Kısaca
Akut bronşit, akciğerlere hava taşıyan büyük hava yollarının (bronşların) çoğunlukla bir virüse bağlı iltihaplanmasıdır. Halk arasında "göğüs soğuk algınlığı" olarak da bilinir. En belirgin belirtisi balgamlı ya da balgamsız öksürüktür; boğaz ağrısı, burun akıntısı, halsizlik, öksürürken göğüs ağrısı ve hafif ateş eşlik edebilir. Çoğu kişi tedaviye gerek kalmadan yaklaşık 3 hafta içinde iyileşir. Virüs kaynaklı olduğu için antibiyotikler genellikle işe yaramaz. Ciddi nefes darlığı, kanlı balgam, 3 haftadan uzun süren öksürük ya da yüksek ateş hekime başvurmayı gerektirir.
Akut bronşit nedir?
Burundan ve ağızdan alınan hava, soluk borusu aracılığıyla akciğerlere iner ve burada iki ana bronşa, onlar da giderek daralan daha küçük hava yollarına ayrılır. Bronşların iç yüzeyi, mikropları ve tozu tutan ince bir mukus tabakasıyla kaplıdır.
Akut bronşitte bu hava yolları şişer ve normalden fazla mukus üretir. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), bu şişmenin ve artan salgının öksürüğe ve göğüste tıkanıklık hissine yol açtığını açıklar. Vücut biriken mukusu dışarı atmak için öksürür; bu yüzden öksürük, enfeksiyonun kendisi geçtikten sonra da bir süre devam edebilir.
"Akut" kelimesi hastalığın aniden başlayıp kısa sürdüğünü anlatır. NHS, uzun süreli hava yolu iltihabı olan kronik bronşitin ise kronik obstrüktif akciğer hastalığının (KOAH) bir parçası olarak ele alındığını belirtir. Bu iki durum farklıdır; bu yazı akut bronşiti anlatır.
Akut bronşit neden olur?
CDC'ye göre akut bronşite çoğunlukla bir virüs, sıklıkla soğuk algınlığı ya da grip virüsleri neden olur. Bazen bakteriler de bronşite yol açabilir; ancak CDC bu durumda bile antibiyotiklerin genellikle önerilmediğini vurgular.
Bronşit çoğu zaman bir soğuk algınlığının ya da gribin ardından gelişir: önce burun akıntısı ve boğaz ağrısı başlar, birkaç gün içinde öksürük ön plana çıkar. MedlinePlus, enfeksiyonların yanı sıra sigara dumanının, hava kirliliğinin, tozun, buharların ve dumanların da akut bronşite yol açabileceğini belirtir. Bu nedenle sigara içenler, pasif içiciler ve tozlu ya da kimyasal buharlı ortamlarda çalışanlar hava yolu tahrişine daha açıktır. Hava kirliliğinin etkileri için Hava kirliliği ve sağlık yazısına bakabilirsiniz.
Soğuk algınlığı ve grip hakkında bilgi için Soğuk algınlığı belirtileri ve Grip belirtileri yazılarına bakabilirsiniz.
Akut bronşit belirtileri nelerdir?
NHS ve CDC'nin saydığı başlıca belirtiler şunlardır:
- Öksürük; balgamlı ya da balgamsız olabilir
- Öksürürken göğüste ağrı ya da yanma
- Göğüste tıkanıklık hissi
- Nefes darlığı ve hırıltılı solunum (MedlinePlus)
- Göğüste sıkışma hissi
- Boğaz ağrısı ve burun akıntısı
- Halsizlik, yorgunluk
- Hafif vücut ağrıları
- Ateş
Belirtiler soğuk algınlığı ve gribe çok benzer. Öksürüğün baskın olması ve haftalarca sürebilmesi akut bronşitin en ayırt edici özelliğidir.
Bronşit ne kadar sürer?
NHS'ye göre bronşitin çoğu tedavi gerektirmeden yaklaşık 3 hafta içinde düzelir ve öksürük genellikle bu süre boyunca devam eder. CDC de akut bronşit belirtilerinin 3 haftadan kısa sürdüğünü belirtir. Ateş ve halsizlik çoğunlukla ilk günlerde geçerken öksürük en son kaybolan belirtidir.
Öksürük 3 haftadan uzun sürüyorsa başka bir neden (astım, reflü, sigaraya bağlı akciğer hastalığı ya da başka bir enfeksiyon) açısından hekim değerlendirmesi gerekir.
Bronşit bulaşıcı mı?
Evet, akut bronşite yol açan virüsler bulaşıcıdır. NHS, bronşitin öksürük ve hapşırıkla kolayca yayılabildiğini belirtir. Bulaşmayı azaltmak için şunlara dikkat edin:
- Ateşiniz varken evde dinlenin ve başkalarıyla yakın temastan kaçının.
- Öksürürken ve hapşırırken ağzınızı ve burnunuzu mendille kapatın; mendili hemen çöpe atın.
- Ellerinizi sık sık sabun ve suyla yıkayın. Doğru el yıkama için El yıkama nasıl yapılır? yazısına bakabilirsiniz.
Bu konuda
Akut bronşit konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Bronşite ne iyi gelir? Evde yapılabilecekler
Akut bronşit çoğunlukla kendiliğinden geçer; amaç iyileşme sürecinde belirtileri hafifletmektir. NHS ve CDC'nin önerileri şunlardır:
- Dinlenin. Vücudun iyileşmek için enerjiye ihtiyacı vardır.
- Bol sıvı alın. Sıvı, mukusun yumuşamasına ve vücudun susuz kalmamasına yardımcı olur.
- Ilık içeceklere bal ekleyin. Bal boğazı yatıştırabilir ve öksürüğü hafifletebilir; ancak bir yaşından küçük bebeklere bal verilmemelidir.
- Havayı nemlendirin. CDC, temiz tutulan bir nemlendirici ya da soğuk buhar makinesinin ve sıcak duşun buharının rahatlatabileceğini belirtir.
- Tuzlu su içeren burun spreyleri veya damlaları burun tıkanıklığını azaltabilir.
- Boğaz pastilleri boğaz ağrısını hafifletebilir.
- Sigara içmeyin ve sigara dumanından uzak durun.
Ateş ve ağrı için eczacınız uygun ağrı kesici-ateş düşürücüleri önerebilir. Kullanacağınız ilacı, özellikle çocuklarda, kronik hastalığınız varsa ya da başka ilaçlar kullanıyorsanız mutlaka hekime veya eczacıya danışarak seçin.
Bronşitte antibiyotik gerekir mi?
Çoğu durumda hayır. CDC, akut bronşitin genellikle antibiyotik olmadan kendiliğinden geçtiğini ve antibiyotiklerin bu hastalıkta iyileşmeyi hızlandırmadığını açıkça belirtir. Gereksiz antibiyotik kullanımı alerjik reaksiyonlar gibi yan etkilere ve ilaçlara dirençli enfeksiyonlara yol açabilir.
NHS ise bronşitin daha ciddi bir enfeksiyona bağlı olduğu durumlarda hekimin antibiyotik önerebileceğini belirtir. Yani antibiyotik kararı muayene sonrasında hekim tarafından verilir; evde kalan eski antibiyotikleri kullanmak ya da kendi başınıza antibiyotik başlamak doğru değildir. Ayrıntılar için Antibiyotik doğru kullanımı yazısına bakabilirsiniz.
MedlinePlus, hırıltılı solunumu olan bazı kişilerde hekimin hava yollarını genişleten solunum yoluyla alınan (inhaler) ilaçlar önerebileceğini belirtir. Bu ilaçların türü ve kullanım şekli muayene sonrasında hekim tarafından belirlenir; başkasına yazılmış bir inhaleri kullanmayın.
Akut bronşit, zatürre ve KOAH arasındaki fark
- Zatürre (pnömoni): Enfeksiyon bronşlardan daha derine, akciğer dokusunun kendisine yerleşir. Belirtiler genellikle daha ağırdır; yüksek ateş, belirgin nefes darlığı ve genel durum bozukluğu daha sık görülür. MedlinePlus'a göre hekim önce belirtilerinizi sorar ve akciğerlerinizi dinler; gerekirse ek tetkikler ister. Zatürre şüphesinde akciğer grafisi en sık başvurulan tetkiktir. Ayrıntılar için Zatürre belirtileri yazısına bakabilirsiniz.
- KOAH ve kronik bronşit: NHS, hava yollarının uzun süreli iltihabı olan kronik bronşitin KOAH olarak adlandırıldığını belirtir. KOAH çoğunlukla sigara içimiyle ilişkili, uzun süreli bir akciğer hastalığıdır. Uzun süredir devam eden ya da sık tekrarlayan balgamlı öksürük bu açıdan değerlendirme gerektirebilir. Ayrıntılar için KOAH nedir? yazısına bakabilirsiniz.
Korunma ve hangi doktora gidilir?
CDC, akut bronşite yol açan solunum yolu virüslerinden korunmak için aşıları (özellikle grip aşısını) güncel tutmayı, el hijyenine dikkat etmeyi, öksürük ve hapşırıkları kapatmayı, sık dokunulan yüzeyleri temizlemeyi ve kapalı ortamların havasını temiz tutmayı önerir. Sigarayı bırakmak da hava yollarını korumanın önemli bir yoludur.
Akut bronşit çoğunlukla aile hekimi tarafından değerlendirilir. Sık tekrarlayan bronşit, uzun süren öksürük, hırıltı ya da nefes darlığı varsa göğüs hastalıkları uzmanı astım veya KOAH gibi altta yatan bir akciğer hastalığını araştırabilir. Konuyla ilgili doktorları akut bronşit sayfasından ve göğüs hastalıkları branş sayfasından inceleyebilirsiniz.
Ne zaman doktora başvurmalı?
NHS ve CDC'nin önerilerine göre şu durumlarda hekime başvurun:
- Öksürüğünüz 3 haftadan uzun sürüyorsa
- Kanlı balgam ya da kan lekeli mukus çıkarıyorsanız
- Göğüs ağrınız tekrarlıyorsa
- Nefes darlığınız varsa ya da artıyorsa
- CDC'ye göre ateşiniz 5 günden uzun sürüyorsa ya da 40 °C'ye ulaşıyorsa
- Sık sık bronşit geçiriyorsanız
- 65 yaşın üzerindeyseniz, gebeyseniz ya da bağışıklık sisteminiz zayıfsa (NHS bu kişilerin belirtiler başladığında hekime başvurmasını önerir)
- Astım, KOAH ya da kalp hastalığı gibi kronik bir hastalığınız varsa
CDC, 3 aydan küçük bebeklerde 38 °C ve üzerindeki her ateşin hemen hekim tarafından değerlendirilmesi gerektiğini vurgular.
NHS'ye göre şu durumlar acildir; beklemeden 112'yi arayın:
- Ciddi nefes darlığı, nefes alırken boğulur gibi olma
- Dudaklarda, dilde ya da ciltte morarma ya da belirgin solukluk
- Bilinç bulanıklığı
- Bebeğin uyandırılamaması ya da tepki vermemesi
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Bronşit kaç günde geçer?
Akut bronşitin çoğu yaklaşık 3 hafta içinde geçer. Ateş ve halsizlik genellikle ilk günlerde azalır; öksürük ise birkaç hafta sürebilir. 3 haftadan uzun süren öksürük hekime danışmayı gerektirir.
Bronşit bulaşıcı mı?
Evet. Bronşite çoğunlukla virüsler neden olur ve bu virüsler öksürük ve hapşırıkla kolayca bulaşabilir. El yıkama ve öksürük kurallarına uymak bulaşmayı azaltır.
Bronşit zatürreye dönüşür mü?
Bazı kişilerde, özellikle yaşlılarda ve kronik hastalığı olanlarda solunum yolu enfeksiyonları zatürreyle sonuçlanabilir. Yüksek ateş, artan nefes darlığı ya da genel durumun kötüleşmesi durumunda hekime başvurmak gerekir.
Bronşitte antibiyotik kullanılır mı?
Çoğu akut bronşit virüs kaynaklıdır ve antibiyotikle daha hızlı geçmez. Hekim yalnızca bakteri kaynaklı daha ciddi bir enfeksiyon düşündüğünde antibiyotik önerebilir.
Bronşitte balgam çıkarmak normal mi?
Evet. Bronşitte hava yolları normalden fazla mukus ürettiği için öksürükle balgam çıkarılabilir. Balgam çıkarmak tek başına antibiyotik gerektiği anlamına gelmez. Kanlı balgam ise mutlaka hekime bildirilmelidir.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
