Bronşektazi nedir? Belirtileri, nedenleri ve tedavisi

Bronşektazi nedir?

Nefes aldığımız hava, soluk borusundan başlayıp akciğerlerin içinde giderek incelen dallara (bronşlara) ayrılan bir hava yolu ağıyla taşınır. Bu yolların iç yüzeyi, mikropları ve tozları yakalayan ince bir mukus tabakasıyla ve bu mukusu yukarı doğru süpüren mikroskobik tüylerle kaplıdır.

MedlinePlus bronşektaziyi, akciğerdeki büyük hava yollarının hasar görerek kalıcı biçimde genişlediği bir hastalık olarak tanımlar. Genişleyen ve hasar gören hava yolları mukusu yeterince temizleyemez. Biriken balgam mikropların çoğalması için uygun bir ortam oluşturur; bu da yeni enfeksiyonlara ve iltihaba yol açar. İltihap hava yollarına daha fazla zarar verir ve bu döngü tekrarlar.

NHS'e göre bronşektazi, hava yollarının hasar gördüğü ve çok miktarda balgam ürettiği bir durumdur. Hastalık genellikle yavaş seyreder; dönem dönem enfeksiyonlarla belirtilerin arttığı alevlenmeler yaşanabilir.

Bronşektazinin belirtileri

NHS'in sıraladığı başlıca belirtiler şunlardır:

• Geçmeyen öksürük
• Çok miktarda balgam çıkarma
• Hırıltılı solunum
• Nefes darlığı
• Yorgunluk
• Bazen öksürükle kan gelmesi

MedlinePlus'a göre ana belirti, uzun süreli ve bol miktarda kötü kokulu balgamla seyreden öksürüktür. MedlinePlus ayrıca şu belirtileri de sayar:

• Ağız kokusu
• Egzersizle artan nefes darlığı
• Kilo kaybı
• Ateş ve gece terlemesi
• Parmak uçlarının kalınlaşması ve tırnakların kıvrılması (çomak parmak)

Belirtiler, özellikle bir enfeksiyon sırasında belirgin biçimde artabilir. Balgamın miktarının artması, renginin koyulaşması, ateş ve nefes darlığı bir alevlenmeye işaret edebilir. Bkz. Geçmeyen öksürük neden olur?

Bronşektazi neden olur?

NHS'e göre hava yollarındaki hasar; zatürre, tüberküloz ya da kızamık gibi ağır bir enfeksiyon veya başka akciğer hastalıkları sonucunda gelişebilir. NHS, birçok kişide nedenin net olarak bulunamadığını da vurgular.

MedlinePlus'ın sıraladığı nedenler şunlardır:

• Kistik fibrozis: Akciğerlerde koyu ve yapışkan mukus birikmesine yol açan kalıtsal bir hastalık
• Çocuklukta geçirilen ağır akciğer enfeksiyonları ya da hava yoluna yabancı cisim kaçması
• Bağışıklık sistemi yetmezlikleri
• Otoimmün hastalıklar: Romatoid artrit, Sjögren sendromu ve iltihabi bağırsak hastalıkları gibi
• Alerjik akciğer hastalıkları
• Hava yolu tüylerinin doğuştan iyi çalışmaması (primer siliyer diskinezi)
• Tüberküloz dışı mikobakteri enfeksiyonları
• Lösemi ve benzeri kanserler

Nedeni bilinen bazı durumlarda altta yatan hastalığın tedavisi bronşektazinin seyrini de etkileyebilir. Bu nedenle hekim, tanı sırasında olası nedenleri araştırır. Bkz. Tüberküloz (verem) nedir? ve Zatürre (pnömoni) belirtileri

Tanı nasıl konur?

MedlinePlus'a göre hekim stetoskopla akciğerleri dinlediğinde olağan dışı sesler duyabilir. Tanı ve neden araştırması için şu tetkikler kullanılabilir:

• Göğüs filmi (akciğer grafisi)
• Bilgisayarlı tomografi: Hava yollarındaki genişlemeyi göstermede önemli bir tetkiktir. Bkz. Bilgisayarlı tomografi (BT) nedir?
• Balgam kültürü: Balgamda hangi mikropların bulunduğunu ve hangi antibiyotiklere duyarlı olduklarını gösterir.
• Solunum fonksiyon testleri: Akciğerlerin ne kadar hava alıp verebildiğini ölçer.
• Kan testleri: Bağışıklık sistemi proteinlerinin (immünoglobulinler) ölçümü gibi testlerle bağışıklık yetmezliği araştırılabilir.
• Genetik testler: Kistik fibrozis gibi kalıtsal hastalıklar düşünüldüğünde yapılabilir.

Tedavi nasıl yapılır?

NHS'e göre bronşektazi genellikle tamamen iyileştirilemez, ancak tedavi belirtileri kontrol altına almaya ve alevlenmeleri azaltmaya yardımcı olur. Tedavi birkaç bileşenden oluşur.

Balgam temizleme (hava yolu temizliği)

NHS'e göre fizyoterapistler, balgamın akciğerlerden atılmasına yardımcı olan nefes egzersizlerini öğretir. MedlinePlus, balgamın her gün düzenli olarak boşaltılmasını ve öksürme egzersizlerini tedavinin parçası olarak sayar. NHLBI'ye göre göğüs fizyoterapisi (göğse ritmik vuruşlar uygulanması), elektrikli göğüs vurucular ve yüksek frekanslı hava dalgalarıyla titreşim oluşturan şişirilebilir yelekler gibi cihazlar da kullanılabilir. Hangi yöntemin size uygun olduğunu fizyoterapistiniz belirler.

İlaçlar

• Antibiyotikler: NHLBI'ye göre tekrarlayan akciğer enfeksiyonlarının temel tedavisidir. NHS, yılda 3'ten fazla göğüs enfeksiyonu geçiren kişilerde uzun süreli antibiyotik kullanımının önerilebileceğini belirtir.
• Bronş genişletici ilaçlar: Hava yollarının çevresindeki kasları gevşeterek nefes almayı kolaylaştırır.
• Balgam söktürücüler: Mukusu inceltip atılmasını kolaylaştırır.

İlaçları ve dozlarını yalnız hekiminiz belirler.

Diğer tedaviler

NHS'e göre bazı kişilere pulmoner rehabilitasyon programı önerilebilir. NHLBI, gerekli görülen kişilerde oksijen tedavisinin ve diğer tedavilerin yarar sağlamadığı durumlarda ameliyatın da seçenekler arasında olduğunu belirtir. MedlinePlus'a göre ağır durumlarda ameliyat ya da akciğer nakli düşünülebilir. Bkz. Akciğer cerrahisi (VATS ve açık cerrahi)

Bronşektaziyle yaşamak: günlük öneriler

NHS ve NHLBI'nin önerilerinden yola çıkarak şunlar yapılabilir:

• Düzenli egzersiz: NHS, düzenli hareketin balgamın atılmasına yardımcı olabileceğini belirtir.
• Aşılar: NHS grip, zatürre (pnömokok) ve COVID-19 aşılarını önerir. Bkz. Erişkin aşılama
• El hijyeni: Enfeksiyonlardan korunmak için ellerinizi sık yıkayın. Bkz. El yıkama nasıl yapılmalı?
• Sigara içmemek: NHS, sigaradan uzak durulmasını önerir.
• Bol sıvı: NHLBI'ye göre özellikle bol su içmek hava yolundaki mukusun koyulaşıp yapışkan hâle gelmesini önlemeye yardımcı olur.
• Tahriş edicilerden kaçınmak: MedlinePlus, hava yollarını tahriş eden maddelerden uzak durulmasını önerir.
• Alevlenme planı: Balgamın rengi ya da miktarı değiştiğinde ne yapacağınızı hekiminizle önceden konuşun.

MedlinePlus'a göre tedaviyle kişilerin çoğu ciddi bir kısıtlılık yaşamadan yaşamını sürdürür ve hastalık yavaş ilerler.

Beslenme, hareket ve ruh sağlığı

NHLBI, bronşektazisi olan kişilere sebze ve tam tahıllardan zengin, dengeli bir beslenme düzeni, yürüyüş ya da yüzme gibi güvenli fiziksel etkinlikler ve zararlı maddelerden uzak durmayı önerir. Hangi egzersizin sizin için uygun olduğunu hekiminizle ya da fizyoterapistinizle konuşun.

NHLBI'ye göre süregen akciğer hastalığı olan kişilerde depresyon ve kaygı riski artabilir. Profesyonel psikolojik destek almak ve benzer deneyimleri paylaşan kişilerle bir araya gelinen destek gruplarına katılmak bu süreçte yardımcı olabilir.

Düzenli takip

NHLBI, yaşam kalitesini artırmak için hekiminizle ve göğüs hastalıkları, gerektiğinde enfeksiyon hastalıkları uzmanlarıyla yakın iş birliği içinde olmanızı önerir. Erken tanı ve tedavi, akciğerlerde daha fazla hasar oluşmasını önlemeye yardımcı olur. Kontrollerinizde balgamınızdaki değişiklikleri, son dönemde geçirdiğiniz enfeksiyonları ve kullandığınız ilaçları paylaşmanız değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Olası komplikasyonlar

MedlinePlus'ın sıraladığı olası sorunlar şunlardır:

• Kanda oksijen düzeyinin düşmesi
• Öksürükle kan gelmesi
• Tekrarlayan zatürre
• Akciğer hastalığına bağlı olarak kalbin sağ tarafının zorlanması (kor pulmonale)
• Depresyon

NHLBI'ye göre tedavi edilmeyen bronşektazi solunum yetmezliği, kalp yetmezliği ve akciğerin sönmesi gibi ağır sorunlara yol açabilir. Bu nedenle düzenli tedavi ve takip önemlidir.

Süregen bir hastalıkla yaşamak duygusal olarak zorlayıcı olabilir; ruh sağlığınızdaki değişiklikleri hekiminizle paylaşın. Bkz. Kronik hastalıkla yaşarken depresyon ve kaygı