Kısaca
Krup (laringotrakeit), gırtlağın (ses kutusu) ve soluk borusunun çoğunlukla bir virüs nedeniyle şişip daralmasıyla ortaya çıkan, bebek ve küçük çocuklarda sık görülen bir hava yolu enfeksiyonudur. En tipik belirtisi fok sesine benzeyen "havlar" öksürüktür; ses kısıklığı ve nefes alırken çıkan sert, tiz bir ses (stridor) eşlik edebilir. Belirtiler genellikle geceleri kötüleşir. NHS'e göre krup çoğu zaman hafiftir ve genellikle 48 saat içinde kendiliğinden düzelir. Ancak nefes almada belirgin zorlanma, dudaklarda morarma, salya akıtma ya da yutamama gibi belirtiler acildir ve 112 aranmalıdır.
Krup nedir?
Gırtlak (larenks), boğazın alt kısmında ses tellerinin bulunduğu bölümdür; soluk borusu (trakea) ise gırtlaktan akciğerlere uzanan ana hava yoludur. Healthdirect, krubu ses kutusunun ve hava yollarının şişip daralmasına yol açan bir virüs enfeksiyonu olarak tanımlar.
Krupun tıptaki adı "laringotrakeit" ya da "laringotrakeobronşit"tir; bu adlar iltihabın gırtlak, soluk borusu ve bazen bronşları tuttuğunu anlatır.
Kimlerde ve ne zaman görülür?
- MedlinePlus'a göre krup en çok 3 ay ile 5 yaş arasındaki çocukları etkiler. Healthdirect bu aralığı 6 ay–5 yaş olarak verir.
- NHS, üç aydan küçük bebeklerde krup düşünüldüğünde hastaneye yönlendirme gerekebileceğini belirtir.
- MedlinePlus'a göre krup en sık ekim ile nisan ayları arasında, yani soğuk mevsimde görülür.
Krup neden olur?
MedlinePlus ve healthdirect'e göre krupa en sık virüsler yol açar:
- Parainfluenza virüsleri
- Grip (influenza) virüsü
- RSV (respiratuvar sinsityal virüs). Bkz. Bronşiolit
- Adenovirüs
- Kızamık virüsü
- Healthdirect'e göre COVID-19 virüsü
Healthdirect, bu virüslerin öksürük ve hapşırıkla kolayca yayıldığını, ancak virüsü alan her çocukta krup gelişmediğini belirtir.
MedlinePlus'a göre daha ağır bazı tablolar bakterilerden kaynaklanabilir; buna "bakteriyel trakeit" denir. Ayrıca ateş olmadan, gece aniden başlayan ve alerji, hava yolu tahrişi ya da reflüyle ilişkili olabilen bir türü de vardır; buna "spazmodik krup" adı verilir.
Belirtileri nelerdir?
NHS'e göre krup genellikle birkaç gün süren soğuk algınlığı belirtileriyle başlar:
- Hafif ateş
- Burun akıntısı
- Öksürük
Ardından krupun tipik belirtileri ortaya çıkar:
- Havlar öksürük: NHS'e göre fok sesine benzeyen, havlamayı andıran bir öksürüktür.
- Ses kısıklığı
- Stridor: Nefes alırken çıkan sert, tiz ve hırıltılı bir ses. MedlinePlus bunu nefes alırken çıkan sert, öten bir ses olarak tarif eder.
- Nefes almada güçlük
NHS ve MedlinePlus'a göre belirtiler geceleri çok daha kötüdür. Çocuk gece aniden havlar öksürükle uyanabilir ve korkabilir. Healthdirect'e göre hafif krupta stridor özellikle ağlarken ya da huzursuzken duyulur; bu nedenle NHS çocuğun sakin tutulmasını önerir.
Hafif ve ağır krup arasındaki fark
Healthdirect'e göre hafif krupta çocuk havlar öksürük ve ses kısıklığı yaşar; stridor yalnızca ağlarken ya da huzursuzken duyulabilir. Ağır krupun işaretleri ise şunlardır:
- Dinlenirken de duyulan stridor
- Nefes alırken kaburgaların arasının veya altının içeri çekilmesi
- Ciddi nefes darlığı ve sıkıntı
- Dudaklarda morarma
- Yutamama ya da salya akıtma
- Halsizlik, uyku hâli, solukluk
Bu işaretlerden herhangi biri varsa beklemeden 112 aranmalıdır.
Krup ne kadar sürer?
NHS'e göre krup genellikle 48 saat içinde kendiliğinden düzelir. MedlinePlus'a göre belirtiler çoğunlukla üç gece, bazen yedi geceye kadar sürer ve ilk geceler en zorlu olanlardır; hastalık çoğunlukla 3–7 gün içinde geçer. Healthdirect, belirtilerin genellikle ikinci ve üçüncü gecelerde en yoğun olduğunu ve 2–5 gün içinde düzeldiğini; ancak öksürüğün haftalarca sürebileceğini belirtir.
Bu konuda
Krup (laringotrakeit) konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Tanı nasıl konur?
Healthdirect'e göre tanı, belirtilerin ve çocuğun nefes alışının gözlenmesiyle konur. MedlinePlus'a göre hekim muayenede nefes almadaki güçlüğü, hırıltıyı, solunum seslerinin azalıp azalmadığını ve göğüs çekilmesini değerlendirir. Bazı durumlarda röntgen ya da başka testler gerekebilir.
Hekime giderken, çocuğun gece öksürük krizini kısa bir ses ya da video kaydıyla göstermek değerlendirmeye yardımcı olabilir.
Tedavisi nasıl yapılır?
Hekimin önerebileceği tedaviler
Krup çoğunlukla virüslerden kaynaklandığı için healthdirect'e göre antibiyotikler işe yaramaz. Tedavi, hava yolundaki şişliği azaltmaya yöneliktir:
- Kortizon (steroid) ilacı: Healthdirect'e göre hafif krupta hekim genellikle tek doz steroid ilacı verebilir. Bu ilaç hava yolundaki şişliği azaltmaya yardımcı olur.
- Hastanede tedavi: MedlinePlus'a göre ağır durumlarda hastanede solunum yoluyla verilen (nebülize) ilaçlar, steroidler, oksijen ve gerektiğinde damar yoluyla sıvı uygulanır. MedlinePlus, nadiren çocuğun nefes almasına yardımcı olmak için solunum tüpü gerekebileceğini belirtir.
Evde bakım
NHS'in önerileri:
- Çocuğu dik oturtun. Kucağınızda dik tutmak çocuğun daha rahat nefes almasına yardımcı olabilir.
- Sakin kalın ve çocuğu sakinleştirin. Ağlamak ve korku nefes almayı zorlaştırabilir. Sarılmak, kitap okumak ya da sevdiği bir şeyle ilgilenmek çocuğu rahatlatabilir.
- Sıvı verin. Çocuğun yeterli sıvı almasını sağlayın.
- Düzenli kontrol edin. Gece de dahil olmak üzere çocuğu sık sık kontrol edin.
- Ateş ve rahatsızlık için: Yaşa uygun ateş düşürücü-ağrı kesiciler kullanılabilir; ilacın türü ve miktarı için hekim ya da eczacınıza danışın. Bkz. Bebek ve çocuklarda ateş
Buhar uygulamayın: NHS, çocuğun buharlı bir odaya konulmamasını ve buhar solutulmamasını önerir. Healthdirect de nemlendirilmiş hava ya da buhar solumanın önerilmediğini, çünkü yanıklara yol açabileceğini belirtir. MedlinePlus ise nemli havanın belirtileri azalttığına dair kanıtın sınırlı olduğunu belirtir.
Öksürük ilacı vermeyin: MedlinePlus, krupta öksürük ilaçlarından kaçınılması gerektiğini belirtir.
Gece öksürük krizi sırasında adım adım
Krup çoğu zaman gece, çocuk uyurken başlar ve aileyi korkutabilir. Kaynakların önerilerinden yola çıkarak şu adımlar yol gösterebilir:
- Önce kendiniz sakin kalmaya çalışın; çocuğunuz sizin tepkinizi hisseder.
- Çocuğu kucağınıza alıp dik oturtun ve sakinleştirin (NHS).
- Nefesini gözlemleyin: Dinlenirken stridor duyuluyor mu, kaburgaların arası içeri çekiliyor mu, dudak rengi değişti mi?
- Ağır belirtilerden herhangi biri varsa ya da çocuk giderek kötüleşiyorsa beklemeden 112'yi arayın.
- Belirtiler hafifse ve çocuk sakinleşince rahatlıyorsa, sıvı verin ve gece boyunca sık aralıklarla kontrol edin (NHS).
- Ertesi gün, ya da gece içinde endişeniz sürüyorsa, çocuğu hekime gösterin.
Olası komplikasyonlar
MedlinePlus'a göre krup çoğunlukla hafif seyreder, ancak tehlikeli olabilir. En ciddi durum, gırtlak kapağının (epiglot) şişerek hava yolunu tıkayabildiği "epiglotit" tablosudur ve hayatı tehdit eder. MedlinePlus, tedavi edilmeyen hava yolu tıkanıklığının solunum yetmezliğine yol açabileceğini belirtir. Bu nedenle ağır belirtiler hiçbir zaman evde beklenmemelidir.
Krupdan korunma
MedlinePlus ve healthdirect'in önerileri:
- Elleri sık sık yıkayın. Bkz. El yıkama nasıl yapılmalı?
- Solunum yolu enfeksiyonu olan kişilerle yakın temastan kaçının.
- Hasta çocuğu evde tutun; öksürük ve hapşırık hijyenine dikkat edin.
- Aşıları zamanında yaptırın. MedlinePlus, difteri, Hib (Haemophilus influenzae tip b) ve kızamık aşılarının krupun tehlikeli bazı türlerine karşı koruma sağladığını belirtir; healthdirect grip aşısını da önerir. Bkz. Bebek aşı takvimi
Ne zaman doktora başvurmalı?
Hemen 112'yi arayın (NHS, MedlinePlus ve healthdirect):
- Nefes almakta belirgin güçlük; nefes alırken kaburgaların arasının içeri çekilmesi ya da homurdanma sesi
- Deri, dudaklar veya dil mavi ya da gri renk aldıysa
- Çocuk aşırı uykulu, alışılmadık derecede sessiz, gevşek ya da uyandırılması zorsa
- Çocuk nefes almakta zorlanırken çok huzursuz ve sıkıntılıysa
- Salya akıtıyor ya da yutamıyorsa
- Dinlenirken de stridor duyuluyor ve giderek kötüleşiyorsa
- Çocuk çok solgunsa
Acil durumda nasıl davranacağınızı bilmek için bkz. Ne zaman 112 aranmalı?
Aynı gün hekime başvurun:
- NHS'e göre krupdan şüpheleniyorsanız
- Healthdirect'e göre çocuk 6 aydan küçükse
- Ağlamadığı hâlde stridor duyuluyorsa
- Belirtiler 4 günden uzun sürüyorsa (healthdirect)
- Hekime gittikten sonra durum kötüleşiyorsa (NHS)
- MedlinePlus'a göre evde bakıma rağmen düzelme yoksa ya da huzursuzluk artıyorsa
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Krup bulaşıcı mı?
Krupa yol açan virüsler öksürük ve hapşırıkla kolayca bulaşır. Healthdirect'e göre virüsü alan her çocukta krup gelişmez; bazı çocuklarda yalnızca soğuk algınlığı görülür. Hasta çocuğu evde tutmak ve el hijyeni bulaşmayı azaltır.
Krup neden gece kötüleşir?
NHS ve MedlinePlus'a göre krup belirtileri tipik olarak geceleri kötüleşir. Bu nedenle çocuğu gece de sık sık kontrol etmek önemlidir.
Krupta buhar iyi gelir mi?
NHS buhar uygulanmamasını önerir. Healthdirect, buharın yanıklara yol açabileceği için önerilmediğini; MedlinePlus ise nemli havanın etkisine dair kanıtın sınırlı olduğunu belirtir.
Krup kaç günde geçer?
NHS'e göre çoğunlukla 48 saat içinde düzelir. MedlinePlus'a göre 3–7 gün içinde geçer; healthdirect öksürüğün haftalarca sürebileceğini belirtir.
Krupta antibiyotik gerekir mi?
Krup çoğunlukla virüslerden kaynaklandığı için healthdirect'e göre antibiyotikler işe yaramaz. Hekim, hava yolundaki şişliği azaltmak için steroid ilacı önerebilir.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
