Kısaca
Hipotiroidi, boyundaki tiroid bezinin vücudun ihtiyacını karşılayacak kadar hormon üretememesidir. Yorgunluk, üşüme, kilo alma, kabızlık, cilt kuruluğu, saç dökülmesi ve ruh hâlinde çöküntü gibi belirtiler yavaş yavaş ortaya çıkar. En sık nedeni Hashimoto tiroiditi adı verilen otoimmün hastalıktır. Tanı basit kan testleriyle konur; tedavide eksik hormon ilaçla yerine konur ve düzenli kan testleriyle izlenir.
Hipotiroidi nedir?
Tiroid, boynun ön tarafında, gırtlağın hemen altında yer alan kelebek şeklinde bir bezdir. Ürettiği hormonlar (T4 ve T3) vücudun enerji kullanımını, yani metabolizmayı düzenler. Bu hormonlar kalp atış hızından vücut ısısına, sindirimden ruh hâline kadar pek çok işlevi etkiler.
Tiroid bezi yeterli hormon üretemediğinde vücudun işleyişi yavaşlar. Beyindeki hipofiz bezi bu durumu fark ederek tiroidi uyaran TSH (tiroid uyarıcı hormon) üretimini artırır. Bu nedenle hipotiroidide kan testlerinde genellikle TSH yüksek, T4 ise düşük bulunur.
Hipotiroidi sık görülen bir hastalıktır ve her yaşta ortaya çıkabilir; ancak kadınlarda daha sık görülür.
Hipotiroidi belirtileri nelerdir?
Belirtiler genellikle sinsi başlar ve yıllar içinde yavaş yavaş artar. Bu nedenle pek çok kişi değişiklikleri yaşlanmaya, yoğunluğa veya strese bağlayabilir. Sık görülen belirtiler şunlardır:
- Aşırı yorgunluk ve halsizlik
- Soğuğa karşı hassasiyet, sürekli üşüme
- Kilo alma
- Kabızlık
- Ciltte kuruluk, saçlarda kuruma, incelme ve dökülme
- Yüzde şişlik
- Kas ve eklem ağrıları, kas krampları
- Terlemede azalma
- Ses kısıklığı
- Unutkanlık, düşüncelerde yavaşlama, konsantrasyon güçlüğü
- Depresif ruh hâli
- Kalp atışlarında yavaşlama
- Adet düzensizlikleri veya daha yoğun adet kanamaları
- Gebe kalmada güçlük
Bazı kişilerde tiroid bezi büyüyerek boyunda şişliğe (guatr) yol açabilir. Belirtilerin hiçbiri tek başına hipotiroidiye özgü değildir; aynı şikâyetler başka durumlarda da görülebilir. Bu nedenle tanı için kan testi gerekir.
Hipotiroidi neden olur?
Hashimoto tiroiditi
Hipotiroidinin en sık nedeni Hashimoto tiroiditidir. Bu otoimmün hastalıkta bağışıklık sistemi yanlışlıkla tiroid bezine saldırır ve zamanla bezin hormon üretme kapasitesi azalır.
Diğer nedenler
- Tiroid bezinin ameliyatla tamamen veya kısmen alınması
- Boyun bölgesine uygulanan ışın tedavisi (radyoterapi)
- Tiroidin fazla çalışmasına (hipertiroidi) yönelik tedaviler, örneğin radyoaktif iyot tedavisi
- Tiroid bezinin iltihabı (tiroiditler), örneğin doğum sonrası görülen tiroidit
- Bazı ilaçlar
- İyot eksikliği
- Doğuştan hipotiroidi
- Seyrek olarak hipofiz bezi hastalıkları
Kimler daha fazla risk altında?
- Kadınlar
- 60 yaş üzerindeki kişiler
- Daha önce tiroid sorunu yaşamış olanlar
- Ailesinde tiroid hastalığı olanlar
- Boyun bölgesine ışın tedavisi almış olanlar
- Gebeler ve son altı ay içinde doğum yapmış kadınlar
- Tip 1 diyabet, romatoid artrit, lupus, Sjögren sendromu, pernisiyöz anemi gibi otoimmün hastalıkları olanlar
- Turner sendromu olanlar
Bu konuda
Tiroid bezi az çalışması (hipotiroidi) konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Hipotiroidi nasıl teşhis edilir?
Hekim belirtilerinizi, aile ve sağlık geçmişinizi sorar ve boynunuzu muayene eder. Tanı için kan testleri kullanılır:
- TSH: Tiroid uyarıcı hormon; hipotiroidide genellikle yüksektir.
- Serbest T4: Tiroid bezinin ürettiği ana hormon; hipotiroidide genellikle düşüktür.
- T3: Bazı durumlarda değerlendirilir.
- Tiroid antikorları: Hashimoto tiroiditi gibi otoimmün bir neden olup olmadığını gösterir.
Boyunda şişlik veya nodül fark edilirse tiroid ultrasonu istenebilir.
TSH'nin hafifçe yüksek, T4'ün ise normal bulunduğu ve "subklinik hipotiroidi" adı verilen bir durum da vardır. Bu durumda tedavi gerekip gerekmediğine; değerlerin düzeyine, belirtilere, yaşa ve gebelik planı gibi etkenlere göre hekim karar verir.
Hipotiroidi nasıl tedavi edilir?
Hipotiroidi tedavisinde tiroid bezinin üretemediği hormon, ilaçla yerine konur. Bu amaçla en sık sentetik tiroid hormonu (levotiroksin) kullanılır. İlaç çoğu zaman uzun süre, sıklıkla yaşam boyu kullanılır.
Tedaviyle ilgili bilinmesi gerekenler:
- Doz kişiye göre ayarlanır: Başlangıçta hekim düşük ya da orta bir doz seçip kan testlerine göre ayarlama yapabilir. İlk ayarlama döneminde birkaç haftalık aralarla kan testi istenebilir; değerler dengelendikten sonra kontroller seyrekleşir ve genellikle yılda bir kez yapılır.
- Düzenli kullanım önemlidir: İlacın her gün aynı şekilde alınması, hormon düzeyinin dengede kalmasını sağlar. İlacın nasıl alınacağı (aç karnına, belirli besin ve ilaçlarla arasında süre bırakılması gibi) konusunda hekiminizin ve eczacınızın önerilerine uyun.
- Fazla doz da sorun yaratır: Gereğinden fazla hormon alınması çarpıntı, uykusuzluk, titreme ve kemik kaybı gibi sorunlara yol açabilir. Bu nedenle kontrol testleri aksatılmamalıdır.
- İlacı kendiniz bırakmayın: Kendinizi iyi hissetseniz bile ilacı hekime danışmadan kesmeyin veya değiştirmeyin.
Tedaviye başladıktan sonra belirtilerin düzelmesi birkaç haftayı bulabilir. Bazı belirtiler daha geç iyileşebilir.
Tedavi edilmeyen hipotiroidinin riskleri
Tedavi edilmeyen veya yetersiz tedavi edilen hipotiroidi şu sorunlara yol açabilir:
- Kolesterol yüksekliği ve kalp hastalığı riskinde artış
- Gereğinden fazla ilaç kullanımına bağlı kemik erimesi (osteoporoz) riski
- Çok seyrek olarak "miksödem koması" denen, hayatı tehdit eden ağır bir tablo
Gebelikte hipotiroidi
Gebelikte tiroid hormonlarına ihtiyaç artar. Tedavi edilmeyen hipotiroidi gebelikte yüksek tansiyon, preeklampsi, düşük ve erken doğum riskini artırabilir; bebeğin gelişimini de olumsuz etkileyebilir. Hipotiroidi tanısı olan ve gebelik planlayan ya da gebe kalan kadınların bunu beklemeden hekimlerine bildirmesi önemlidir; ilaç dozunda ayarlama gerekebilir.
Hipotiroidiyle ilgili doğru bilinen yanlışlar
- "Kilo alıyorsam tiroidim bozuktur." Hipotiroidi kilo alımına katkıda bulunabilir; ancak kilo artışının en sık nedenleri beslenme alışkanlıkları, hareketsizlik ve diğer etkenlerdir. Tiroid testleri normal çıkarsa başka nedenler üzerinde durulmalıdır.
- "Tiroid ilacı zayıflatır." Tiroid hormonu bir zayıflama ilacı değildir. Hipotiroidisi olmayan kişilerde ya da gereğinden yüksek dozda kullanıldığında kalp ritim bozuklukları ve kemik kaybı gibi ciddi sorunlara yol açabilir.
- "İlacımı bazen unutmam sorun olmaz." Tek bir dozun unutulması genellikle büyük bir sorun yaratmaz; ancak ilacın düzensiz kullanılması hormon düzeylerini dalgalandırır ve belirtilerin sürmesine yol açabilir. Unutulan dozlarla ilgili ne yapmanız gerektiğini hekiminize veya eczacınıza sorun.
- "Belirtilerim geçti, artık kontrol gerekmez." Hormon ihtiyacı yaş, kilo değişimi, gebelik ve başka ilaçların kullanımıyla değişebilir. Kendinizi iyi hissetseniz bile düzenli kontroller önemlidir.
- "Bitkisel ürünler tiroidi düzeltir." Tiroidi desteklediği iddia edilen bazı ürünler yüksek miktarda iyot veya hormon benzeri maddeler içerebilir ve tiroid dengesini bozabilir. Herhangi bir takviyeye başlamadan önce hekiminize danışın.
Kontrole giderken
Belirtilerinizi ve ne zamandan beri sürdüğünü, kullandığınız tüm ilaç ve takviyeleri, ailenizdeki tiroid hastalıklarını ve varsa gebelik planınızı not edin. Tiroid ilacı kullanıyorsanız ilacı nasıl ve ne zaman aldığınızı da belirtin; bu bilgi kan testlerinin doğru yorumlanması için önemlidir.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Aşağıdaki durumlarda aile hekiminize başvurun:
- Yukarıda sayılan belirtilerden birkaçını bir süredir yaşıyorsanız, özellikle açıklanamayan yorgunluk, üşüme, kilo alma ve kabızlık birlikteyse
- Boynunuzda şişlik fark ettiyseniz
- Ailenizde tiroid hastalığı varsa ve benzer şikâyetleriniz başladıysa
- Gebelik planlıyorsanız ve tiroid hastalığı öykünüz varsa
- Tiroid ilacı kullanıyorsanız ve çarpıntı, titreme, uykusuzluk gibi yeni belirtiler ortaya çıktıysa
Acil durumlar: Hipotiroidisi bilinen ya da şüphelenilen bir kişide aşırı uyku hâli, bilinç bulanıklığı, vücut ısısında belirgin düşme, çok yavaş nefes alıp verme veya bayılma gibi belirtiler gelişirse vakit kaybetmeden 112'yi arayın.
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Hipotiroidi kilo aldırır mı?
Hipotiroidi metabolizmayı yavaşlattığı için kilo alımına katkıda bulunabilir; ancak alınan kilonun bir kısmı vücutta biriken sıvıdan kaynaklanır. Tedaviyle hormon düzeyi dengelendiğinde kilo kontrolü kolaylaşabilir; yine de sağlıklı beslenme ve düzenli hareket önemini korur.
Hipotiroidi ile Hashimoto aynı şey mi?
Hayır. Hipotiroidi, tiroid bezinin az çalışması durumudur. Hashimoto tiroiditi ise bu duruma en sık yol açan otoimmün hastalıktır. Hashimoto'su olan herkeste hipotiroidi gelişmeyebilir; bazı kişilerde yalnızca düzenli takip yeterli olur.
Tiroid ilacı ömür boyu mu kullanılır?
Hashimoto tiroiditi veya tiroid ameliyatı gibi nedenlere bağlı hipotiroidide ilaç genellikle uzun süre, çoğu zaman yaşam boyu kullanılır. Doğum sonrası tiroidit gibi bazı geçici durumlarda ise ilaç ihtiyacı ortadan kalkabilir. Bu kararı hekim verir.
Hipotiroidi için hangi doktora gidilir?
İlk değerlendirme ve takip için aile hekimi uygundur. Tanının netleştirilmesi, gebelik, boyunda nodül veya tedaviye rağmen düzelmeyen değerler gibi durumlarda endokrinoloji ya da iç hastalıkları uzmanına yönlendirme yapılabilir.
Hipotiroidi saç dökülmesi yapar mı?
Evet, tiroid hormonlarının azalması saçlarda kuruma, incelme ve dökülmeye yol açabilir. Tedaviyle hormon düzeyleri dengelendiğinde saç dökülmesi genellikle zamanla azalır; ancak saçların toparlanması birkaç ay sürebilir. Saç dökülmesinin demir eksikliği gibi başka nedenleri de olabileceği için birlikte değerlendirilmesi önerilir.
Hipotiroidi kalıtsal mıdır?
Hipotiroidinin kendisi doğrudan kalıtılmaz; ancak en sık nedeni olan Hashimoto tiroiditi gibi otoimmün tiroid hastalıkları ailelerde daha sık görülür. Ailenizde tiroid hastalığı varsa ve belirtileriniz başladıysa bunu hekiminize söylemeniz, değerlendirmenin daha erken yapılmasına yardımcı olur.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
