Akciğer cerrahisi (VATS ve açık cerrahi) nasıl yapılır?

Akciğer cerrahisi nedir?

MedlinePlus akciğer cerrahisini, akciğer dokusunu onarmak ya da çıkarmak için yapılan ameliyat olarak tanımlar. Akciğerler loblardan oluşur: sağ akciğerde üç, sol akciğerde iki lob bulunur. Ameliyatın kapsamı, hastalığın yerine ve büyüklüğüne göre değişir.

MedlinePlus'ın sıraladığı başlıca ameliyat türleri şunlardır:

• Kama rezeksiyon: Bir lobun küçük, kama biçimli bir bölümünün çıkarılmasıdır.
• Lobektomi: Bir ya da daha fazla akciğer lobunun çıkarılmasıdır.
• Pnömonektomi: Bir akciğerin tamamının çıkarılmasıdır.
• Biyopsi: Niteliği bilinmeyen bir dokudan tanı amacıyla örnek alınması ya da dokunun çıkarılmasıdır.

NHS de akciğer kanserinde, kanserin cerrahi olarak çıkarılabileceğini ve bunun için akciğerin bir bölümünün ya da tamamının alınması gerekebileceğini belirtir.

Hangi durumlarda yapılır?

MedlinePlus'a göre akciğer ameliyatı şu durumlarda gerekebilir:

• Akciğer kanserinin tedavisi
• Akciğerde niteliği bilinmeyen bir büyüme ya da nodülün incelenmesi (biyopsi) veya çıkarılması
• Akciğerin sönmesi (pnömotoraks) ya da sönmüş akciğer dokusunun tedavisi
• Amfizem veya bronşektazi gibi hastalıklarda hasar görmüş akciğer dokusunun çıkarılması
• Göğüs boşluğunda biriken kan pıhtısının ya da sıvının temizlenmesi
• Bazı akciğer enfeksiyonlarının tedavisi
• Tüberkülozun yol açtığı bazı sorunların tedavisi

Akciğer kanserinde ameliyatın uygun olup olmadığına; kanserin türü, büyüklüğü, yeri, yayılıp yayılmadığı ve kişinin genel sağlığı birlikte değerlendirilerek karar verilir. NHS, tedavi planının uzman bir ekip tarafından kişiyle birlikte oluşturulduğunu vurgular. Bkz. Akciğer kanseri belirtileri, nedenleri ve tedavisi ve Akciğer nodülü nedir?

Açık cerrahi, VATS ve robotik cerrahi arasındaki farklar

MedlinePlus'a göre akciğer ameliyatları üç farklı yolla yapılabilir:

• Torakotomi (açık cerrahi): Göğüs duvarında, kaburgalar arasında daha büyük bir kesi yapılır. Cerrah akciğere doğrudan ulaşır. Daha geniş ya da karmaşık ameliyatlarda tercih edilebilir.
• VATS (video yardımlı torakoskopik cerrahi): Göğüs duvarında birkaç küçük kesi açılır. Bu kesilerden birinden ince bir kamera (torakoskop), diğerlerinden cerrahi aletler yerleştirilir. Cerrah, ekrandaki görüntüye bakarak ameliyatı yapar.
• Robot yardımlı cerrahi: Küçük kesilerden yerleştirilen aletler, cerrahın bir kumanda konsolundan yönettiği robotik kollarla hareket ettirilir. Bkz. Robotik cerrahi nedir?

MedlinePlus'a göre VATS sonrasında iyileşme açık ameliyata göre genellikle daha hızlıdır. Hangi yöntemin uygun olduğuna; hastalığın türü, yeri, büyüklüğü, önceki ameliyatlar ve kişinin genel durumu göz önünde bulundurularak cerrah karar verir.

Ameliyat öncesi hazırlık

Ameliyattan önce genel sağlık durumunuzu ve akciğerlerinizi değerlendirmek için çeşitli testler yapılabilir. Anestezi uzmanı da sizi ameliyat öncesinde değerlendirir. Bkz. Genel anestezi nedir?

MedlinePlus'ın önerileri şunlardır:

• Sigarayı bırakın: Ameliyattan birkaç hafta önce sigarayı bırakmak önerilir. Sigara, ameliyat sonrası akciğer sorunlarının riskini artırır. Bkz. Sigarayı bırakmak için pratik adımlar
• İlaçlarınızı bildirin: Reçeteli ve reçetesiz ilaçlarınızı, vitaminlerinizi ve bitkisel ürünlerinizi ekibe söyleyin.
• Kan sulandırıcılar: Kanamayı artırabilen ilaçlara ameliyattan önce ara verilmesi gerekebilir. Hangi ilacın ne zaman bırakılacağına hekiminiz karar verir; kendi başınıza bırakmayın.
• Açlık: MedlinePlus'a göre genellikle ameliyattan önceki gece yarısından sonra yiyip içmemeniz istenir. Merkezinizin talimatına uyun.
• Hazırlık: Ameliyat sonrası evde yardıma ihtiyaç duyabileceğiniz için ev düzeninizi önceden planlayın.

Ameliyat nasıl yapılır?

Akciğer ameliyatları genel anestezi altında yapılır; ameliyat boyunca uyursunuz ve ağrı hissetmezsiniz. Ameliyat sırasında solunumunuz anestezi ekibi tarafından desteklenir ve yakından izlenir.

Genel adımlar şöyledir:

1. Açık cerrahide kaburgalar arasında daha uzun bir kesi yapılır; VATS'ta ise birkaç küçük kesi açılır.
2. Cerrah, hastalıklı dokuyu ya da gereken akciğer bölümünü çıkarır veya onarır.
3. Göğüs boşluğunda biriken hava, kan ve sıvının boşaltılması için bir ya da daha fazla göğüs tüpü yerleştirilir.
4. Kesiler kapatılır.

Ameliyatın süresi; yapılan işlemin kapsamına ve kullanılan yönteme göre değişir.

Ameliyat sonrası hastanede iyileşme

MedlinePlus'a göre ameliyattan sonra bir süre yoğun bakımda izlenebilirsiniz. Hastanede kalış süresi açık ameliyatta genellikle 5–7 gündür; VATS sonrasında bu süre genellikle daha kısadır.

Hastanede iyileşme sürecinde:

• Göğüs tüpleri: Göğüste biriken sıvıyı ve havayı boşaltır. MedlinePlus'a göre bazı kişiler eve göğüs tüpüyle gönderilebilir.
• Erken hareket: MedlinePlus'a göre mümkün olan en kısa sürede yatağın kenarına oturmanız ve yürümeniz istenir. Erken hareket, pıhtı oluşumu ve akciğer enfeksiyonu riskini azaltmaya yardımcı olur.
• Nefes egzersizleri: Zatürreyi önlemek ve akciğerin yeniden tam genişlemesine yardımcı olmak için derin nefes ve öksürme egzersizleri yapılır. Bu amaçla, nefes alarak kullanılan küçük bir solunum egzersiz cihazı (insentif spirometre) verilebilir.
• Ağrı kontrolü: Ağrı, nefes egzersizlerini ve hareketi zorlaştırabileceği için ağrı kesiciler düzenli olarak kullanılır.

Evde iyileşme

MedlinePlus'ın taburculuk sonrası önerilerine göre:

• Enerji: Enerjinizin tam olarak geri gelmesi 6–8 hafta sürebilir. Kolunuzu hareket ettirirken, gövdenizi döndürürken ve derin nefes alırken ağrı hissedebilirsiniz.
• Yürüyüş: Günde 2–3 kez yürüyebilirsiniz. Kısa mesafelerle başlayıp mesafeyi yavaş yavaş artırın.
• Ağır kaldırmama: Kameralı (VATS) ameliyattan sonra 2 hafta, açık ameliyattan sonra 6–8 hafta boyunca yaklaşık 4,5 kilogramdan ağır yük kaldırmamanız önerilir.
• İşe dönüş: MedlinePlus'a göre işe dönmek için 4–8 hafta gerekebilir; başlangıçta yarı zamanlı çalışmak düşünülebilir.
• Araç kullanma: Cerrahınız izin verene kadar araç kullanmayın; uyku yapabilen ağrı kesiciler kullanırken araç kullanmayın.
• Nefes egzersizleri: MedlinePlus, solunum egzersiz cihazının ameliyattan sonraki ilk 2 hafta boyunca günde 4–6 kez kullanılmasını önerir.
• Yara bakımı: Tüm pansumanlar çıkarıldıktan sonra duş alabilirsiniz. Cerrahınız izin verene kadar küvete girmeyin ve yüzmeyin.
• Sigara: Sigara içmeyin ve evinizde başkalarının içmesine izin vermeyin.

Olası riskler

Her büyük ameliyatta olduğu gibi akciğer cerrahisinin de riskleri vardır. Genel anesteziye bağlı risklerin yanı sıra MedlinePlus'ın sıraladığı başlıca riskler şunlardır:

• Ameliyattan sonra akciğerin tam olarak genişleyememesi
• Akciğerden uzun süre hava kaçağı olması
• Kanama
• Enfeksiyon (ameliyat yerinde ya da akciğerde)
• Damarların zarar görmesi
• Kalp ritim bozuklukları
• Çok seyrek olarak ölüm

Bacaklarda pıhtı oluşması da büyük ameliyatların genel riskleri arasındadır. Bkz. Derin ven trombozu belirtileri

Size özgü riskleri; ameliyatın kapsamı, akciğer fonksiyonlarınız ve diğer sağlık sorunlarınız göz önüne alınarak cerrahınızla konuşun.