Pasif içicilik: ikinci el dumanın zararları

Pasif içicilik nedir?

İkinci el duman, yanan bir sigaranın, purun ya da nargilenin ucundan çıkan duman ile sigara içen kişinin dışarı verdiği dumanın karışımıdır. Bu dumanı soluyan herkes, kendisi sigara içmese bile tütünün zararlı maddelerine maruz kalır.

CDC'ye göre tütün dumanı 7.000'den fazla kimyasal içerir; bunların yüzlercesi zehirlidir ve yaklaşık 70'i kansere yol açabilir. Bu kimyasallar havada asılı kalabilir, eşyalara ve yüzeylere yerleşebilir. Sigara içilen bir odada duman gözle görülmese bile zararlı maddeler ortamda kalmaya devam edebilir.

Pasif içicilik en sık şu ortamlarda yaşanır:

• Ev: Özellikle çocuklar, ebeveynlerinden ya da diğer aile üyelerinden kaynaklanan dumana en çok evde maruz kalır.
• Araç: Dar ve kapalı bir alan olduğu için araç içinde içilen sigara çok yoğun bir maruziyete yol açar.
• İş yerleri ve kapalı sosyal alanlar: CDC, iş yerleri, barlar, restoranlar ve benzeri mekânları yaygın maruziyet yerleri arasında sayar.
• Apartmanlar: CDC, çok daireli binalarda dumanın koridorlar, merdiven boşlukları ve havalandırma sistemleri aracılığıyla diğer dairelere yayılabildiğini belirtir.

Güvenli bir düzey var mı?

Hayır. Hem CDC hem de DSÖ, ikinci el duman için güvenli bir maruziyet düzeyi olmadığını vurgular. CDC'ye göre kısa süreli maruziyet bile ciddi sağlık sorunlarına yol açabilir ve ölümcül olabilir.

Bu, "biraz duman bir şey yapmaz" ya da "sadece birkaç dakika" gibi düşüncelerin doğru olmadığı anlamına gelir. Maruziyet ne kadar az olursa risk o kadar azalır; ancak tamamen risksiz bir düzey yoktur.

Yetişkinlerde sağlık etkileri

CDC'ye göre ikinci el duman, sigara içmeyen yetişkinlerde şu hastalıklara yol açar:

• Koroner kalp hastalığı,
• İnme,
• Akciğer kanseri.

DSÖ de ikinci el dumanın ciddi kalp-damar ve solunum yolu hastalıklarına neden olduğunu vurgular. Sigara içen biriyle aynı evde yaşamak ya da dumanlı bir ortamda çalışmak, sigara içmeyen kişiler için de önemli bir sağlık riskidir.

İş yerinde ve sosyal ortamlarda maruziyet

CDC, iş yerlerini, barları, restoranları ve benzeri kapalı sosyal alanları ikinci el dumana maruziyetin yaygın görüldüğü yerler arasında sayar. Bu ortamlarda çalışanlar, kendi tercihleri dışında uzun saatler boyunca dumana maruz kalabilir. Dumansız çalışma ortamları, hem çalışanların hem de müşterilerin sağlığını korur. İş yerinizde kapalı alanda sigara içildiğini fark ediyorsanız bunu iş yeri hekimi ya da iş sağlığı ve güvenliği birimiyle paylaşabilirsiniz.

Gebelikte ikinci el dumana maruz kalmak, hem gebe kadın hem de gelişmekte olan bebek açısından ayrıca dikkat gerektirir. Gebelik döneminde dumansız bir ortam sağlamak, ev halkının birlikte sorumluluk alması gereken bir konudur.

Çocuklar neden daha savunmasız?

Çocukların akciğerleri gelişmeye devam ettiği ve yetişkinlere göre daha hızlı nefes aldıkları için ikinci el dumandan daha fazla etkilenirler. Üstelik çocuklar çoğu zaman dumanlı ortamdan uzaklaşma seçeneğine sahip değildir.

CDC'ye göre ikinci el dumana maruz kalan çocuklarda şu risklerde artış görülür:

• Ani bebek ölümü sendromu,
• Zatürre ve bronşit gibi akut solunum yolu enfeksiyonları,
• Orta kulak hastalıkları,
• Daha sık ve daha ağır astım atakları,
• Öksürük, hırıltı gibi solunum belirtileri,
• Akciğer gelişiminde yavaşlama.

Bu nedenle bebeklerin ve çocukların bulunduğu evlerde ve araçlarda hiç sigara içilmemesi büyük önem taşır.

Pencere açmak, havalandırma ya da başka odaya geçmek korur mu?

Bu, en sık sorulan sorulardan biridir ve yanıtı açıktır: Korumaz. CDC, sigara içmeyen kişileri ikinci el dumandan tam olarak korumanın tek yolunun sigara içimini tamamen ortadan kaldırmak olduğunu belirtir.

• Pencere açmak dumanın bir kısmını dışarı atabilir, ancak zararlı maddeler ortamda kalmaya devam eder.
• Başka odada içmek dumanın evin diğer bölümlerine yayılmasını engellemez.
• Havalandırma ve hava temizleme cihazları dumanı tamamen uzaklaştıramaz. CDC'nin apartmanlarla ilgili uyarısında belirttiği gibi duman havalandırma sistemleri aracılığıyla bile yayılabilir.
• Araçta camı aralamak da yoğun maruziyeti önlemez.

Evi ve aracı dumansız tutmak

Ailenizi korumak için uygulanabilecek pratik adımlar:

1. Evde hiç sigara içilmemesi kuralını koyun. Bu kural misafirler dâhil herkes için geçerli olsun.
2. Araçta hiç sigara içilmesin. Özellikle çocuklar araçtayken bu kural mutlaka uygulanmalıdır.
3. Sigara içen aile üyeleri dışarıda içsin ve çocukların bulunduğu alanlardan uzak dursun. Ancak bu, dumansız ev için ara bir adımdır; en sağlıklı çözüm sigarayı bırakmaktır.
4. Çocuklarınızın vakit geçirdiği yerleri gözden geçirin. Akraba evleri, bakıcılar ve kreşlerin dumansız olduğundan emin olun.
5. Dumansız mekânları tercih edin. Restoran, kafe ve sosyal alan seçerken dumansız ortamları seçin.
6. Apartmanda yaşıyorsanız ortak alanlarda sigara içilmemesi konusunda komşularınızla ve yönetimle konuşun.

DSÖ, dünya nüfusunun üçte birinden fazlasının kapsamlı dumansız hava yasalarıyla korunduğunu belirtir. Türkiye'de de kapalı alanlarda tütün kullanımını kısıtlayan düzenlemeler bulunur; ancak evler ve özel araçlar, ailelerin kendi alacağı önlemlerle korunabilir.

Sigara içen bir yakınınız varsa

Sigara içen bir aile üyesine bırakması için baskı yapmak çoğu zaman ters etki yaratabilir. Daha yapıcı yaklaşımlar:

• Kaygınızı suçlamadan, sağlık ve aile odaklı bir dille paylaşın.
• Bırakmanın faydalarını hatırlatın. CDC'ye göre sigarayı bırakmak her yaşta sağlığa fayda sağlar ve aile üyeleri ile iş arkadaşlarını ikinci el dumandan korur.
• ALO 171 Sigara Bırakma Danışma Hattı'nı ve sigara bırakma polikliniklerini önerin.
• Bırakma sürecinde sabırlı olun; yoksunluk belirtileri geçici sinirliliğe yol açabilir.
• Bırakmaya hazır değilse, en azından evde ve araçta içmemesi konusunda anlaşmaya çalışın.