Karpal tünel sendromu nedir? El uyuşmasının nedenleri

Karpal tünel nedir, sendrom nasıl oluşur?

El bileğinin avuç içi tarafında, küçük el bileği kemikleri ve bunların üzerinden geçen sağlam bir bağın oluşturduğu dar bir geçit bulunur. Cleveland Clinic bu geçidi, tendonların ve sinirlerin ele ulaşmak için içinden geçtiği bir tünel olarak tarif eder. Bu tünelden parmakları büken tendonların yanı sıra median sinir de geçer.

Median sinir, başparmak, işaret parmağı, orta parmak ve yüzük parmağının bir bölümünün hissini sağlar; ayrıca başparmak kökündeki bazı kasları çalıştırır. NHS'ye göre karpal tünel sendromu, bu tünelin içindeki dokuların şişmesi ve median siniri sıkıştırmasıyla ortaya çıkar. Tünelin içi dar olduğu için küçük bir şişlik bile sinir üzerinde baskı yaratabilir.

Cleveland Clinic, karpal tünel sendromunun oldukça yaygın olduğunu ve ABD'de her yıl yaklaşık her 1.000 kişiden 3'ünde görüldüğünü belirtir.

Belirtileri nelerdir?

NHS ve Cleveland Clinic'in aktardığı başlıca belirtiler şunlardır:

• Başparmak, işaret, orta ve yüzük parmaklarında uyuşma ve karıncalanma
• Parmaklarda, elde ya da kolda ağrı veya sızı
• Parmakların "uyuşmuş", "uykuya dalmış" ya da iğnelerle batırılıyormuş gibi hissedilmesi
• Başparmakta güçsüzlük
• Bir şeyi kavramakta, düğme iliklemekte ya da küçük nesneleri tutmakta güçlük
• Eşyaları elden düşürme

Gece artan belirtiler

NHS, belirtilerin genellikle geceleri daha kötü olduğunu vurgular. Cleveland Clinic de pek çok kişinin belirtileri ilk olarak gece fark ettiğini belirtir. Uyku sırasında bilek çoğu zaman bükülü durur ve bu, tünel içindeki basıncı artırır. Kişi uyuşma ya da ağrıyla uyanabilir ve elini sallayarak rahatlamaya çalışabilir.

Belirtilerin seyri

Belirtiler çoğunlukla yavaş başlar, bir süre gelip geçer. Baskı uzun süre devam ederse uyuşma kalıcı hâle gelebilir, başparmak kökündeki kaslarda incelme ve güç kaybı ortaya çıkabilir. Bu nedenle erken dönemde değerlendirme önemlidir.

Küçük parmak etkilenir mi?

Küçük parmağın hissini median sinir değil, başka bir sinir sağlar. Bu nedenle uyuşma yalnızca serçe parmakta ya da elin serçe parmak tarafındaysa başka bir sinir sıkışması düşünülür. Uyuşmanın hangi parmaklarda olduğunu not etmek hekime yol gösterir.

Nedenleri ve risk faktörleri

Karpal tünel sendromunun çoğu zaman tek bir nedeni yoktur; birkaç etken bir araya gelebilir. NHS'nin sıraladığı risk faktörleri şunlardır:

• Fazla kilo
• Gebelik
• Bileği tekrar tekrar büken ya da güçlü kavrama gerektiren işler; titreşimli aletler kullanmak, bazı müzik aletlerini çalmak
• Eklem iltihapları (artrit)
• Diyabet
• Ailede karpal tünel sendromu öyküsü
• Daha önce geçirilmiş bilek yaralanması

Cleveland Clinic bu listeye kadın cinsiyetini, 40 yaş üzerini, bilek kırıkları ve burkulmalarını, ganglion kistlerini ve romatoid artrit, gut, tiroid bezinin az çalışması (hipotiroidi) ve amiloidoz gibi hastalıkları da ekler.

Gebelik ve karpal tünel sendromu

Gebelikte vücutta sıvı tutulması artar ve bu durum tünel içindeki dokuların şişmesine yol açabilir. Gebelikte başlayan karpal tünel sendromu çoğu zaman doğumdan sonra azalır; ancak belirtiler belirginse ya da sürüyorsa hekim değerlendirmesi gerekir.

Tanı nasıl konur?

Tanı çoğunlukla belirtilerin dinlenmesi ve muayeneyle konur. Cleveland Clinic'in aktardığı değerlendirme yöntemleri şunlardır:

• Tinel testi: Hekim bilekte median sinirin üzerine hafifçe vurur; parmaklarda karıncalanma oluşması sinir sıkışmasını düşündürür.
• Phalen testi: Bilekler bir süre bükülü tutulur; bu sırada uyuşma ve karıncalanmanın ortaya çıkıp çıkmadığına bakılır.
• EMG (elektromiyografi) ve sinir iletim çalışmaları: Sinirin elektrik sinyallerini ne kadar hızlı ilettiğini ve kaslarda hasar olup olmadığını gösterir. Tanının doğrulanmasında ve sıkışmanın derecesinin belirlenmesinde kullanılır.
• Görüntüleme: Bilek röntgeni, ultrason ya da MR; kırık, kist veya başka yapısal nedenleri araştırmak için istenebilir.

Boyun fıtığı, diyabete bağlı sinir hasarı ve başka sinir sıkışmaları da benzer belirtilere yol açabildiği için hekim boynu ve kolları da muayene eder. Diyabet ve tiroid hastalıkları açısından kan testleri istenebilir.

Evde yapılabilecekler

NHS, belirtiler hafifse bazı basit önlemlerin işe yarayabileceğini belirtir:

• Gece bilek ateli: Bileği düz tutarak sinir üzerindeki baskıyı azaltır. NHS'ye göre atelin etkisini göstermesi için 6 haftaya kadar kullanılması gerekebilir. Ateller eczanelerden ve medikal mağazalardan temin edilebilir; doğru boyutu ve kullanımı için hekiminize ya da fizyoterapistinize danışabilirsiniz.
• Zorlayan hareketleri azaltmak: Bileği tekrar tekrar büken ya da güçlü kavrama gerektiren işlere ara vermek veya bunları azaltmak
• Ağrı kesiciler: Kısa süreli rahatlama için kullanılabilir; ancak sinir sıkışmasını tedavi etmezler. Uzun süre kullanmadan önce hekiminize danışın.
• El egzersizleri: NHS, bazı basit el egzersizlerinin yararına ilişkin kanıtların sınırlı olduğunu belirtir; fizyoterapistinizin önerdiği hareketleri uygulayabilirsiniz.

İş yerinde ve günlük yaşamda düzenlemeler

Cleveland Clinic'in önerdiği koruyucu adımlar şunlardır:

• El ve bilek hareketleri gerektiren işlerden önce ve sonra esneme yapmak
• Sık sık mola vermek, eli dinlendirmek
• Klavye ve fare kullanırken bileği aşırı bükmeden, nötr bir pozisyonda tutmak
• Alet kullanırken doğru tekniği uygulamak, gerekirse koruyucu ekipman kullanmak
• İyi bir oturma duruşunu korumak

Tedavi seçenekleri

Hangi tedavinin uygun olduğu belirtilerin şiddetine, ne kadar süredir devam ettiğine ve sinirdeki hasarın derecesine göre belirlenir.

Steroid iğnesi

NHS'ye göre bilek bölgesine yapılan kortizon (steroid) iğnesi, tünel içindeki şişliği azaltarak belirtileri hafifletebilir. Etki bazı kişilerde geçici olabilir ve birkaç ay sonra iğnenin tekrarlanması gerekebilir. Bu tedavinin uygun olup olmadığına hekiminiz karar verir.

Fizik tedavi

Cleveland Clinic, güçlendirme ve esneklik çalışmalarını içeren fizik tedavinin de destekleyici bir seçenek olduğunu belirtir. Fizyoterapist, iş ve günlük yaşamda bileği koruyacak hareket alışkanlıkları konusunda da yol gösterir.

Ameliyat

Diğer tedavilere rağmen belirtiler sürüyorsa, uyuşma sürekli hâle geldiyse ya da kaslarda güç kaybı başladıysa ameliyat önerilebilir. Cleveland Clinic'e göre "karpal tünel gevşetme" ameliyatında tünelin üst duvarını oluşturan bağ kesilerek sinire daha fazla yer açılır. NHS, ameliyatın genellikle yaklaşık 20 dakika sürdüğünü ve belirtileri çoğu kişide belirgin biçimde rahatlattığını belirtir. İşlem çoğunlukla günübirlik yapılır ve bölgesel uyuşturmayla uygulanabilir.

NHS'ye göre ameliyattan sonra olağan etkinliklere dönmek bir ay kadar sürebilir. Cleveland Clinic de iyileşmenin genellikle bir ile iki ay arasında sürdüğünü belirtir. İyileşme süresi kişinin işine ve elini ne kadar yoğun kullandığına göre değişir.

Tedavi edilmezse ne olur?

Cleveland Clinic, uzun süre tedavi edilmeyen karpal tünel sendromunda median sinir üzerindeki baskının sinire kalıcı zarar verebileceğini ve bunun eli hissetmeyi, hareket ettirmeyi ve kullanmayı zorlaştırabileceğini vurgular. Başparmak kökündeki kaslarda incelme, ince işlerde belirgin beceriksizlik ve sürekli uyuşma bu dönemin işaretleridir. Bu nedenle belirtiler sürüyorsa beklemek yerine değerlendirme yaptırmak önemlidir.