Yavaş kalp atışı (bradikardi) nedir? Nedenleri ve tedavisi

Bradikardi nedir?

Kalp, kendi içindeki bir elektrik sistemiyle çalışır. Her atım, sağ kulakçıkta bulunan ve kalbin doğal "pil"i olan sinüs düğümünde başlayan bir elektrik sinyaliyle tetiklenir. Bu sinyal iletim yolları boyunca karıncıklara ulaşır ve kalbin kasılmasını sağlar. NHLBI'ye göre ritim bozuklukları (aritmiler), kalpteki bu elektrik sinyallerinde bir sorun olduğunda ortaya çıkar.

MedlinePlus'a göre ritim bozuklukları kalbin çok hızlı, çok yavaş ya da düzensiz atmasıyla kendini gösterebilir; çok yavaş atan kalp bradikardi olarak adlandırılır. NHLBI ise bradikardiyi, dinlenme hâlindeki kalp hızının dakikada 60 atımdan yavaş olması olarak tanımlar.

Kalp yavaş attığında vücuda pompalanan kan miktarı azalabilir. Kalp hızının beynin ve diğer organların ihtiyacını karşılayamayacak kadar düştüğü durumlarda belirtiler ortaya çıkar. Kalp ritim bozukluklarının genel tablosu için Çarpıntı nedenleri yazımıza da bakabilirsiniz.

Yavaş nabız ne zaman olağandır?

NHLBI'ye göre bazı kişilerde, özellikle gençlerde ve fiziksel olarak çok iyi durumda olanlarda dinlenme nabzı doğal olarak düşüktür ve bu bir sorun oluşturmaz. Düzenli dayanıklılık egzersizi yapan kişilerin kalbi her atımda daha fazla kan pompalayabildiği için, dinlenirken daha az atım yeterli olabilir. Uyku sırasında da kalp hızı doğal olarak yavaşlar.

NHLBI, yavaş nabzın belirli bir kişi için olağan olup olmadığına bir sağlık profesyonelinin karar verebileceğini vurgular. Belirti yaratmayan ve rastlantısal olarak fark edilen bir nabız düşüklüğü de hekimle konuşulmalıdır; çoğu zaman yalnızca izlem yeterli olur. ### Nabız nasıl ölçülür? Nabzınızı bileğinizin iç yüzünde, başparmak tarafında iki parmağınızı hafifçe bastırarak hissedebilirsiniz. Dinlenirken, oturur durumdayken bir dakika boyunca atımları sayın ya da 30 saniye sayıp ikiyle çarpın. Ölçümü günün farklı saatlerinde birkaç kez tekrarlayıp not etmeniz, hekiminizin değerlendirmesine yardımcı olur. Nabzın düzensiz olduğunu fark ederseniz bunu da not edin.

Egzersizde kalp hızı hakkında bilgi için Egzersizde hedef kalp atış hızı yazımıza bakabilirsiniz.

Neden olur?

Kalbin elektrik sistemindeki sorunlar

MedlinePlus, sık görülen ritim bozuklukları arasında şunları sayar:

• Hasta sinüs sendromu: Kalbin doğal pili olan sinüs düğümünün düzgün çalışmaması. Kalp hızı çok yavaşlayabilir ya da yavaş ve hızlı ritimler arasında gidip gelebilir.
• Kalp bloğu (atriyoventriküler blok): Elektrik sinyalinin kulakçıklardan karıncıklara geçişinin yavaşlaması ya da kesintiye uğraması. NHS, kalp bloğunu kalp pili takılmasının nedenleri arasında sayar.

Diğer nedenler ve risk etkenleri

NHLBI ve MedlinePlus'a göre ritim bozukluklarına katkıda bulunan etkenler şunlardır:

• Yaş: NHLBI'ye göre yaşla birlikte kalpte iz dokusu gibi değişiklikler oluşur ve ritim bozukluğu riski artar.
• Kalp hastalıkları: Geçirilmiş kalp krizi, kalp kası hastalıkları (kardiyomiyopati), kalp kası iltihabı (miyokardit) ve doğuştan kalp hastalıkları.
• İlaçlar: NHLBI'ye göre tansiyon ilaçları ve bazı ruh sağlığı ilaçları ritim bozukluklarına yol açabilir. Kalp hızını yavaşlatan ilaçlar bradikardinin önemli nedenlerindendir.
• Tiroid bezi sorunları: NHLBI'ye göre tiroid hormonunun fazla ya da az olması ritim bozukluğu riskini artırır; tiroid bezinin az çalışması kalp hızını yavaşlatabilir. Bkz. Hipotiroidi belirtileri
• Kandaki tuz (elektrolit) dengesizlikleri: NHLBI'ye göre potasyum, magnezyum ya da kalsiyumun düşük olması.
• Uyku apnesi: NHLBI'ye göre kalbin yeterli oksijen almasını engelleyerek kalbi zorlar; bkz. Uyku apnesi
• Yaşam tarzı: NHLBI'ye göre sigara, aşırı alkol ve uyuşturucu madde kullanımı.

Belirtileri nelerdir?

NHLBI'ye göre ritim bozuklukları hiçbir belirti vermeyebilir. Belirti olduğunda NHLBI ve MedlinePlus'a göre şunlar görülebilir:

• Yorgunluk ve halsizlik
• Baş dönmesi, sersemlik
• Bayılma ya da bayılacak gibi olma
• Nefes darlığı
• Göğüste rahatsızlık
• Zihin karışıklığı
• Yavaş ya da düzensiz kalp atışının fark edilmesi
• Kaygı

Bu belirtiler özellikle eforla, yani vücudun daha fazla kana ihtiyaç duyduğu anlarda belirginleşebilir. Yaşlı kişilerde bradikardiye bağlı yakınmalar bazen yaşlanmaya bağlanarak gözden kaçabilir. Düşük tansiyonla karışabilen yakınmalar için Düşük tansiyon yazımıza bakabilirsiniz.

Nasıl teşhis edilir?

Hekim önce yakınmalarınızı, kullandığınız ilaçları ve sağlık geçmişinizi sorar, nabzınızı ve tansiyonunuzu ölçer. MedlinePlus'a göre tanıda şu testler kullanılır:

• Elektrokardiyografi (EKG): İlk yapılan testtir; kalbin elektriksel etkinliğini kaydeder. Bkz. EKG nedir?
• Holter izlemi: MedlinePlus'a göre kalp ritmi 24 saat ya da daha uzun süre kaydedilir. Belirtiler aralıklı olduğunda yararlıdır.
• Olay kaydedici: MedlinePlus'a göre 2 hafta ya da daha uzun süre takılabilen, belirti sırasında ritmi kaydeden cihazlar.
• Elektrofizyolojik çalışma: MedlinePlus'a göre kalbin elektrik sisteminin kateterle daha ayrıntılı incelenmesi.

Ayrıca tiroid hormonları ve kandaki tuz düzeyleri için kan testleri istenebilir; bkz. Tiroid fonksiyon testleri. Kalbin yapısını değerlendirmek için kalp ultrasonu (ekokardiyografi) yapılabilir.

Tedavi seçenekleri

Tedavi, bradikardinin nedenine ve belirti yaratıp yaratmadığına göre belirlenir:

• Belirti yoksa: Olağan bir yavaş nabız ya da hafif bir bradikardi çoğu zaman yalnızca izlenir.
• İlaçlar neden oluyorsa: Hekim ilacın miktarını değiştirebilir ya da başka bir ilaca geçebilir. İlaçlarınızı kendi başınıza bırakmayın ya da değiştirmeyin.
• Altta yatan bir hastalık varsa: Tiroid bezinin az çalışması ya da tuz dengesizlikleri gibi nedenlerin tedavisi kalp hızını düzeltebilir.
• Kalp pili: MedlinePlus'a göre kalıcı kalp pili, kalbin çok yavaş attığını algılayan ve kalbin uygun hızda atmasını sağlayan sinyaller gönderen bir cihazdır. NHS'e göre kalp pilleri kalp bloğu ve bazı ritim bozukluklarında takılır; cihaz küçük elektrik sinyalleri göndererek kalp atışının düzenli kalmasına yardımcı olur.

Kalp pili hakkında

NHS'e göre kalp pili takma işlemi yaklaşık bir saat sürer. NHS, işlemden sonraki 4–6 hafta boyunca ağır kaldırma ve yoğun egzersizden kaçınılmasını; kontrollerin genellikle 6. haftada, ardından 3–6 ayda bir ve sonra yılda bir yapıldığını belirtir. NHS'e göre pilin bataryası 6–7 yıl dayanır ve sonra değiştirilir.

Bradikardiyle yaşamak

• Kullandığınız tüm ilaçları, reçetesiz ürünler dahil, hekiminize bildirin.
• Baş dönmesi yaşıyorsanız ani ayağa kalkmaktan kaçının; düşme riskine karşı dikkatli olun.
• Kalp pili takıldıysa kontrol randevularınızı aksatmayın ve pil kartınızı yanınızda taşıyın.
• Sigarayı bırakmak ve alkolü sınırlamak kalp ritmini olumsuz etkileyen etkenleri azaltır.
• Uyku sırasında horlama ve nefes durması fark ediliyorsa uyku apnesi açısından değerlendirme isteyin.

Hekime sorulabilecek sorular

• Nabzımın yavaş olması benim için olağan mı, yoksa bir sorunun işareti mi?
• Kullandığım ilaçlardan biri nabzımı yavaşlatıyor olabilir mi?
• Hangi belirtilerde hemen başvurmalıyım?
• Kalp pili gerekebilir mi?