İdrar yaparken yanma (dizüri): nedenleri ve ne yapılmalı?

İdrar yaparken yanma nedir?

MedlinePlus, idrar yaparken ağrıyı "idrar yaparken hissedilen her türlü ağrı, rahatsızlık ya da yanma" olarak tanımlar. Tıpta bu duruma dizüri denir. Dizüri bir hastalık değil, bir belirtidir; altta yatan nedenin bulunması ve ona göre tedavi edilmesi gerekir.

MedlinePlus'a göre idrar yaparken ağrı oldukça sık görülen bir sorundur ve bu kişilerde sık idrara çıkma isteği de olabilir. Yanmanın nerede hissedildiği ve hangi belirtilerin eşlik ettiği, hekimin nedeni anlamasına yardımcı olur.

İdrarda yanmanın nedenleri

MedlinePlus'a göre idrar yaparken yanmanın başlıca nedenleri şunlardır.

İdrar yolu enfeksiyonları

MedlinePlus, mesane enfeksiyonunu ve idrar kanalının (üretra) şişip tahriş olmasını yanmanın nedenleri arasında sayar. NHS'e göre idrar yolu enfeksiyonunda yanmaya şu belirtiler eşlik edebilir:

• Her zamankinden sık idrara çıkma, geceleri de idrara kalkma, ani ve sıkışır tarzda idrar gelmesi
• Bulanık görünen idrar
• İdrarda kan
• Karın alt kısmında ya da sırtta, kaburgaların hemen altında ağrı
• Yüksek ateş, üşüme-titreme ya da 36 °C'nin altında çok düşük vücut sıcaklığı
• Yorgunluk ya da halsizlik
• Bellek ve dikkat sorunları olan yaşlı, kırılgan kişilerde ve idrar sondası kullananlarda ayrıca huzursuzluk ya da zihin karışıklığı, artan idrar kaçırma ve yeni başlayan titreme
• Çocuklarda ayrıca yüksek ateş, genel olarak hasta görünme, yatağı ya da üstünü ıslatma ve kusma

NHS'e göre idrarın koyu renkli ya da kokulu olması tek belirtiyse yeterince su içilmemesinden kaynaklanabilir.

NHS'e göre idrar yolu enfeksiyonları genellikle dışkıdaki bakterilerin idrar kanalından girmesiyle oluşur. NHS, kadınlarda idrar kanalının daha kısa olmasının, gebeliğin, tuvaletten sonra arkadan öne doğru silinmenin, böbrek taşı gibi idrar yolunu tıkayan durumların, mesanenin tam boşalamamasının, idrar sondasının, bağışıklık sisteminin zayıflamasının, menopozun, sperm öldürücü madde kullanımının ve yetersiz sıvı alımının riski artırdığını belirtir. Ayrıntılı bilgi için İdrar yolu enfeksiyonu belirtileri yazısına bakabilirsiniz.

Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar

MedlinePlus, bel soğukluğu (gonore) ve klamidya gibi cinsel yolla bulaşan enfeksiyonları ve genital bölgedeki herpes enfeksiyonunu idrar yaparken yanma nedenleri arasında sayar. NHS'e göre erkeklerde testislerin arkasındaki kanalın şişip ağrımasına (epididimit) genellikle klamidya ya da bel soğukluğu gibi cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar yol açar; 35 yaşından büyük erkeklerde ise ana neden genellikle idrar yolu enfeksiyonudur. NHS bu durumda idrar yaparken güçlük ve penisten akıntının da görülebildiğini belirtir. Bkz. Epididimit

Prostat iltihabı

MedlinePlus'a göre erkeklerde prostat enfeksiyonu (prostatit) idrar yaparken yanmaya neden olabilir. Bkz. Prostat iltihabı (prostatit)

Vajinal enfeksiyonlar ve tahriş

MedlinePlus, kadınlarda ve kız çocuklarında köpük banyosu, parfüm ya da losyonların vajina dokusunu tahriş etmesini, mantar gibi dış genital bölge ve vajina enfeksiyonlarını, genital bölgedeki herpes enfeksiyonunu ve menopozda vajina dokusundaki değişiklikleri (atrofik vajinit) yanma nedenleri arasında sayar. Bkz. Vajinal mantar enfeksiyonu

Diğer nedenler

• İnterstisyel sistit: MedlinePlus'ın saydığı diğer nedenlerden biridir.
• Mesane kasılmaları (spazm)
• Mesanenin ışın tedavisi sonrası hasarı: MedlinePlus, leğen kemiği bölgesine uygulanan ışın tedavisinin mesane iç yüzeyine verdiği hasarı da nedenler arasında sayar.
• Böbrek taşları: NHS, böbrek taşlarını idrar yolu enfeksiyonu riskini artıran durumlar arasında sayar. Bkz. Böbrek taşı belirtileri

Yaşlılarda, çocuklarda ve gebelikte dikkat

İdrar yaparken yanma bazı gruplarda farklı biçimde kendini gösterebilir ya da daha yakından izlenmesi gerekebilir:

• Yaşlılar: NHS'e göre bellek, öğrenme ve dikkat sorunları olan yaşlı ve kırılgan kişilerde idrar yolu enfeksiyonu belirtilerine huzursuzluk ya da zihin karışıklığı gibi davranış değişiklikleri de eşlik edebilir. NHS, 65 yaş üzerindeki kişilerde idrar yolu enfeksiyonu belirtileri olduğunda hızla sağlık hizmetine başvurulmasını önerir. Yakınlarınızda ani gelişen bir davranış değişikliği fark ederseniz bu olasılığı da göz önünde bulundurun.
• Çocuklar: NHS'e göre çocuklarda idrar yolu enfeksiyonu ateş ve yeniden yatak ıslatma gibi belirtilerle kendini gösterebilir. NHS, 15 yaş ve altındaki çocuklarda belirtiler olduğunda acil bir hekim randevusu önerir.
• Gebelik: NHS, gebelikte idrar yolu enfeksiyonu belirtilerinin gecikmeden değerlendirilmesini önerir. MedlinePlus da gebelikte idrar yaparken yanma olduğunda sağlık profesyoneline başvurulmasını önerir.

NHS'e göre bazı belirtiler böbrek enfeksiyonunu gösterebilir; böbrek enfeksiyonu tedavi edilmezse sepsise yol açabileceği için ciddidir. Bu nedenle bu gruplarda erken değerlendirme önemlidir.

Nasıl teşhis edilir?

MedlinePlus'a göre hekim fizik muayene yapar; ağrının ne zaman başladığını, yalnızca idrar yaparken olup olmadığını, sırt ağrısı ya da ateş bulunup bulunmadığını, akıntı, kötü koku ya da kan olup olmadığını, genital bölgede döküntü ya da kaşıntı olup olmadığını, gebelik olasılığını, daha önce mesane enfeksiyonu geçirip geçirmediğinizi, kullandığınız ilaçları ve sabun, deterjan ya da yumuşatıcı markanızı yakın zamanda değiştirip değiştirmediğinizi sorar.

Değerlendirmede şu tetkikler kullanılabilir:

• İdrar tahlili: MedlinePlus'a göre değerlendirmede yapılır; bazı durumlarda tek başına yeterli olabilir. Bkz. Tam idrar tahlili
• İdrar kültürü: Gerekirse istenir. Daha önce mesane ya da böbrek enfeksiyonu geçirmiş kişilerde daha ayrıntılı öykü, muayene ve ek testler gerekir.
• Kadınlarda jinekolojik muayene: Vajinal akıntısı olan kadın ve kız çocuklarında muayene ve vajina sıvısının incelenmesi
• Erkeklerde üretradan sürüntü: Penisten akıntısı olan erkeklerde gerekebilir
• Görüntüleme ve sistoskopi: MedlinePlus'a göre böbrek ve mesane ultrasonu ya da ışıklı bir aletle mesanenin içine bakılması gerekebilir. Bkz. Sistoskopi

Tedavi

MedlinePlus'a göre tedavi, testlerle belirlenen nedene göre yapılır:

• Bakteriyel enfeksiyonlarda hekim antibiyotik önerebilir. NHS, yakınmalar düzelse bile antibiyotik tedavisinin tamamlanması gerektiğini vurgular. NHS ayrıca bazı hafif idrar yolu enfeksiyonlarında hekimin yalnızca evde bakım önerebileceğini belirtir. Bkz. Antibiyotik nasıl doğru kullanılır?
• Cinsel yolla bulaşan enfeksiyona bağlı epididimitte NHS'e göre son 6 ay içindeki cinsel partnerlerin de test edilmesi önerilebilir; tedavi tamamlanana ya da tamamlandıktan sonraki 7 gün geçene kadar cinsel ilişkiden kaçınılmalıdır.
• NHS'e göre hekim antibiyotik başlamadan önce belirtilerin kendiliğinden geçip geçmeyeceğini görmek için 48 saat beklemenizi de isteyebilir.

Evde yapılabilecekler

NHS'in idrar yolu enfeksiyonları için önerdiği öz bakım yöntemleri şunlardır:

• İdrarınız açık renkte olacak kadar sıvı alın.
• Dinlenin.
• Hekimin ya da eczacının önerdiği ağrı kesicileri kullanın.
• Mesaneyi tahriş edebilecek meyve suyu, kahve ve alkolden bir süre uzak durun.

Bu önlemler tıbbi değerlendirmenin yerini tutmaz. Yakınmalar sürüyor ya da kötüleşiyorsa hekime başvurun.

Korunma

NHS, idrar yolu enfeksiyonlarından korunmak için şunları önerir:

• Tuvaletten sonra önden arkaya doğru temizlenin.
• Pamuklu iç çamaşırı tercih edin, çok dar giysilerden kaçının.
• Genital bölgeyi temiz ve kuru tutun.
• Cinsel ilişkiden sonra idrara çıkın.
• Yeterli miktarda su için.
• Sperm öldürücü madde içeren doğum kontrol yöntemlerinden kaçının.

NHS ayrıca genital bölgede parfümlü sabun kullanmamayı, idrarı tutmamayı, idrar yaparken acele etmeyip mesaneyi tam boşaltmayı ve bol alkollü ya da şekerli içeceklerden kaçınmayı önerir.