Romatoid artrit nedir? Belirtileri ve tedavisi

Romatoid artrit nedir?

Eklemlerin iç yüzeyi, sinovyum adı verilen ince bir zarla kaplıdır. Bu zar, eklemin rahat hareket etmesini sağlayan kayganlaştırıcı sıvıyı üretir. Romatoid artritte bağışıklık sistemi bu zarı yabancı bir doku gibi algılar ve ona saldırır. NHS bunu, normalde enfeksiyonlarla savaşan bağışıklık sisteminin yanlışlıkla eklemleri döşeyen hücrelere saldırması olarak tanımlar.

Saldırı sonucunda sinovyum iltihaplanır ve kalınlaşır. Eklem şişer, ısınır ve ağrır. İltihap uzun süre kontrol altına alınmazsa eklem kıkırdağına ve kemiğe zarar verebilir; eklemlerde şekil bozukluklarına ve hareket kısıtlılığına yol açabilir.

Romatoid artrit yalnızca eklemleri etkileyen bir hastalık değildir. MedlinePlus'ın belirttiği gibi gözler, deri, kalp, sinirler, kan ve akciğerler de etkilenebilir. Bu nedenle sistemik, yani vücudun geneline etki eden bir hastalık olarak kabul edilir.

Romatoid artrit ile kireçlenme arasındaki fark

Halk arasında her iki durum da "romatizma" olarak adlandırılabilir; ancak birbirinden çok farklıdır. Kireçlenme (osteoartrit), eklem kıkırdağının yaşla ve kullanımla aşınmasıdır; genellikle diz ve kalça gibi yük taşıyan eklemleri etkiler ve hareketle artan ağrıya yol açar. Romatoid artrit ise bağışıklık sisteminden kaynaklanan iltihaplı bir hastalıktır; her yaşta başlayabilir, genellikle küçük eklemleri simetrik olarak tutar ve dinlenmeyle, özellikle sabahları belirginleşen tutukluğa neden olur.

Romatoid artrit belirtileri nelerdir?

Eklem belirtileri

• Ağrı: Genellikle zonklayıcı ve sızlayıcı nitelikte
• Şişlik: Eklemde yumuşak, ılık bir şişkinlik
• Tutukluk: Özellikle sabah uyanınca veya uzun süre hareketsiz kaldıktan sonra eklemleri hareket ettirmekte zorlanma; kireçlenmede görülen kısa süreli tutukluğun aksine bu tutukluk daha uzun sürebilir
• Hassasiyet, kızarıklık ve ısı artışı
• Simetrik tutulum: Çoğunlukla vücudun her iki tarafındaki aynı eklemler etkilenir; örneğin iki elin parmak eklemleri
• Sık etkilenen eklemler: El parmakları, el bilekleri ve ayak eklemleri; zamanla diz, dirsek, omuz ve boyun da etkilenebilir

Belirtiler çoğu zaman yavaş, haftalar içinde gelişir; bazı kişilerde ise daha hızlı başlayabilir. Hastalık, belirtilerin arttığı "alevlenme" dönemleri ve daha sakin dönemlerle seyreder.

Eklem dışı belirtiler

• Yorgunluk ve enerji eksikliği
• Hafif ateş
• İştahsızlık ve kilo kaybı
• Dirsek gibi eklemlerin yakınında deri altında sert şişlikler (romatoid nodüller)
• Göz kuruluğu ve kızarıklığı
• Ağız kuruluğu

Romatoid artrit neden olur? Risk faktörleri

Bağışıklık sisteminin neden eklemlere saldırmaya başladığı tam olarak bilinmemektedir. Genetik yatkınlık, çevresel etkenler ve hormonların birlikte rol oynadığı düşünülmektedir. MedlinePlus, bazı genlerin riski artırdığını ancak bu genleri taşıyan herkeste hastalığın gelişmediğini vurgular. Bilinen risk faktörleri şunlardır:

• Kadın olmak: Romatoid artrit kadınlarda erkeklere göre daha sık görülür.
• Aile öyküsü
• Sigara: Hem hastalığın ortaya çıkma riskini artırır hem de seyrini olumsuz etkileyebilir.
• İlerleyen yaş: Her yaşta başlayabilse de genellikle orta yaşlarda ortaya çıkar.
• Fazla kilo
• Diş eti hastalığı ve bazı akciğer hastalıkları

Romatoid artrit nasıl teşhis edilir?

Romatoid artritin tanısını tek başına koyduran bir test yoktur. Hekim; şikâyetleri, muayene bulgularını, kan testlerini ve görüntüleme sonuçlarını birlikte değerlendirir.

• Muayene: Eklemlerde şişlik, hassasiyet ve hareket kısıtlılığı değerlendirilir.
• Kan testleri: Romatoid faktör ve anti-CCP antikorları gibi testler tanıyı destekler; ancak bu testler her romatoid artritli kişide pozitif olmayabilir ve bazen sağlıklı kişilerde de pozitif bulunabilir. Sedimantasyon ve CRP gibi testler vücuttaki iltihabın düzeyini gösterir.
• Görüntüleme: Röntgen, eklem hasarını değerlendirmek ve izlemek için kullanılır. Ultrason ve MR, erken dönemde eklemdeki iltihabı göstermede yardımcı olabilir.

NHS, eklemlerdeki hasarın ilerlemesini önlemek için erken tanının büyük önem taşıdığını vurgular. Bu nedenle birkaç haftadır süren eklem şişliği ve sabah tutukluğu olan kişilerin beklemeden değerlendirilmesi önerilir.

Romatoid artrit nasıl tedavi edilir?

Romatoid artritin tedavisi yoktur; ancak NHS'e göre erken tanı ve uygun tedavi, pek çok kişinin alevlenmeler arasında aylarca hatta yıllarca belirtisiz dönemler geçirmesini sağlar. Tedavinin amaçları iltihabı baskılamak, ağrıyı azaltmak, eklem hasarını önlemek ve kişinin günlük yaşamını sürdürmesine yardımcı olmaktır.

İlaç tedavisi

• Hastalığı düzenleyen ilaçlar: Bağışıklık sisteminin eklemlere saldırısını yavaşlatan ve eklem hasarını önlemeye yardımcı olan ilaçlardır. Tedavinin temelini oluştururlar ve uzun süre kullanılırlar. Etkileri genellikle birkaç hafta veya ay içinde ortaya çıkar.
• Biyolojik ve hedefe yönelik ilaçlar: İltihapta rol oynayan belirli maddeleri hedefleyen ilaçlardır; diğer tedavilere yeterli yanıt alınamadığında kullanılabilir.
• Kortizon (steroid) ilaçları: Alevlenme dönemlerinde iltihabı hızla azaltmak için kısa süreli kullanılabilir; bazen doğrudan ekleme enjeksiyon şeklinde uygulanır.
• Ağrı kesiciler ve iltihap giderici ilaçlar: Belirtileri hafifletmeye yardımcı olur; ancak hastalığın ilerlemesini durdurmaz.

Bu ilaçların bazıları bağışıklık sistemini etkilediği için düzenli kan testleriyle izlenmeyi gerektirir. Tedavi planı romatoloji uzmanı tarafından kişiye göre belirlenir.

Fizyoterapi ve iş-uğraşı terapisi

Fizyoterapi, eklem hareketliliğini ve kas gücünü korumaya yardımcı olur. İş-uğraşı terapistleri ise eklemleri koruyarak günlük işleri kolaylaştıracak yöntemler ve yardımcı araçlar önerebilir.

Cerrahi

Eklemlerde ciddi hasar gelişmiş bazı kişilerde ağrıyı azaltmak ve işlevi düzeltmek için eklem protezi gibi cerrahi seçenekler gündeme gelebilir.

Romatoid artritle yaşamak

Romatoid artrit uzun süreli bir hastalık olsa da pek çok kişi uygun tedavi ve yaşam düzenlemeleriyle çalışma ve sosyal yaşamını sürdürür. Düzenli fiziksel aktivite, eklemlerin hareket kabiliyetini ve kas gücünü korumanın yanı sıra yorgunlukla baş etmeye ve ruh hâlini iyileştirmeye yardımcı olur; yüzme, yürüyüş ve hafif güçlendirme egzersizleri genellikle iyi tolere edilir. Sigarayı bırakmak, hem hastalığın seyri hem de kalp sağlığı açısından önemli bir adımdır. Sağlıklı kiloyu korumak eklemlere binen yükü azaltır.

Alevlenme dönemlerinde dinlenme ile hareket arasında denge kurmak, eklemleri zorlayan tekrarlayıcı hareketlerden kaçınmak ve enerjiyi gün içine yaymak faydalıdır. Yorgunluk, ağrı ve belirsizlik duygusu ruh sağlığını da etkileyebilir; bu duyguları hekiminizle paylaşmak ve gerektiğinde destek almak tedavinin bir parçasıdır. Bazı tedaviler enfeksiyonlara yatkınlığı artırabileceği için aşılarınızı hekiminizle gözden geçirmeniz de önerilir.

Olası komplikasyonlar

Romatoid artrit kontrol altına alınmadığında şu sorunlar gelişebilir:

• Eklemlerde geri dönüşü zor hasar ve şekil bozuklukları
• Karpal tünel sendromu
• Akciğer, kalp ve gözlerde iltihap
• Kalp krizi ve inme riskinde artış
• Kemik erimesi (osteoporoz)
• Kansızlık

Düzenli takip ve tedavi, bu komplikasyonların riskini azaltır. Kalp-damar riskini düşürmek için tansiyon, kolesterol ve kan şekerinin de izlenmesi önerilir.