokular ses dalgalarını zayıflattığı için görüntüleme güçleşebilir. Bu nedenle sonuç ile yakınmalar uyuşmadığında hekim MR gibi ek tetkikler isteyebilir.