Prostat iltihabı (prostatit): belirtileri, türleri ve tedavisi

Prostatit nedir?

Prostat, yalnızca erkeklerde bulunan, ceviz büyüklüğünde bir bezdir. Mesanenin hemen altında yer alır ve idrarı dışarı taşıyan kanalı (üretra) çevreler. Meni sıvısının bir bölümünü üretir.

NHS, prostatiti prostat bezinin iltihaplanması olarak tanımlar ve bazı durumlarda acil tıbbi değerlendirme gerektirebileceğini vurgular. NIDDK'ye göre prostatit, 50 yaşın altındaki erkeklerde en sık görülen idrar yolu sorunudur ve 50 yaşın üzerindeki erkeklerde de en sık üçüncü idrar yolu sorunudur.

Prostatit, prostat büyümesi ya da prostat kanserinden farklı bir durumdur. Ancak belirtiler birbirine benzeyebildiği için değerlendirmeyi hekim yapmalıdır. Bkz. Prostat büyümesi belirtileri

Prostatit türleri

NIDDK, prostatiti dört gruba ayırır:

• Kronik prostatit / kronik pelvik ağrı sendromu: En sık görülen türdür. NIDDK'ye göre erkeklerin yüzde 10–15'ini etkilediği tahmin edilmektedir. Belirtiler en az 3 ay sürer ve çoğu zaman bir bakteri saptanmaz.
• Akut bakteriyel prostatit: Bakteriyel enfeksiyona bağlı, ani başlayan ve ağır seyredebilen türdür.
• Kronik bakteriyel prostatit: Belirtileri akut türe benzer ancak daha hafiftir; 3 ay ya da daha uzun sürede yavaş yavaş gelişir ve tekrarlayabilir.
• Belirtisiz iltihabi prostatit: Belirti vermez; başka bir nedenle yapılan testlerde fark edilir. NIDDK'ye göre tedavi gerektirmez.

Belirtileri nelerdir?

NHS'e göre prostatitin başlıca belirtileri şunlardır:

• İdrar yaparken batma ya da yanma şeklinde ağrı
• İdrar yapmada güçlük, ıkınma gereksinimi
• Sık idrara çıkma
• Penis, testis torbası, testisler ya da makat çevresinde ağrı
• Boşalma sırasında ağrı
• Yüksek ateş

Türlere göre belirtiler

NIDDK'ye göre:

• Akut bakteriyel prostatitte belirtiler aniden ve şiddetli başlar: ateş, titreme, idrar yaparken yanma, idrar yapamama ve bulantı görülebilir. Bu tür acil değerlendirme gerektirir.
• Kronik bakteriyel prostatitte belirtiler daha hafiftir ve yavaş gelişir; tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları görülebilir.
• Kronik pelvik ağrı sendromunda testis torbası, karın alt kısmı, penis ya da bel bölgesinde en az 3 ay süren ağrı veya rahatsızlık, boşalma sırasında ağrı ve sık-ani idrara çıkma görülebilir.

İdrar yaparken yanmanın diğer nedenleri için İdrar yaparken yanma (dizüri) yazısına bakabilirsiniz.

Nedenleri

• Bakteriyel prostatit: NIDDK'ye göre idrar kanalından prostata ulaşan bakterilerin yol açtığı enfeksiyondur. NHS de prostatitin çoğunlukla idrar yolu enfeksiyonu gibi enfeksiyonlardan kaynaklandığını belirtir.
• Kronik pelvik ağrı sendromu: NIDDK'ye göre nedeni tam olarak bilinmemektedir. Bakteri dışı mikroorganizmalar, idrardaki bazı kimyasallar, daha önce geçirilmiş bir idrar yolu enfeksiyonuna karşı gelişen bağışıklık tepkisi ya da pelvis bölgesindeki sinir hasarı olası etkenler arasında sayılır.

Nasıl teşhis edilir?

NIDDK'ye göre değerlendirme şu adımları içerebilir:

• Tıbbi öykü: Yakınmaların ne zaman başladığı, ne kadar sürdüğü, idrar yolu enfeksiyonu öyküsü
• Fizik muayene: Hekimin eldivenli parmakla makattan prostatı muayene etmesi (parmakla rektal muayene); prostatın hassasiyeti ve büyüklüğü değerlendirilir.
• İdrar tahlili ve idrar kültürü: Enfeksiyon ve bakteri türünü belirlemek için. Bkz. Tam idrar tahlili
• Kan testleri
• Ek testler: Gerekli durumlarda ürodinami (mesane işlevi testleri), sistoskopi, makattan yapılan prostat ultrasonu, biyopsi ya da semen analizi istenebilir.

Hekim, belirtilerin türüne göre bu testlerden yalnızca bazılarını isteyebilir. Örneğin ani başlayan ateş ve idrar yakınmalarında idrar tahlili ve kültürü ön plandayken, aylardır süren ağrıda diğer nedenleri dışlamaya yönelik daha kapsamlı bir değerlendirme yapılabilir. Benzer belirtiler veren prostat büyümesi ve prostat kanseri gibi durumların ayırt edilmesi de değerlendirmenin bir parçasıdır.

Prostatit nasıl tedavi edilir?

Akut bakteriyel prostatit

NHS'e göre prostatit antibiyotiklerle tedavi edilir ve tedavi genellikle en az 2 hafta sürer. NIDDK'ye göre akut bakteriyel prostatitte antibiyotik tedavisi 2–8 hafta sürebilir; ağır durumlarda damar yoluyla sıvı ve tedavi için hastaneye yatış gerekebilir. NHS, antibiyotik tedavisine rağmen 48 saat içinde düzelme olmazsa ya da idrar yapılamıyorsa acilen sağlık hizmetine başvurulmasını önerir.

Kronik bakteriyel prostatit

NIDDK'ye göre bu türde antibiyotik tedavisi daha uzun sürebilir; altı aya kadar uzayan tedaviler uygulanabilir. İdrar yapmayı engelleyen durumlarda nadiren cerrahi gerekebilir.

Kronik prostatit / kronik pelvik ağrı sendromu

Bu türde tedavi, yakınmaları azaltmaya ve yaşam kalitesini artırmaya yöneliktir. NIDDK'nin saydığı seçenekler şunlardır:

• Başlangıçta antibiyotik denemesi
• Prostat ve mesane boynundaki kasları gevşeten ilaçlar (alfa blokerler)
• İltihap giderici ağrı kesiciler ve kas gevşeticiler
• Sinir ağrısına yönelik ilaçlar
• Ilık su ile oturma banyosu
• Pelvik taban fizyoterapisi
• Akupunktur

NHS, kronik prostatitte bilişsel davranışçı terapi, psikolojik danışmanlık ve fizyoterapinin de tedaviye eklenebileceğini belirtir. Uzun süren ağrı, kişinin ruh hâlini ve ilişkilerini etkileyebilir; bu nedenle psikolojik destek tedavinin önemli bir parçası olabilir. Bkz. Kronik ağrı nedir?

Ağrı kontrolü

NHS'e göre hekimin ya da eczacının önerdiği ağrı kesiciler yakınmaları hafifletmeye yardımcı olabilir.

Akut prostatit neden acil bir durumdur?

Akut bakteriyel prostatit, belirtileri aniden başlayan ve hızla ağırlaşabilen bir enfeksiyondur. NIDDK'ye göre ateş, titreme, idrar yaparken yanma ve bulantıya idrar yapamama da eşlik edebilir. Mesanenin boşaltılamaması hem çok ağrılıdır hem de acil müdahale gerektirir. Ayrıca NIDDK'nin belirttiği gibi enfeksiyon kana geçebilir ya da prostatta apse oluşabilir. NHS de bilinç bulanıklığı, deride renk değişikliği ve ciddi nefes darlığı gibi belirtilerin sepsise işaret edebileceği konusunda uyarır. Bu nedenle ateşle birlikte idrar yakınmaları olan bir erkeğin aynı gün içinde değerlendirilmesi önemlidir.

Kronik prostatitle yaşamak

Kronik prostatit ve kronik pelvik ağrı sendromu, uzun sürebilen ve dalgalanmalar gösterebilen bir durumdur. Ağrının sürmesi uyku, iş ve cinsel yaşam üzerinde etkili olabilir. NIDDK ve NHS'in önerdiği yöntemlerden yola çıkarak şunlar yardımcı olabilir:

• Ilık su ile oturma banyosu yapmak
• Hekimin önerdiği ağrı kesicileri düzenli kullanmak
• Pelvik taban fizyoterapisine katılmak
• Ağrıyla başa çıkmak için bilişsel davranışçı terapi ya da psikolojik danışmanlık almak
• Kontrol randevularında belirtilerin nasıl değiştiğini hekiminizle paylaşmak

İyileşme süreci ve olası sorunlar

NHS'e göre prostatit çoğunlukla 2 hafta içinde düzelmeye başlar; ancak tam iyileşme birkaç hafta sürebilir. Kronik prostatitte yakınmalar 3 aydan uzun sürer ve dalgalanmalar gösterebilir.

NIDDK'ye göre prostatitin olası sorunları şunlardır:

• Kana geçen enfeksiyon
• Prostatta apse (irin birikimi)
• Cinsel işlev sorunları
• Yakındaki üreme organlarında iltihap. Bkz. Epididimit

NIDDK, erkeklerin prostatiti önleyemeyeceğini belirtir. Ancak idrar yolu enfeksiyonu belirtileri ortaya çıktığında erken başvurmak ve tedaviyi tamamlamak, sorunların önüne geçmeye yardımcı olur.