Rotator manşet yırtığı nedir? Belirtileri ve tedavi seçenekleri

Rotator manşet nedir?

Omuz, vücudun en hareketli eklemidir. Kol kemiğinin (humerus) yuvarlak başı, kürek kemiğindeki sığ bir yuvaya oturur. OrthoInfo'ya göre rotator manşet, kol kemiğini kürek kemiğine bağlayan dört kas ve bunların tendonlarından oluşur; kolun kaldırılmasını ve döndürülmesini sağlar. MedlinePlus da bu yapının omzun hareket etmesine ve dengede kalmasına yardımcı olduğunu belirtir.

Rotator manşet tendonları ile omuzun üst kısmındaki kemik çıkıntısı arasında, tendonların rahatça kaymasını sağlayan bursa adı verilen sıvı dolu bir kese bulunur. Bu bölgedeki iltihap ve sıkışma, zamanla tendonların yıpranmasına katkıda bulunabilir. Omuz sıkışması hakkında bilgi için Omuz sıkışma sendromu yazısına bakabilirsiniz.

Yırtık türleri

OrthoInfo ve MedlinePlus'a göre rotator manşet yırtıkları ikiye ayrılır:

• Kısmi yırtık: Tendon zarar görmüştür ama kemikten tamamen ayrılmamıştır.
• Tam kat yırtık: Tendon kemikten tamamen ayrılmıştır. OrthoInfo'ya göre bu yırtık tendonun küçük bir bölümünde olabileceği gibi tendonun tamamını da içerebilir ve tendonda bir delik oluşturabilir.

Yırtıklar ayrıca oluş biçimlerine göre de sınıflandırılır:

• Ani (akut) yırtıklar: OrthoInfo'ya göre kolun üzerine düşme ya da çok ağır bir şeyi sarsıntılı bir hareketle kaldırma sonucu gelişebilir. OrthoInfo'ya göre köprücük kemiği kırığı, omuz çıkığı ya da el bileği kırığı gibi diğer yaralanmalarla birlikte de görülebilir.
• Yıpranmaya bağlı (dejeneratif) yırtıklar: Tendonun zaman içinde yavaş yavaş aşınmasıyla oluşur. OrthoInfo'ya göre daha sık görülür, çoğunlukla baskın kolda (sağ elini kullananlarda sağ omuzda) ortaya çıkar ve 40 yaş üstündeki kişilerde daha sıktır.

Nedenleri ve risk etkenleri

OrthoInfo ve MedlinePlus'ın sıraladığı etkenler şunlardır:

• Yaş: Yaşla birlikte tendonların kanlanması azalır ve tendonun kendini onarma yeteneği zayıflar.
• Tekrarlayan baş üstü hareketler: OrthoInfo'ya göre beyzbol, tenis, kürek ve ağırlık kaldırma gibi sporlar ile marangozluk ve boyacılık gibi işler tendonu zorlayabilir. MedlinePlus bilgisayar başında çalışmayı da sayar.
• Kemik çıkıntıları: Omuz kemiğinin alt yüzünde gelişen çıkıntılar tendona sürtünebilir.
• Duruş ve uyku alışkanlıkları: MedlinePlus kötü duruşu ve her gece aynı kolun üzerine yatmayı da sayar.
• Uzun süren tendon iltihabı: MedlinePlus'a göre süregen tendinit zamanla yırtığa ilerleyebilir.

Belirtileri nelerdir?

OrthoInfo ve MedlinePlus'ın sıraladığı belirtiler şunlardır:

• Dinlenirken ve gece hissedilen ağrı; özellikle etkilenen omuz üzerine yatınca
• Kolu kaldırırken ya da indirirken ya da belirli hareketlerde ağrı
• Kolu kaldırırken ya da döndürürken güçsüzlük
• Omuz hareket ettirilirken çıtırdama ya da sürtünme hissi
• MedlinePlus'a göre süregen durumlarda tutukluk

Ani yırtıklarda MedlinePlus'a göre şiddetli ağrı ve kolda hemen başlayan güçsüzlük görülür. Yıpranmaya bağlı yırtıklarda ise ağrı başlangıçta hafiftir ve yalnızca baş üstü hareketlerde hissedilir; zamanla ağrı kesicilerle geçmeyecek kadar belirginleşebilir.

OrthoInfo'ya göre bazı yırtıklar ağrı yapmayabilir; ancak kolda güçsüzlüğe yol açabilir. Omuz tutukluğuyla seyreden diğer durumlar için Donuk omuz yazısına bakabilirsiniz.

Tanı nasıl konur?

OrthoInfo'ya göre hekim önce omzu muayene eder; hassas noktaları, hareket açıklığını ve kas gücünü değerlendirir. Kolu farklı yönlere kaldırmanız ve hekimin uyguladığı dirence karşı hareket etmeniz istenebilir. Boyun kaynaklı sinir sıkışması gibi omuz ağrısına yol açabilen diğer durumlar da göz önünde bulundurulur.

OrthoInfo ve MedlinePlus'a göre şu görüntüleme yöntemleri kullanılabilir:

• Röntgen: Yırtığı göstermez; ancak kemik çıkıntıları ve kireçlenme gibi diğer nedenleri gösterebilir.
• MR: Tendonları ve yumuşak dokuları ayrıntılı gösterir; yırtığın yerini ve büyüklüğünü belirlemeye yardımcı olur.
• Ultrason: Tendonları ve yırtıkları değerlendirmek için kullanılabilir. OrthoInfo'ya göre bazı durumlarda ultrason için randevu almak MR'a göre daha hızlı ve kolay olabilir.
• Kontrastlı görüntüleme (artrografi): MedlinePlus'a göre gerektiğinde kullanılabilir.

Tedavisi nasıl yapılır?

Tedavi; yırtığın büyüklüğüne, ne kadar süredir var olduğuna, kişinin yaşına ve etkinlik düzeyine göre belirlenir. MedlinePlus'a göre sonuçlar da bu etkenlere bağlıdır.

Ameliyatsız tedavi

OrthoInfo ve MedlinePlus'a göre ameliyatsız tedavi şunları içerir:

• Dinlenme ve etkinlik düzenlemesi: Ağrıyı artıran, özellikle baş üstü hareketlerden kaçınmak. Kol askısı kısa süreli kullanılabilir.
• Buz uygulaması: MedlinePlus buz uygulamasını önerir; buzu bir beze sararak uygulayın.
• Ağrı kesiciler: İltihap giderici ağrı kesiciler ağrı ve şişliği azaltabilir. Hangi ilacın size uygun olduğunu hekiminize danışın.
• Fizik tedavi ve güçlendirme egzersizleri: Omuz hareket açıklığını korumak ve omzu destekleyen kasları güçlendirmek amaçlanır. Bkz. Fizik tedavi nedir?
• Steroid iğnesi: Diğer yöntemlerle geçmeyen ağrıda omuz bölgesine yapılabilir; etkisi geçicidir.

Cerrahi tedavi

OrthoInfo'ya göre şu durumlarda ameliyat düşünülebilir:

• Ameliyatsız tedaviye rağmen 6–12 ay boyunca süren belirtiler
• 3 santimetreden büyük yırtıklar
• Omuzda belirgin güçsüzlük ve işlev kaybı
• Yakın zamanda yaşanan bir yaralanmayla oluşan ani yırtık

MedlinePlus'a göre ameliyat kapalı (artroskopik) ya da açık yöntemle yapılabilir. Ameliyattan sonraki dönemde omzu korumak ve hareketi yeniden kazanmak için bir rehabilitasyon programı uygulanır; programın süresi ve aşamaları cerrahi ekip tarafından belirlenir. Ameliyat kararı ortopedi uzmanıyla birlikte, olası yararlar ve riskler konuşularak verilir.

Tedavinin amacı ve süreç

OrthoInfo'ya göre her tedavinin amacı ağrıyı azaltmak ve omzun işlevini yeniden kazandırmaktır. Hangi tedavinin seçileceği; yırtığın büyüklüğüne, belirtilerin ne kadar süredir devam ettiğine, kişinin yaşına, mesleğine ve etkinlik düzeyine göre değişir. Örneğin baş üstü hareketleri sık yapan genç bir sporcu ile günlük işlerinde omzunu daha az zorlayan ileri yaştaki bir kişi için önerilen yol farklı olabilir.

Ameliyatsız tedavide ağrının azalması ve gücün geri gelmesi haftalar ile aylar sürebilir. Bu süreçte egzersizleri düzenli yapmak, ağrıyı artıran hareketlerden kaçınmak ve kontrol muayenelerine gitmek önemlidir. Belirtiler düzelmez ya da güçsüzlük artarsa hekiminiz tedavi planını yeniden değerlendirir.

Günlük yaşamda omzu korumak

Tedavi sürecinde ve sonrasında omzu korumak için şu öneriler yararlı olabilir:

• Sık kullanılan eşyaları omuz hizasının altındaki raflara yerleştirin.
• Ağır yükleri vücudunuza yakın tutarak taşıyın; kolunuzu uzatarak kaldırmaktan kaçının.
• Etkilenen omuz üzerine yatmamaya çalışın; sırtüstü yatarken kolun altına küçük bir yastık koymak rahatlatabilir.
• Dik oturma ve doğru duruş alışkanlıkları edinin; MedlinePlus kötü duruşu omuz sorunlarına katkıda bulunan etkenler arasında sayar.
• Spor ve işte baş üstü hareketlerin süresini kısaltın, sık ara verin ve yorgun kaslarla zorlamaktan kaçının.