Çarpıntı neden olur? Ne zaman tehlikelidir?

Çarpıntı nedir, nasıl hissedilir?

Kalbimiz normalde atışlarını fark etmeyeceğimiz bir düzende çalışır. Çarpıntıda kişi kalp atışlarının farkına varır ve bu durum rahatsızlık verir. NHS, çarpıntının şu şekillerde tarif edildiğini belirtir:

• Kalbin çok hızlı atması, "yarışması"
• Düzensiz atım; atlanan ya da fazladan gelen vuruşlar
• Göğüste güm güm vurma, küt küt atma hissi
• Kanat çırpar gibi titreşim (çırpınma)

Çarpıntı birkaç saniye sürebileceği gibi dakikalarca, bazen daha uzun sürebilir.

Normal nabız kaç olmalı?

MedlinePlus'a göre yetişkinlerde dinlenme hâlindeki normal kalp hızı dakikada 60 ile 100 atım arasındadır. Dakikada 100'ün üzerindeki hız taşikardi, 60'ın altındaki hız bradikardi olarak adlandırılır. Düzenli spor yapan kişilerde ve kalp hızını yavaşlatan ilaç kullananlarda dinlenme nabzı 60'ın altında olabilir; bu her zaman bir hastalık anlamına gelmez.

Çarpıntı neden olur?

Yaşam tarzı ve geçici nedenler

NHS ve MedlinePlus'ın sıraladığı, çoğunlukla zararsız tetikleyiciler şunlardır:

• Kahve, çay, enerji içecekleri gibi kafein kaynakları
• Sigara ve diğer nikotin ürünleri
• Aşırı alkol
• Stres, kaygı, korku ve panik atak
• Uykusuzluk
• Ağır egzersiz
• Ateş
• Uyarıcı maddeler ve keyif verici madde kullanımı

Kafeinin uykuya ve kalp atışına etkileri hakkında Kafein ve uyku yazısına bakabilirsiniz.

İlaçlar

Bazı ilaçların yan etkileri arasında çarpıntı yer alır. MedlinePlus; burun açıcı (dekonjestan) ilaçları, zayıflama haplarını ve bazı astım, tansiyon ve kalp ilaçlarını örnek olarak verir. NHS, yeni başladığınız bir ilacın prospektüsünü kontrol etmenizi önerir. Çarpıntı yaptığını düşündüğünüz bir ilacı kendiniz bırakmayın; hekiminizle konuşun.

Hormonal değişiklikler

NHS'e göre menopoz ve gebelik dönemindeki hormon değişiklikleri çarpıntıya yol açabilir. Bu dönemlerde ortaya çıkan çarpıntıların çoğu zararsızdır; yine de sık tekrarlıyorsa değerlendirme gerekir.

Araştırılması gereken tıbbi nedenler

• Tiroid bezinin fazla çalışması (hipertiroidi): Kalbi hızlandırır; kilo kaybı, sıcağa dayanamama, ellerde titreme eşlik edebilir.
• Demir eksikliği anemisi: Kansızlıkta kalp, dokulara yeterli oksijen taşımak için daha hızlı çalışabilir. Bkz. Demir eksikliği anemisi belirtileri.
• Kanda potasyum düşüklüğü ve kanda oksijen düşüklüğü: MedlinePlus bunları ritim bozukluğuna zemin hazırlayan durumlar arasında sayar.
• Kalp ritim bozuklukları (aritmi): Atriyal fibrilasyon gibi düzensiz ritimler ya da ani başlayıp ani biten hızlı ritimler çarpıntının önemli nedenleridir.
• Kalp kapak hastalıkları ve diğer kalp hastalıkları: Mitral kapak sarkması (prolapsusu) bunlara bir örnektir.

Çarpıntı ne zaman tehlikelidir?

Çarpıntının kendisinden çok, eşlik eden belirtiler ve kişinin kalp sağlığı önemlidir. MedlinePlus ve NHS'e göre şu durumlar acil değerlendirme gerektirir:

• Çarpıntıyla birlikte göğüs ağrısı
• Nefes darlığı
• Baş dönmesi, sersemlik veya bayılma
• Bilinç kaybı
• Olağandışı terleme

Bu belirtilerden biri varsa 112'yi arayın.

MedlinePlus, şu durumlarda da hekimle hemen iletişime geçilmesini önerir:

• Dakikada altıdan fazla ekstra atım hissetmek ya da ekstra atımların üçlü veya daha fazla gruplar hâlinde gelmesi
• Bilinen bir kalp hastalığının veya kalp hastalığı risk etkenlerinin (yüksek kolesterol, diyabet, yüksek tansiyon gibi) olması
• Çarpıntının yeni başlaması ya da alışılmış olandan farklı hissettirmesi
• Çarpıntı olmadığı hâlde dinlenme nabzının dakikada 100'ün üzerinde olması

Çarpıntıya ne iyi gelir? Evde neler yapılabilir?

Altta yatan bir hastalık dışlandıktan sonra çarpıntıyı azaltmaya yardımcı olabilecek alışkanlıklar şunlardır:

• Tetikleyicileri azaltın: NHS, stres, sigara, kafein ve alkolden kaçınmanın hastalığa bağlı olmayan çarpıntıları azaltabileceğini belirtir.
• Stresi yönetin: MedlinePlus, gevşeme egzersizleri, yoga, meditasyon ve tai chi gibi yöntemleri önerir. Bkz. Nefes egzersizleri.
• Düzenli egzersiz yapın: Kondisyonunuza uygun, düzenli fiziksel aktivite önerilir.
• Uykunuza özen gösterin: Uykusuzluk tetikleyiciler arasındadır.
• Kaydını tutun: Atakların ne zaman başladığını, ne kadar sürdüğünü, o sırada ne yaptığınızı ve nabzınızın düzenli mi düzensiz mi olduğunu not edin. Bu bilgiler hekimin nedeni bulmasına yardımcı olur.

MedlinePlus, ciddi bir neden saptanmadıysa çarpıntıya fazla odaklanmamanın da yararlı olabileceğini belirtir; çünkü sürekli kalp atışını dinlemek kaygıyı ve dolayısıyla çarpıntıyı artırabilir. Kaygı ve panik atak ile ilişkili çarpıntılar için Panik atak belirtileri yazısına bakabilirsiniz.

Çarpıntının nedeni nasıl araştırılır?

MedlinePlus'a göre hekim önce şunları sorar: çarpıntının nasıl hissettirdiği (atlama, durma, hızlanma, çırpınma), ritmin düzenli olup olmadığı, ne zaman ve hangi durumda başladığı, eşlik eden belirtiler, kafein, alkol, sigara ve ilaç kullanımı. Ardından muayene yapılır.

Sık kullanılan tetkikler şunlardır:

• EKG (elektrokardiyografi): Göğse yapıştırılan elektrotlarla kalbin elektriksel sinyalleri kaydedilir. Ayrıntı: EKG nedir?
• Ritim Holter'ı: Ataklar muayene sırasında yakalanamadığında, MedlinePlus'a göre 24 saat veya daha uzun süre kalp ritmini kaydeden taşınabilir bir cihaz takılır.
• Ekokardiyografi (kalp ultrasonu): Kalbin yapısını ve kapaklarını gösterir.
• Kan testleri: Kansızlık, tiroid hormonları ve potasyum gibi değerler kontrol edilebilir.
• İleri tetkikler: Gerekli görülürse elektrofizyolojik çalışma (kalbin elektrik sisteminin kateterle incelenmesi) veya koroner anjiyografi yapılabilir.

Akıllı saat gibi giyilebilir cihazların kayıtları hekime fikir verebilir; ancak tanı koymak için tek başına yeterli değildir.

Muayeneye giderken nelere dikkat etmeli?

Çarpıntı çoğu zaman gelip geçtiği için muayene sırasında kalp ritmi normal görünebilir. Bu yüzden sizin aktaracağınız bilgiler, hekimin hangi tetkiki seçeceğini belirlemede önemli rol oynar. Görüşmeye giderken şunları hazırlamak işe yarar:

• Atak günlüğü: Çarpıntının tarihi, saati, süresi, nasıl başlayıp nasıl bittiği (aniden mi, yavaş yavaş mı) ve o sırada ne yaptığınız
• Ritim bilgisi: Atımların düzenli mi, düzensiz mi olduğu; mümkünse atak sırasında ölçtüğünüz nabız
• Eşlik eden belirtiler: Göğüs ağrısı, nefes darlığı, baş dönmesi, bayılma hissi, terleme
• İçecek ve madde kullanımı: Günlük kahve, çay, enerji içeceği, alkol ve sigara alışkanlığınız
• İlaç listesi: Reçeteli ve reçetesiz tüm ilaçlarınız, bitkisel ürünler ve takviyeler
• Aile öyküsü: Ailede genç yaşta ani ölüm, ritim bozukluğu veya kalp hastalığı olup olmadığı
• Önceki kayıtlar: Daha önce çekilmiş EKG'ler, Holter raporları ve tahlil sonuçları

Atak sırasında bir sağlık kuruluşuna yakınsanız, çarpıntı sürerken çekilen bir EKG nedeni anlamak için çok değerli bilgi sağlayabilir. Bu nedenle uzun süren bir atakta en yakın sağlık kuruluşuna başvurmak da bir seçenektir; eşlik eden acil belirtiler varsa 112'yi arayın.

Çarpıntı için hangi doktora gidilir?

• Aile hekimi: İlk değerlendirme, EKG ve temel kan testleri için uygundur.
• Kardiyoloji: Sık tekrarlayan, uzun süren ya da düzensiz atımlı çarpıntılarda, bilinen kalp hastalığı veya ailede kalp hastalığı öyküsü varsa. NHS de gerektiğinde kardiyoloji uzmanına yönlendirme yapılabileceğini belirtir.
• İç hastalıkları veya endokrinoloji: Tiroid bezi hastalığı, kansızlık gibi kalp dışı bir neden düşünülüyorsa.
• Ruh sağlığı uzmanı: Kalp nedenleri dışlandıktan sonra çarpıntı kaygı veya panik ataklarla ilişkiliyse.

Bulunduğunuz yerdeki uzmanları çarpıntı konu sayfasından ya da kardiyoloji branş sayfasından görebilirsiniz; ritim kaydı yapılan merkezler için ritim Holter'ı sayfasına bakabilirsiniz.