Kısaca
Ateş, vücut sıcaklığının bir hastalığa veya enfeksiyona yanıt olarak geçici bir süre yükselmesidir ve çocuklarda en sık görülen şikâyetlerden biridir. NHS, çocuklarda 38°C ve üzerini yüksek ateş olarak kabul eder. Ateşin çoğu, kendiliğinden geçen viral enfeksiyonlara bağlıdır; ancak üç aydan küçük bebeklerde ateş ve bazı eşlik eden belirtiler hızlı değerlendirme gerektirir. Ateşin derecesinden çok çocuğun genel durumu önemlidir.
Ateş nedir, neden olur?
MedlinePlus, ateşi vücut sıcaklığının bir hastalık veya rahatsızlığa yanıt olarak geçici bir süre yükselmesi olarak tanımlar. Ateş başlı başına bir hastalık değil, vücudun savunma mekanizmasının bir parçasıdır: Birçok mikrop normal vücut sıcaklığında daha kolay çoğalır ve vücut sıcaklığını yükselterek bu mikroplarla mücadele etmeye çalışır.
Çocuklarda ateşin en sık nedenleri şunlardır:
- Soğuk algınlığı, grip ve diğer üst solunum yolu enfeksiyonları
- Orta kulak iltihabı
- Boğaz enfeksiyonları
- İshal ve kusmayla seyreden mide-bağırsak enfeksiyonları
- İdrar yolu enfeksiyonları
- Suçiçeği, kızamık gibi döküntülü çocukluk çağı hastalıkları
- Zatürre ve daha seyrek olarak menenjit gibi ciddi enfeksiyonlar
Aşılardan sonra kısa süreli ve hafif ateş görülebilir. Diş çıkarma döneminde vücut sıcaklığı hafifçe yükselebilir; ancak yüksek ateşi yalnızca diş çıkarmaya bağlamak doğru değildir ve başka bir neden araştırılmalıdır.
Ateş nasıl ölçülür?
NHS, ateşi ölçmek için dijital termometrenin koltuk altına yerleştirilmesini, kolun hafifçe kapatılmasını ve termometrenin talimatına göre beklenmesini önerir. Elle alına dokunarak tahmin etmek güvenilir değildir.
Ölçüm yerine göre ateş sınırı değişebilir. MedlinePlus'a göre çocuklarda ateş şu değerlerde kabul edilir:
- Makattan ölçümde 38°C ve üzeri
- Ağızdan ölçümde 37,5°C ve üzeri
- Koltuk altından ölçümde 37,2°C ve üzeri
Kulak ve alın termometreleri de kullanılabilir; ancak doğru sonuç için cihazın kullanım talimatına uymak gerekir. Hangi yöntemi kullanırsanız kullanın, hekime başvururken ölçüm yerini ve değeri söylemek değerlendirmeyi kolaylaştırır.
Ateşli çocuğun evde bakımı
Ateşli çocuğun bakımında amaç, ateşi her ne pahasına olursa olsun düşürmek değil, çocuğun rahat etmesini ve sıvı kaybetmemesini sağlamaktır. NHS ve MedlinePlus'ın önerileri şöyle özetlenebilir:
Yapılması önerilenler
- Bol sıvı verin. Su ve uygun sıvılar sunun; emziren anneler emzirmeye devam etmelidir. Sıvı kaybı (dehidratasyon) ateşli çocuklarda önemli bir risktir.
- İstediği kadar yemesine izin verin. Ateşli çocuğun iştahı azalabilir; zorla yedirmeye gerek yoktur, sıvı alımı daha önemlidir.
- İnce giydirin. MedlinePlus, çocuğu kat kat giydirmek veya battaniyeye sarmak yerine hafif giydirmeyi önerir.
- Düzenli kontrol edin. Gece de dahil olmak üzere çocuğun genel durumunu, uyanıklığını ve nefes alışını izleyin.
- Dinlenmesine fırsat verin. Çocuk kendini iyi hissedene kadar evde kalması hem iyileşmesine yardımcı olur hem de enfeksiyonun başkalarına bulaşmasını azaltır.
Ateş düşürücü ilaçlar
Çocuk ateş nedeniyle huzursuzsa ve rahatsız görünüyorsa hekim veya eczacının önerdiği bir ateş düşürücü kullanılabilir. İlacın miktarı çocuğun yaşına ve kilosuna göre belirlenir; ürünün prospektüsüne ve hekim önerisine uyulmalıdır. NHS'nin önemli uyarıları şunlardır:
- 16 yaşından küçük çocuklara aspirin verilmemelidir.
- İki farklı ateş düşürücüyü dönüşümlü vermek, ancak bir sağlık profesyoneli önerirse yapılmalıdır.
- Çok küçük bebeklerde bazı ateş düşürücüler hiç önerilmez; üç aydan küçük bebekte ateş varsa ilaç vermeden önce mutlaka hekime başvurulmalıdır.
Yapılmaması gerekenler
- NHS, ateşli çocuğu soymayı veya süngerle silmeyi önermez.
- Soğuk su, alkol veya sirkeyle silme yapılmamalıdır. MedlinePlus soğuk banyonun çocuğu daha da rahatsız edebileceğini belirtir; ılık bir banyo, çocuk rahatlıyorsa tercih edilebilir.
- Antibiyotikler yalnızca hekim bakteriyel bir enfeksiyon düşündüğünde reçeteyle kullanılmalıdır. Evdeki eski ilaçlarla tedavi denenmemelidir.
Bu konuda
Ateş konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Sıvı kaybı nasıl anlaşılır?
Ateşli çocuklar terleme ve hızlı nefes alma yoluyla normalden fazla sıvı kaybeder; iştahsızlık ve kusma da eklenince sıvı kaybı (dehidratasyon) kolayca gelişebilir. NHS, sıvı kaybı belirtileri olan çocuklar için sağlık hizmetine başvurulmasını önerir. Evde şu işaretlere dikkat edebilirsiniz:
- Bezlerin her zamankinden çok daha az ıslanması ya da büyük çocuklarda idrara çok seyrek çıkma
- Koyu renkli ve keskin kokulu idrar
- Dudakların ve ağız içinin kuru olması
- Ağlarken gözyaşının az olması ya da hiç olmaması
- Bebeklerde başın üst kısmındaki yumuşak bölgenin (bıngıldak) çökük görünmesi
- Gözlerin çökük görünmesi, ellerin ve ayakların soğuk olması
- Belirgin halsizlik ve uykuya meyil
Sıvı vermeyi küçük yudumlarla ve sık aralıklarla denemek, kusması olan çocuklarda daha iyi tolere edilebilir. Emzirilen bebeklerde emzirme sıklığını artırmak çoğu zaman yeterlidir. Sıvı alamayan ya da sıvı kaybı belirtileri gösteren çocuk hekim tarafından değerlendirilmelidir.
Ateş ölçümünde sık yapılan hatalar
- Çocuk yeni banyo yapmışken, sıcak bir odadan çıkmışken ya da kalın giysiler içindeyken ölçüm yapmak
- Termometreyi koltuk altına tam yerleştirmemek veya yeterince beklememek
- Cıvalı termometre kullanmak (kırıldığında zararlı cıva buharı açığa çıkabilir; dijital termometre tercih edilmelidir)
- Ateş düşürücü verdikten hemen sonra sık sık ölçüm yapıp her değere göre yeni bir ilaç vermek
Ölçüm sonuçlarını saatleriyle birlikte not etmek, hekime başvurduğunuzda ateşin seyrini anlatmanızı kolaylaştırır.
Ateşin derecesi mi, çocuğun durumu mu?
Aileler için en kaygı verici soru çoğu zaman "Ateş kaç derece olursa tehlikeli?" sorusudur. Ateşin derecesi önemli bir bilgidir, ancak tek başına hastalığın ciddiyetini göstermez. Yüksek ateşi olan bir çocuk ateş düştüğünde oyun oynayıp sıvı alabiliyorsa, daha düşük ateşi olan ama uyandırılması güç, solgun ve halsiz bir çocuğa göre çoğu zaman daha az endişe vericidir.
Değerlendirirken şu sorular yol gösterici olabilir:
- Çocuk ateş düştüğünde oynuyor, etrafıyla ilgileniyor mu?
- Yeterince sıvı alıyor mu, idrara çıkıyor mu?
- Nefes alışı rahat mı, hızlı ya da hırıltılı mı?
- Ciltte döküntü var mı, varsa bastırınca soluyor mu?
- Ateş kaç gündür sürüyor?
Ateşli havale hakkında
Bazı çocuklarda, özellikle küçük yaşlarda, ateşin hızla yükseldiği dönemde ateşli havale denilen nöbetler görülebilir. Nöbet sırasında çocuğu yan yatırmak, çevresindeki tehlikeli eşyaları uzaklaştırmak ve ağzına bir şey sokmamak gerekir. NHS, ilk kez ateşli havale geçiren çocuk için acil yardım çağrılmasını önerir. Ateşli havale ayrı bir yazımızda ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.
Ne zaman doktora başvurmalı?
NHS ve MedlinePlus'ın önerileri temel alınarak aşağıdaki durumlarda aynı gün içinde çocuğunuzun hekimine, aile hekiminize veya çocuk acil servisine başvurmanız önerilir:
- Üç aydan küçük bebekte 38°C ve üzeri ateş (bu yaşta her ateş değerlendirilmelidir)
- Üç ile altı ay arasındaki bebekte 39°C ve üzeri ateş
- Ateşle birlikte başka hastalık belirtileri olması (kulak ağrısı, idrar yaparken ağlama, inatçı kusma, döküntü gibi)
- Ateşin beş gün ya da daha uzun sürmesi
- Sıvı kaybı belirtileri: bezlerin her zamankinden belirgin şekilde kuru kalması, ağlarken gözyaşı olmaması, ağız içinin kuru olması, bebeklerde bıngıldağın çökük görünmesi
- Sizi endişelendiren, "bu çocuk her zamankinden farklı" dediğiniz bir durum
Şu belirtilerden biri varsa vakit kaybetmeden 112'yi arayın:
- Ense sertliği
- Bardak testinde (camla bastırıldığında) solmayan döküntü
- Işığa karşı aşırı rahatsızlık
- İlk kez geçirilen ateşli havale veya beş dakikadan uzun süren nöbet
- Ciltte, dudaklarda veya dilde mavimsi, gri ya da alacalı renk değişikliği
- Nefes almada güçlük, hızlı nefes alma, hırıltı veya göğüs kafesinde içe çekilmeler
- Uyandırılmakta güçlük çekme, aşırı uykulu hâl ya da tersine teskin edilemeyen huzursuzluk ve tiz sesle ağlama
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Çocuklarda kaç derece ateş yüksek kabul edilir?
NHS, çocuklarda 38°C ve üzerini yüksek ateş olarak kabul eder. Koltuk altı, ağız ve makattan ölçümlerde sınır değerler farklılık gösterebilir; ölçümü hangi yöntemle yaptığınızı hekiminize belirtmeniz faydalı olur.
Ateşli çocuğu soğuk suyla silmeli miyim?
Hayır. Soğuk su, alkol veya sirkeyle silmek önerilmez; çocuğu üşütüp titremeye yol açabilir. Çocuğu ince giydirmek, sıvı vermek ve gerekirse hekim önerisiyle ateş düşürücü kullanmak yeterlidir.
Ateş düşmüyorsa ne yapmalıyım?
Ateş düşürücü verildikten sonra ateş her zaman normale inmeyebilir; bu tek başına hastalığın ağır olduğunu göstermez. Ancak çocuğun genel durumu kötüleşiyorsa, sıvı alamıyorsa, ateş beş günü geçtiyse veya acil belirtilerden biri varsa hekime başvurmalısınız.
Bebeğim diş çıkarıyor, yüksek ateşi bundan olabilir mi?
Diş çıkarma döneminde vücut sıcaklığı hafifçe yükselebilir, ancak yüksek ateşi diş çıkarmaya bağlamak doğru değildir. Yüksek ateşte başka bir neden olup olmadığı değerlendirilmelidir.
Ateşli çocuk okula ya da kreşe gidebilir mi?
Ateşli çocuğun evde dinlenmesi hem iyileşmesi hem de hastalığın başka çocuklara bulaşmaması için önerilir. Ateş düştükten ve çocuk kendini iyi hissettikten sonra okula dönüş için hekiminizin önerisine uyabilirsiniz.
Aşıdan sonra ateş olması normal mi?
Bazı aşılardan sonra bir iki gün süren hafif ateş, huzursuzluk ve aşı yerinde kızarıklık görülebilir; bu genellikle bağışıklık sisteminin aşıya verdiği beklenen bir yanıttır. Aşı sonrasında ateş yüksekse, iki günden uzun sürüyorsa, çocuk çok halsizse ya da acil belirtilerden biri ortaya çıktıysa çocuğunuzun hekimine başvurun. Üç aydan küçük bebeklerde aşı sonrası ateşte de hekime danışmak gerekir.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
