Kısaca
Bronşiolit, akciğerlerdeki en küçük hava yollarının (bronşiyollerin) virüs nedeniyle iltihaplanıp şişmesi ve mukusla dolmasıdır. NHS'e göre iki yaşından küçük bebek ve çocuklarda sık görülen bir göğüs enfeksiyonudur ve en sık nedeni RSV (respiratuvar sinsityal virüs) adı verilen virüstür. Hastalık soğuk algınlığı gibi başlar, ardından öksürük, hızlı ve hırıltılı nefes ve beslenme güçlüğü ortaya çıkabilir. Çoğu bebek evde bakımla iyileşir; ancak nefes almada zorlanma, nefes duraklamaları veya morarma acil durumdur ve 112 aranmalıdır.
Bronşiolit nedir?
Akciğerlere giden hava yolları, ağaç dalları gibi giderek incelen borulardan oluşur. Bu dalların en ince uçlarına "bronşiyol" denir. Bronşiolitte bu küçük hava yolları bir virüs nedeniyle iltihaplanır, şişer ve içleri mukusla dolar. MedlinePlus, bu durumun havanın akciğerlere girip çıkmasını zorlaştırdığını açıklar.
Bronşiolit, adı benzese de erişkinlerde görülen bronşitten farklıdır. Bronşitte daha büyük hava yolları etkilenir; bronşiolit ise en çok bebeklik döneminin hastalığıdır. Bkz. Akut bronşit
Nedenleri ve kimlerde daha sık görülür?
NHS ve MedlinePlus'a göre bronşiolitin en sık nedeni RSV'dir. MedlinePlus; adenovirüs, grip (influenza) virüsü ve parainfluenza virüsünün de bronşiolite yol açabileceğini belirtir. Virüs, hasta kişinin öksürmesi ve hapşırmasıyla saçılan damlacıklarla ve bu damlacıkların bulaştığı ellerle, oyuncaklarla ya da yüzeylerle yayılır.
MedlinePlus'a göre bronşiolit en sık 3–6 aylık bebeklerde görülür. Ağır seyir açısından risk taşıyan durumlar şunlardır:
- Altı aydan küçük olmak
- Erken doğum: MedlinePlus 37. gebelik haftasından önce doğmayı risk etkenleri arasında sayar.
- Sigara dumanına maruz kalmak. Bkz. Pasif içicilik
- Kalabalık ortamda yaşamak
- Anne sütüyle beslenmemek
Bu risk etkenlerinden birini taşıyan bebeklerin aileleri belirtileri daha yakından izlemeli ve hekime erken danışmalıdır.
RSV nedir?
RSV (respiratuvar sinsityal virüs), CDC'nin tanımıyla burun, boğaz, solunum yolları ve akciğerleri enfekte eden yaygın bir solunum yolu virüsüdür. CDC'ye göre RSV, bir yaşından küçük çocuklarda bronşiolit ve zatürrenin en sık nedenidir. Virüs özellikle sonbahar ve kış aylarında yaygınlaşır.
CDC'ye göre RSV belirtileri genellikle virüsle karşılaşmadan 4–6 gün sonra başlar. Burun akıntısı, burun tıkanıklığı, öksürük, hapşırma, ateş ve hırıltı görülebilir; bu belirtiler genellikle bir anda değil, aşama aşama ortaya çıkar. Çok küçük bebeklerde ise tek belirti huzursuzluk, hareketlerde ve tepkilerde azalma ile nefes almada güçlük olabilir. Bu nedenle küçük bebeklerde ateş ya da öksürük olmasa da bu değişiklikler dikkate alınmalıdır.
CDC, RSV enfeksiyonlarının çoğunun bir iki hafta içinde kendiliğinden geçtiğini belirtir. Ancak altı aydan küçük bebekler ağır hastalık açısından daha fazla risk taşır. Ağır durumlarda CDC'ye göre oksijen, damar yoluyla sıvı ve nadiren solunum cihazı desteği gerekebilir; hastanede kalış genellikle birkaç gün sürer.
Büyük çocuklarda ve erişkinlerde RSV çoğu zaman soğuk algınlığı gibi hafif geçer. Bu kişiler kendilerini iyi hissetseler bile virüsü bebeklere bulaştırabilir. Bkz. Soğuk algınlığı belirtileri
Bronşiolit belirtileri
NHS'e göre bronşiolit soğuk algınlığına benzer şekilde başlar:
- Hapşırma
- Burun akıntısı
- Hafif ateş
Birkaç gün içinde şu belirtiler eklenebilir:
- Kuru ve ısrarlı öksürük
- Hızlı nefes alıp verme
- Hırıltılı ya da hışıltılı (ıslığa benzer) nefes sesi
- Beslenme güçlüğü, daha az emme ya da mamayı yarım bırakma
- Huzursuzluk veya aşırı yorgunluk
MedlinePlus'a göre ağır durumlarda göğüs çekilmesi görülebilir. Bu, bebek nefes alırken kaburgaların arasındaki ya da altındaki derinin içeri doğru çökmesidir ve bebeğin nefes almak için zorlandığını gösterir. Oksijen yetersizliğine bağlı olarak dudaklarda veya derinin rengi mavimsi olabilir.
Bronşiolit ne kadar sürer?
NHS'e göre belirtiler genellikle hastalığın 3. ile 5. günleri arasında en kötü dönemine ulaşır; öksürük ise çoğunlukla üç hafta içinde geçer. MedlinePlus, nefes almanın genellikle üçüncü günden itibaren düzelmeye başladığını ve belirtilerin çoğunun bir hafta içinde azaldığını belirtir. Bu dönemde belirtilerin birkaç gün kötüleşmesi beklenen bir seyir olabilir; önemli olan bebeğin nefesini ve beslenmesini yakından izlemektir.
Bu konuda
Bronşiolit konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Tanı nasıl konur?
Bronşiolit tanısı çoğunlukla belirtilere ve muayeneye dayanır. MedlinePlus'a göre hekim akciğerleri steteskopla dinler; hırıltı ve çıtırtı seslerine bakar. Gerekli görüldüğünde göğüs röntgeni, kandaki oksijen ve karbondioksit düzeyini gösteren kan gazı testi veya burun salgısından virüs araştırması yapılabilir.
Evde bakım nasıl yapılır?
Bronşiolit bir virüs enfeksiyonudur. MedlinePlus'a göre antibiyotikler bronşiolitte işe yaramaz; tedavi, bebeğin rahat nefes almasını ve yeterli sıvı almasını desteklemeye yöneliktir. NHS ve MedlinePlus'ın önerileri:
- Sık ve küçük öğünler: NHS, beslenmeyi daha küçük miktarlarda ve daha sık vermeyi önerir. Burnu tıkalı bebek emerken zorlanabilir; kısa aralarla beslemek yardımcı olur.
- Sıvı alımı: Ek gıdaya geçmiş çocuklarda NHS, ek su verilebileceğini belirtir. Bkz. Çocuklarda ishal ve kusma yazısındaki sıvı kaybı belirtileri burada da yol gösterir.
- Burnu açmak: MedlinePlus, tuzlu su (serum fizyolojik) burun damlaları ve ardından burun aspiratörüyle mukusun nazikçe temizlenmesini önerir; bu, beslenmeden önce yapıldığında emmeyi kolaylaştırabilir.
- Nemli hava ve dinlenme: MedlinePlus nemlendirilmiş havanın ve dinlenmenin yardımcı olabileceğini belirtir.
- Dik pozisyon: NHS, bebeğin uyanıkken dik tutulmasını önerir. Uyurken ise güvenli uyku kurallarına uygun olarak sırtüstü yatırılmalıdır. Bkz. Güvenli bebek uykusu
- Yakın izlem: NHS, gece dahil çocuğun düzenli olarak kontrol edilmesini önerir.
- Ateş ve huzursuzluk: NHS, çocuk huzursuzsa yaşına uygun ateş düşürücülerin kullanılabileceğini belirtir. İlacın türünü ve miktarını hekim veya eczacınıza danışın; NHS'e göre 16 yaşından küçüklere aspirin verilmemelidir. Bkz. Bebek ve çocuklarda ateş
Yapılmaması gerekenler (NHS): Çocuğun yanında sigara içmeyin ve ateşini düşürmek için soğuk suyla silmeyin.
Hastanede tedavi
Bebeklerin çoğu evde iyileşir. Ancak MedlinePlus'a göre ağır durumlarda hastaneye yatış gerekebilir. Hastanede:
- Kandaki oksijen düzeyi düşükse oksijen desteği verilir.
- Bebek yeterince beslenemiyorsa ya da sıvı kaybı varsa damar yoluyla sıvı veya beslenme desteği sağlanır.
- Burun ve ağızdaki mukus düzenli olarak temizlenir.
MedlinePlus, virüse karşı ilaçların yalnızca çok ağır hasta çocuklarda kullanıldığını belirtir. Hastalığın seyri ve taburculuk zamanı, bebeğin nefes alışına ve beslenmesine göre belirlenir.
Bronşiolitten korunma
Virüsün yayılmasını tamamen önlemek zor olsa da NHS ve MedlinePlus'ın önerileri riski azaltır:
- Bebeğe dokunmadan önce ve sonra elleri sık sık yıkayın. Bkz. El yıkama nasıl yapılmalı?
- Oyuncakları ve sık dokunulan yüzeyleri düzenli temizleyin.
- Bardak, biberon ve kaşık gibi eşyaları ortak kullanmayın.
- Öksürürken ve hapşırırken tek kullanımlık mendil kullanın ve hemen çöpe atın.
- NHS'in önerdiği gibi yenidoğanları soğuk algınlığı veya grip belirtileri olan kişilerden uzak tutun.
- Evde ve arabada sigara içilmemesini sağlayın.
NHS, İngiltere'de gebeliğin 28. haftasından itibaren RSV aşısı yapıldığını ve bunun bebeği ilk aylarda korumaya yardımcı olduğunu belirtir. MedlinePlus ise RSV açısından yüksek risk taşıyan bazı bebeklere koruyucu bir ilaç verilebileceğini belirtir. Bu seçeneklerin bebeğiniz ya da gebeliğiniz için uygun olup olmadığını hekiminizle konuşabilirsiniz.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Hemen 112'yi arayın (NHS):
- Bebek nefes almakta zorlanıyorsa ya da nefes alırken kaburgaların arası veya altı içeri çekiliyorsa
- Nefes almada duraklamalar oluyorsa
- Dudaklar, dil ya da deri mavi veya gri renge dönüyorsa
- Bebek uyandırılamıyor ya da tepki vermiyorsa
Aynı gün hekime başvurun (NHS):
- Belirtiler kötüleşiyorsa
- Bebek normalde aldığının belirgin olarak daha azını yiyip içiyorsa
- 12 saat veya daha uzun süre ıslak bez olmamışsa
- Üç aydan küçük bebekte ateş 38°C veya üzerindeyse, üç aydan büyük bebekte 39°C veya üzerindeyse
- Bebek çok yorgun ya da çok huzursuzsa
Erken doğmuş ya da altı aydan küçük bebeklerde, MedlinePlus'ın risk etkenleri arasında saydığı bu durumlar nedeniyle, belirtiler başladığında hekime daha erken danışmak uygundur.
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Bronşiolit bulaşıcı mı?
Evet. Bronşiolite yol açan virüsler öksürük ve hapşırıkla saçılan damlacıklarla ve kirli eller ya da yüzeylerle bulaşır. El yıkama ve yüzey temizliği yayılmayı azaltır.
Bronşiolitte antibiyotik kullanılır mı?
MedlinePlus'a göre antibiyotikler bronşiolitte işe yaramaz, çünkü hastalığa virüsler neden olur. Hekim, bakteriyel bir enfeksiyon eklendiğini düşünürse farklı bir tedavi planlayabilir.
Bronşiolit kaç günde geçer?
NHS'e göre belirtiler 3–5. günlerde en kötü dönemindedir ve öksürük çoğunlukla üç hafta içinde geçer. MedlinePlus'a göre nefes alma genellikle üçüncü günden itibaren düzelir.
Bronşiolit geçiren çocuk astım olur mu?
MedlinePlus, bronşiolit geçiren bazı çocuklarda ilerleyen dönemde astım gelişebileceğini belirtir; ancak bronşiolit geçiren her çocuk astım olmaz. Tekrarlayan hırıltı ataklarında hekime başvurun. Bkz. Astım nedir?
Bebeğin burnu nasıl açılır?
MedlinePlus, tuzlu su burun damlaları ve ardından burun aspiratörüyle nazikçe temizlemeyi önerir. Bu işlem özellikle beslenmeden önce yapıldığında bebeğin daha rahat emmesine yardımcı olabilir.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
