Aort kapak darlığı nedir? Belirtileri, nedenleri ve tedavisi

Aort kapak darlığı nedir?

Kalpte, kanın tek yönde akmasını sağlayan dört kapak bulunur. NHLBI'ye göre kalp kapak hastalıkları, bu kapaklardan birinin ya da birkaçının daralması, kaçırması ya da düzgün açılamaması gibi sorunlardır. Aort kapağı, sol karıncık ile aort arasında yer alır; her kalp atımında açılarak kanın vücuda geçmesine izin verir, ardından kapanarak kanın geri kaçmasını önler.

MedlinePlus aort kapak darlığını, aort kapağının tam açılamaması ve bu nedenle kalpten çıkan kan akımının azalması olarak tanımlar. Darlık genellikle yıllar içinde yavaş yavaş ilerler. Kalp başlangıçta bu yükü kalp kasını kalınlaştırarak karşılar; ancak zamanla bu uyum yetersiz kalabilir ve belirtiler ortaya çıkar.

Kalp kapak hastalıklarının diğer türleri için Kalp kapak hastalıkları yazımıza bakabilirsiniz.

Neden olur?

MedlinePlus ve NHLBI'ye göre başlıca nedenler şunlardır:

• Kapakta kalsiyum birikmesi (kireçlenme): MedlinePlus'a göre en sık nedendir. Yaşla birlikte kapak yaprakçıkları kalınlaşır ve sertleşir.
• Doğuştan kapak bozuklukları: NHLBI'ye göre normalde üç yaprakçıktan oluşan aort kapağının iki yaprakçıklı (biküspit) olması darlığa yol açabilir. Bu durum ailesel olabilir.
• Romatizmal ateş: MedlinePlus'a göre tedavi edilmemiş streptokok boğaz enfeksiyonundan sonra gelişebilen romatizmal ateş, yıllar sonra kapak hasarına neden olabilir.
• Göğüs bölgesine verilen radyoterapi: MedlinePlus ve NHLBI'ye göre kapakların kalınlaşmasına ve daralmasına yol açabilir.

Risk etkenleri

NHLBI'ye göre şu etkenler kalp kapak hastalığı riskini artırabilir:

• İleri yaş
• Yüksek tansiyon, diyabet ve diğer kalp hastalıkları
• Hareketsiz yaşam, sağlıksız beslenme, sigara ve fazla kilo
• Ailede kapak hastalığı öyküsü

MedlinePlus ve NHLBI'ye göre aort kapak darlığı erkeklerde kadınlardan daha sık görülür. Bu etkenlerin bir kısmı, örneğin sigara ve hareketsizlik, değiştirilebilir.

Belirtileri nelerdir?

Hafif ve orta darlıklar uzun yıllar belirti vermeyebilir. MedlinePlus'a göre darlık ilerledikçe şu belirtiler ortaya çıkabilir:

• Eforla gelen göğüs ağrısı, sıkışma ya da baskı hissi
• Egzersiz sırasında nefes darlığı
• Çabuk yorulma ve halsizlik
• Çarpıntı
• Baş dönmesi ve özellikle eforla bayılma
• Nadiren kanlı öksürük

Belirtilerin çoğunlukla eforla ortaya çıkmasının nedeni, egzersiz sırasında vücudun daha fazla kana ihtiyaç duymasıdır. Daralmış kapak, kalbin pompaladığı kan miktarını yeterince artırmasını engeller; bu nedenle yakınmalar önce merdiven çıkma, yokuş yürüme ya da yük taşıma gibi durumlarda fark edilir. Pek çok kişi bu belirtileri yaşlanmaya ya da kondisyon kaybına bağlayarak hekime başvurmayı geciktirebilir.

MedlinePlus'a göre bebeklerde ve çocuklarda ağır darlıkta beslenme güçlüğü, kilo alamama ve ciddi solunum sıkıntısı görülebilir.

Belirtilerin bir kısmı başka kalp ve akciğer hastalıklarıyla da görülebilir; ayrıntı için Göğüs ağrısı nedenleri ve Nefes darlığı nedenleri yazılarımıza bakabilirsiniz.

Nasıl teşhis edilir?

Aort kapak darlığı çoğu zaman rutin muayenede, stetoskopla kalp dinlenirken duyulan bir üfürümle fark edilir. MedlinePlus'a göre tanı için şu tetkikler kullanılır:

• Ekokardiyografi (kalp ultrasonu): Göğsün üzerine jel sürülerek bir probla yapılan, ağrı vermeyen ve radyasyon içermeyen bir incelemedir. Göğüs duvarından yapılan ekokardiyografi, tanıda kullanılan temel yöntemdir. NHLBI'ye göre ekokardiyografi kapak sorunlarının tanısında en sık kullanılan testtir; Doppler incelemesiyle kapaktan geçen kan akımı değerlendirilir.
• Elektrokardiyografi (EKG): Kalbin elektriksel etkinliğini kaydeder; bkz. EKG nedir?
• Efor testi: Belirtisi olmayan bazı kişilerde, egzersiz sırasında kalbin yanıtını değerlendirmek için yapılabilir.
• Yemek borusundan yapılan ekokardiyografi (TEE): Kapağın daha ayrıntılı görüntülenmesi gerektiğinde.
• Kalp MR ve kalp kateterizasyonu: Gerekli durumlarda darlığın derecesini ve koroner damarları değerlendirmek için; bkz. Anjiyo nedir?

Tedavi seçenekleri

İzlem

MedlinePlus'a göre hafif darlıklarda düzenli kontrol yeterli olabilir. Darlığın ilerleyip ilerlemediği, belirli aralıklarla yapılan ekokardiyografiyle izlenir. Belirtisi olmasa bile kontrolleri aksatmamak önemlidir; çünkü darlık yavaş ilerlediği için kişi yakınmalarını fark etmeyebilir ya da yaşa bağlayabilir. Kontrol aralıkları, darlığın derecesine göre hekiminiz tarafından belirlenir; darlık arttıkça izlem sıklaşabilir.

İlaç tedavisi

İlaçlar kapaktaki darlığı ortadan kaldırmaz. MedlinePlus'a göre idrar söktürücüler ve bazı diğer ilaçlar belirtileri hafifletmek için kullanılabilir. NHLBI'ye göre yüksek tansiyonu kontrol eden, kalp hızını düzenleyen ve pıhtı oluşumunu önleyen ilaçlar da tedavide yer alabilir. İlaçların seçimi ve miktarı mutlaka hekim tarafından belirlenir.

Kapak değişimi

Ağır darlıkta ya da belirtiler başladığında kapağın değiştirilmesi gündeme gelir. NHLBI'ye göre iki tür yapay kapak kullanılır:

• Biyolojik kapaklar: Hayvan dokusundan yapılır; uzun süreli kan sulandırıcı gerektirmez, ancak zamanla yeniden değiştirilmesi gerekebilir.
• Mekanik kapaklar: Daha uzun ömürlüdür, ancak ömür boyu kan sulandırıcı ilaç kullanmayı gerektirir.

Hangi kapak türünün seçileceği; yaşa, kan sulandırıcı ilaç kullanılıp kullanılamayacağına, kişinin yaşam biçimine ve tercihlerine göre hekimle birlikte belirlenir. Kapak, açık kalp ameliyatıyla ya da kasıktaki bir atardamardan ilerletilen kateterle yerleştirilebilir. Kateterle yapılan bu yönteme TAVI (transkateter aort kapak implantasyonu) denir; MedlinePlus'a göre giderek daha sık kullanılmaktadır. Hangi yöntemin uygun olduğuna; kişinin yaşı, genel sağlık durumu, eşlik eden hastalıkları ve kapağın yapısı değerlendirilerek kardiyoloji ve kalp cerrahisi uzmanlarından oluşan ekip tarafından karar verilir. Ameliyat hakkında ayrıntı için Kalp kapağı ameliyatı yazımıza bakabilirsiniz.

Balonla genişletme

MedlinePlus'a göre bazı durumlarda kapak, kateterle ilerletilen bir balonla genişletilebilir (balon valvüloplasti); ancak darlık sıklıkla yeniden gelişir.

Olası komplikasyonlar

MedlinePlus'a göre ilerleyen aort kapak darlığı şu sorunlara yol açabilir:

• Kalp ritim bozukluğu, özellikle atriyal fibrilasyon; bkz. Atriyal fibrilasyon
• İnme
• Bayılma
• Kalp yetmezliği; bkz. Kalp yetmezliği belirtileri
• Akciğer damarlarında basınç artışı (pulmoner hipertansiyon)

NHLBI'ye göre kapak hastalıkları ayrıca kapak enfeksiyonuna (enfektif endokardit) yatkınlık yaratabilir. Diş ve cilt hijyeninin iyi tutulması bu riski azaltmaya yardımcı olur.

Aort kapak darlığıyla yaşamak

• Kontrollerinizi ve ekokardiyografi takiplerinizi düzenli yaptırın.
• Yeni ortaya çıkan ya da artan belirtileri, bir sonraki randevuyu beklemeden hekiminize bildirin.
• MedlinePlus'a göre sigarayı bırakmak ve kolesterol düzeyinizi kontrol ettirmek önerilir; bkz. Kolesterol testi
• MedlinePlus'a göre ağır darlığı olan kişilerde bazı ağır fiziksel etkinliklerin kısıtlanması gerekebilir. Hangi egzersizlerin sizin için uygun olduğunu hekiminize sorun.
• Diş sağlığınıza özen gösterin ve diş tedavilerinden önce diş hekiminize kalp kapak hastalığınızı söyleyin.

Hekime sorulabilecek sorular

• Darlığım hangi derecede ve ne sıklıkla kontrol edilmeli?
• Hangi belirtiler ortaya çıkarsa kontrolü beklemeden başvurmalıyım?
• Hangi egzersizleri güvenle yapabilirim?
• Kapak değişimi gerekirse ameliyat mı, TAVI mı daha uygun olur?
• Kullandığım ilaçlarda bir değişiklik gerekiyor mu?