Kısaca
Düşük tansiyon (hipotansiyon), kan basıncının olağandan düşük olmasıdır. NHS ve ABD Ulusal Kalp, Akciğer ve Kan Enstitüsü (NHLBI), 90/60 mmHg'nin altındaki ölçümleri düşük tansiyon olarak tanımlar. Bazı kişilerin tansiyonu her zaman düşüktür ve hiçbir yakınmaya yol açmaz; bu durumda genellikle tedavi gerekmez. Baş dönmesi, sersemlik, bulanık görme ya da bayılma gibi belirtiler varsa nedeni araştırılmalıdır. Ayağa yavaş kalkmak, yeterli sıvı almak ve uzun süre hareketsiz ayakta kalmamak gibi önlemler çoğu kişide yakınmaları azaltır.
Düşük tansiyon nedir?
Tansiyon (kan basıncı), kalbin pompaladığı kanın atardamar duvarlarına uyguladığı basınçtır ve iki sayıyla ifade edilir. Büyük sayı kalbin kasıldığı andaki basıncı, küçük sayı ise kalbin iki atım arasında gevşediği andaki basıncı gösterir. NHLBI, yetişkinlerin çoğunda normal tansiyonun genellikle 120/80 mmHg'nin altında olduğunu, düşük tansiyonun ise 90/60 mmHg'nin altındaki değerleri ifade ettiğini belirtir.
Tansiyon gün içinde sabit değildir. NHS, kan basıncının günün saatine, o anda ne yaptığınıza, yaşınıza ve fiziksel formunuza göre değişebileceğini hatırlatır. Düzenli spor yapan bazı kişilerde ve bazı gençlerde tansiyonun doğal olarak düşük seyretmesi sık görülür. MedlinePlus'ın da vurguladığı gibi düşük tansiyon, ancak belirtiye yol açtığında bir sorun olarak ele alınır.
Yüksek tansiyonla ilgili bilgi için Yüksek tansiyon nedir? yazısına bakabilirsiniz.
Tansiyon düşüklüğünün belirtileri nelerdir?
NHS ve NHLBI'nin saydığı başlıca belirtiler şunlardır:
- Baş dönmesi ya da sersemlik hissi
- Bulantı
- Bulanık görme
- Halsizlik, güçsüzlük, yorgunluk
- Baş ağrısı
- Kafa karışıklığı
- Çarpıntı
- Bayılma (senkop)
Bu belirtiler özellikle oturur ya da yatar pozisyondan hızla ayağa kalkınca ortaya çıkıyorsa buna postüral (ortostatik) hipotansiyon denir. Ayağa kalkınca yerçekiminin etkisiyle kan bir anlığına bacaklarda toplanır; vücut bunu normalde hızla dengeler. Bu dengeleme yeterince hızlı olmadığında beyne giden kan kısa süreliğine azalır ve göz kararması, baş dönmesi hissedilir. MedlinePlus, özellikle yaşlı kişilerde yemekten sonra görülen tansiyon düşmesinden (postprandiyal hipotansiyon) de söz eder.
Ayağa kalkınca tansiyon düşmesi ve düşme riski
Postüral (ortostatik) hipotansiyon, düşük tansiyonun en sık yakınmaya yol açan biçimlerinden biridir. Cleveland Clinic, ayağa kalktıktan sonraki 3 dakika içinde büyük tansiyonun 20 mmHg'den, küçük tansiyonun 10 mmHg'den fazla düşmesini bu durumun ölçütü olarak tanımlar. Bu nedenle hekim tansiyonunuzu yalnız oturarak değil, yatarken ve ayağa kalktıktan sonra da ölçebilir.
Cleveland Clinic'e göre bu durum en sık şu gruplarda görülür:
- 60 yaşın üzerindeki yetişkinler, özellikle bakım evinde yaşayanlar
- Uzun süre yatak istirahati yapan kişiler ve doğum sonrası dönemdeki kadınlar
- Hızlı boy uzaması dönemindeki ergenler
En önemli tehlike düşmedir. Ayağa kalkınca baş dönmesi yaşayan bir kişi dengesini kaybedip düşebilir; bu da kırık ya da kafa yaralanmasına yol açabilir. Gece tuvalete kalkarken ve sabah yataktan çıkarken daha dikkatli olmak gerekir. Cleveland Clinic'in önerileri arasında yatağın baş tarafını biraz yükseltmek, çok sıcak duş ve banyodan kaçınmak, ağır ve büyük öğünlerden kaçınmak ve ayağa kalkmadan önce bacak kaslarını birkaç kez sıkıp gevşetmek gibi basit önlemler de yer alır.
Tansiyon neden düşer?
Düşük tansiyonun pek çok nedeni olabilir. NHS ve NHLBI'nin saydıkları şunlardır:
- Kişinin doğal yapısı: Bazı insanlarda tansiyon kalıtsal olarak düşük seyreder.
- Sıvı kaybı (dehidratasyon): Yetersiz sıvı alımı, ishal, kusma, sıcak havada aşırı terleme.
- Kan kaybı: Yaralanma ya da iç kanama.
- Gebelik: Gebelikte tansiyon düşebilir.
- İlaçlar: Yüksek tansiyon, depresyon ve Parkinson hastalığında kullanılan bazı ilaçlar tansiyonu düşürebilir.
- Kalp sorunları: Ritim bozuklukları gibi kalbin yeterli kan pompalayamadığı durumlar.
- Diyabet ve sinir sisteminin otomatik (otonom) işlevlerini etkileyen hastalıklar.
- Yaşlanma: Yaşla birlikte tansiyonu düzenleyen mekanizmalar yavaşlayabilir.
Sıcak havalarda sıvı kaybı kolaylaştığı için baş dönmesi yakınmaları artabilir; pratik öneriler için Sıcak havalarda sağlık yazısına bakabilirsiniz.
Bu konuda
Düşük tansiyon (hipotansiyon) konusunda bir hekime danışın
Konu sayfasında ilgili branşları, tetkikleri ve bu alanda profili bulunan doktorları bir arada görebilirsiniz. Bu yazı muayenenin yerine geçmez.
Tansiyon düşünce ne yapılır?
Baş dönmesi, göz kararması ya da bayılacak gibi olma hissi yaşadığınızda düşme ve yaralanma riskini azaltmak ilk hedeftir. NHS'nin bayılmayla ilgili önerilerine göre:
- Hemen uzanın ve bacaklarınızı yükseğe kaldırın. Bu mümkün değilse oturup başınızı dizlerinizin arasına doğru eğin.
- Kendinizi daha iyi hissettiğinizde su için.
- Ayakta kalmak zorundaysanız bacaklarınızı çaprazlamak, parmak uçlarınızda hafifçe sallanmak ya da yumruklarınızı sıkmak yardımcı olabilir.
- Belirtiler geçince hemen fırlamak yerine yavaş yavaş kalkın.
Tansiyonunuzu evde ölçtüyseniz değeri ve o anda ne yaptığınızı not etmeniz, hekiminizin durumu değerlendirmesini kolaylaştırır. Tansiyonu yükseltmek için kendi kendinize tuz tableti ya da ilaç kullanmayın; bu karar hekime aittir.
Düşük tansiyonla yaşamak: günlük öneriler
NHS, belirtileri azaltmak için şunları önerir:
- Oturur veya yatar pozisyondan yavaşça ve aşamalı kalkın: önce yatakta oturun, birkaç saniye bekleyin, sonra ayağa kalkın.
- Bol su için. Günlük sıvı ihtiyacıyla ilgili bilgi için Günde ne kadar su içilmeli? yazısına bakabilirsiniz.
- Az ve sık yemek yiyin, mümkünse yemekten sonra kısa süre dinlenin.
- Uzun süre hareketsiz ayakta kalmaktan ya da oturmaktan kaçının.
- Aniden eğilmekten ve pozisyonu hızla değiştirmekten kaçının.
- Alkolü sınırlayın.
Nasıl teşhis edilir ve tedavi edilir?
Hekim yakınmalarınızı, kullandığınız ilaçları ve belirtilerin ne zaman ortaya çıktığını sorar; tansiyonunuzu oturur, yatar ve ayakta ölçebilir. NHLBI'ye göre gerektiğinde kan ve idrar testleri, görüntüleme yöntemleri ve sık bayılan kişilerde tilt masası testi yapılabilir. Tilt testinde kişi bir masaya sabitlenir ve masa dik konuma getirilerek tansiyon ve nabzın pozisyon değişikliğine yanıtı izlenir. Cleveland Clinic, kalp kaynaklı bir neden araştırılırken EKG, ekokardiyografi (kalp ultrasonu) ve efor testinin de kullanılabildiğini belirtir. Kalp ritmini daha uzun süre izlemek için ritim Holter'ı, tansiyonun gün içindeki değişimini görmek için 24 saatlik tansiyon Holter'ı istenebilir. Kansızlık ve sıvı-tuz dengesi bozuklukları da kan testleriyle araştırılır; çünkü kansızlık ve sıvı kaybı da tansiyonun düşmesine katkıda bulunabilir.
Tedavi altta yatan nedene göre planlanır. NHS ve NHLBI'nin anlattığı seçenekler şunlardır:
- Tansiyonu düşüren bir ilaç kullanılıyorsa ilacın ya da dozunun hekim tarafından değiştirilmesi
- Sıvı alımının artırılması
- Bacaklarda kan göllenmesini azaltan destek (kompresyon) çoraplarının önerilmesi
- Gerekirse tansiyonu yükselten ilaçlar
NHS, yaşam tarzı değişiklikleri çoğu zaman yeterli olduğu için tansiyonu yükseltecek ilaca nadiren gerek duyulduğunu belirtir.
Hangi doktora gidilir?
Tekrarlayan baş dönmesi ve tansiyon düşüklüğü için ilk başvuru noktası aile hekiminizdir. Gerekirse iç hastalıkları ya da kalp kaynaklı bir neden düşünülüyorsa kardiyoloji uzmanına yönlendirilirsiniz. Sinir sistemiyle ilgili bir neden düşünüldüğünde nöroloji uzmanı da değerlendirmeye katılabilir. Konuyla ilgili doktorları düşük tansiyon sayfasından, bayılmaya ilişkin bilgileri senkop sayfasından inceleyebilirsiniz.
Ne zaman doktora başvurmalı?
NHS, baş dönmesi ve bayılma gibi düşük tansiyon belirtilerini sık yaşıyorsanız hekime başvurmanızı önerir. Ayrıca bir kez bile bayıldıysanız nedeninin araştırılması için hekiminizle görüşmeniz uygun olur. Yeni başladığınız bir ilaçtan sonra baş dönmesi ortaya çıktıysa da hekiminize danışın; ilacı kendiliğinden bırakmayın.
Aşağıdaki durumlar acildir; beklemeden 112'yi arayın:
- NHLBI'nin şok belirtileri olarak saydığı soğuk ve terli cilt, hızlı soluk alıp verme, ciltte morarma, zayıf ve hızlı nabız
- Bayılan kişinin bir dakika içinde ayılmaması ya da nefes almaması
- Bayılma sonrasında konuşma veya hareket etmede güçlük
- Göğüs ağrısı ya da çarpıntıyla birlikte bayılma
- Egzersiz sırasında ya da yatarken bayılma
- Bayılma sırasında nöbet geçirme ya da ciddi yaralanma
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
Tansiyon kaç olursa düşük sayılır?
NHS ve NHLBI'ye göre 90/60 mmHg'nin altındaki değerler düşük tansiyon olarak kabul edilir. Ancak bu değerin altında olup hiçbir yakınması olmayan pek çok kişi vardır. Önemli olan sayıdan çok belirtilerin olup olmadığıdır.
Düşük tansiyon tehlikeli midir?
Belirti vermeyen ve kişinin doğal yapısına bağlı düşük tansiyon genellikle zararsızdır. Baş dönmesi ve bayılmaya yol açtığında düşme ve yaralanma riski oluşur. Kan kaybı, ağır enfeksiyon ya da kalp sorunlarına bağlı ani tansiyon düşmesi ise acil tedavi gerektirebilir.
Tansiyon düşünce tuzlu ayran içmek iyi gelir mi?
Sıvı almak sıvı kaybına bağlı tansiyon düşüklüğünde yardımcı olabilir. Ancak tuz alımını artırmak herkese uygun değildir; özellikle kalp, böbrek hastalığı ya da yüksek tansiyon öyküsü olan kişilerde zararlı olabilir. Tuz ve sıvı miktarıyla ilgili kararı hekiminizle birlikte verin.
Ayağa kalkınca gözlerimin kararması normal mi?
Ara sıra ve kısa süren göz kararması pek çok kişide görülebilir. Sık tekrarlıyor, uzun sürüyor ya da bayılmaya yol açıyorsa postüral hipotansiyon açısından değerlendirilmeniz gerekir.
Düşük tansiyon yorgunluk yapar mı?
Evet, NHLBI yorgunluk ve güçsüzlük hissini düşük tansiyonun belirtileri arasında sayar. Ancak sürekli yorgunluğun kansızlık, tiroid sorunları ya da uyku bozuklukları gibi pek çok başka nedeni de vardır. Yorgunluğunuz uzun sürüyorsa nedeni hekim tarafından araştırılmalıdır.
Gebelikte tansiyon düşmesi olur mu?
Evet. NHS ve NHLBI, gebeliği tansiyonun düşebildiği durumlar arasında sayar. Gebelikte baş dönmesi ya da bayılma yaşarsanız gebeliğinizi izleyen hekime bilgi verin.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
