Atriyal fibrilasyon nedir? Belirtileri ve inme riski

Atriyal fibrilasyon nedir?

Sağlıklı bir kalpte her atım, sağ kulakçıktaki doğal "pil" bölgesinden çıkan düzenli bir elektrik uyarısıyla başlar. Uyarı önce kulakçıkları, ardından karıncıkları kasar ve kan düzenli bir sırayla vücuda pompalanır.

Atriyal fibrilasyonda kulakçıklarda çok sayıda düzensiz elektrik uyarısı oluşur. Kulakçıklar etkili biçimde kasılamaz, adeta titrer. Bu düzensiz uyarıların bir kısmı karıncıklara geçtiği için kalp atışları da düzensizleşir ve çoğu zaman hızlanır. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), AF'yi tedavi edilen ritim bozuklukları arasında en sık görüleni olarak tanımlar ve bu durumda kanın kulakçıklardan karıncıklara olması gerektiği gibi akamadığını belirtir.

Atriyal fibrilasyon belirtileri nelerdir?

Belirtiler kişiden kişiye çok değişir. NHS ve CDC'nin saydığı başlıca belirtiler şunlardır:

• Düzensiz nabız; bileğinizden nabzınızı saydığınızda atımların arasının eşit olmadığını fark etmek
• Çarpıntı: kalbin hızlı, çırpınır gibi ya da güm güm attığını hissetmek; birkaç saniye ile dakikalar arasında sürebilir
• Dinlenirken bile kalp hızının dakikada 100'ün üzerine çıkması
• Yorgunluk ve egzersiz kapasitesinde azalma
• Nefes darlığı
• Baş dönmesi, sersemlik hissi
• Göğüste rahatsızlık ya da ağrı

Belirti olmaması AF'nin zararsız olduğu anlamına gelmez. Belirtisiz kişilerde de inme riski artmıştır; bu nedenle düzensiz nabız fark edildiğinde değerlendirme gerekir. Çarpıntının her zaman AF'ye bağlı olmadığını, kafein, stres ya da kaygı gibi pek çok nedenle de ortaya çıkabileceğini unutmayın.

Atriyal fibrilasyon türleri

NHS, AF'yi süresine göre üç grupta tanımlar:

• Paroksismal (ataklar hâlinde) AF: Belirtiler gelip gider; ataklar genellikle kendiliğinden sona erer.
• Persistan (süregen) AF: Ataklar daha uzun sürer ve normal ritme dönmek için çoğunlukla tedavi gerekir.
• Kalıcı (permanent) AF: Düzensiz ritim sürekli hâle gelmiştir ve normal ritme döndürme hedeflenmez; tedavi daha çok kalp hızını kontrol etmeye ve inmeyi önlemeye odaklanır.

AF zaman içinde paroksismal türden daha süregen türlere ilerleyebilir.

Atriyal fibrilasyon neden olur? Risk etkenleri

AF çoğu zaman kalbi zorlayan başka bir durumla birlikte görülür. NHS ve CDC'nin saydığı risk etkenleri ve eşlik eden durumlar şunlardır:

• İleri yaş; MedlinePlus özellikle 65 yaş üzerinde riskin arttığını belirtir
• Ailede AF öyküsü
• Yakın zamanda geçirilmiş kalp veya akciğer ameliyatı
• Yüksek tansiyon (bkz. Yüksek tansiyon nedir?)
• Kalp yetmezliği, kalp kapak hastalıkları ve koroner kalp hastalığı; geçirilmiş kalp krizi
• Tiroid bezinin fazla çalışması (hipertiroidi)
• Diyabet ve kronik böbrek hastalığı
• Uyku apnesi
• Fazla kilo
• Sigara ve orta-yüksek düzeyde alkol kullanımı
• Bazı ilaçlar

Bazı kişilerde ise belirgin bir neden bulunamaz. Aşırı kafein, alkol, stres ve yoğun egzersiz gibi durumlar atakları tetikleyebilir.

Atriyal fibrilasyon ve inme riski

AF'de kulakçıklar etkili kasılamadığı için kan bu odacıklarda yavaşlar ve göllenebilir. Bu durum pıhtı oluşumunu kolaylaştırır. Kalpte oluşan bir pıhtı kan dolaşımıyla beyne ulaşırsa bir damarı tıkayarak inmeye yol açabilir.

CDC'ye göre AF, iskemik inme (damar tıkanmasına bağlı inme) riskini yaklaşık beş kat artırır ve AF'ye bağlı inmeler diğer nedenlerle oluşan inmelere göre daha ağır seyretme eğilimindedir. Bu nedenle AF tedavisinde inmeyi önlemek, belirtileri gidermek kadar önemli bir hedeftir. Hekim; yaşınızı, tansiyonunuzu, diyabet ve kalp hastalığı gibi ek risk etkenlerinizi değerlendirerek pıhtı önleyici tedavi gerekip gerekmediğine karar verir.

İnme belirtilerini tanımak hayat kurtarır: yüzde kayma, kol veya bacakta güçsüzlük, konuşma bozukluğu ve ani görme kaybı görüldüğünde zaman kaybetmeden 112 aranmalıdır. Ayrıntılar için İnme belirtileri yazısına bakabilirsiniz.

Tedavi edilmezse hangi sorunlara yol açabilir?

MedlinePlus, AF'de kalbin üst ve alt odacıklarının uyum içinde çalışamadığını, bu nedenle alt odacıkların tam dolamadığını ve akciğerlere ve vücuda yeterince kan pompalayamadığını açıklar. Tedavi edilmeyen AF zamanla şu sorunlara katkıda bulunabilir:

• Kalpte pıhtı oluşumu ve buna bağlı inme
• Kalp kasının yorulmasıyla kalp yetmezliği (bkz. Kalp yetmezliği belirtileri)
• Ani kalp durması
• Bilişsel gerileme ve demans

Bu olası sonuçlar AF'li herkesin bu sorunları yaşayacağı anlamına gelmez. Erken tanı, düzenli izlem ve risk etkenlerinin kontrolü bu riskleri azaltmaya yardımcı olur.

Atriyal fibrilasyon nasıl teşhis edilir?

• Nabız kontrolü ve muayene: Düzensiz nabız, hekime ilk ipucunu verir.
• EKG (elektrokardiyografi): Tanıyı koyduran temel testtir. AF ataklar hâlinde geliyorsa çekim anında normal görünebilir. EKG hakkında ayrıntı için EKG nedir? yazısına bakabilirsiniz.
• Ritim Holter'ı: Gelip giden atakları yakalamak için kalp ritmi 24 saat ya da daha uzun süre kaydedilir.
• Ekokardiyografi (kalp ultrasonu): Kalp kapaklarını, odacıkların büyüklüğünü ve kalbin pompalama gücünü gösterir.
• Taşınabilir ritim kayıt cihazları: Atakları seyrek olan kişilerde daha uzun süre takılan kayıt cihazları kullanılabilir.
• Kan testleri ve akciğer grafisi: Tiroid fonksiyonu, böbrek işlevi ve kansızlık gibi eşlik eden durumlar araştırılır.

Atriyal fibrilasyon nasıl tedavi edilir?

Tedavi kişiye göre planlanır ve genellikle üç hedefi vardır: kalp hızını kontrol etmek, gerekiyorsa normal ritmi yeniden sağlamak ve inme riskini azaltmak. NHS ve CDC'nin anlattığı başlıca seçenekler şunlardır:

• Hız ve ritim kontrolü için ilaçlar: Beta blokerler gibi kalp hızını yavaşlatan ya da ritmi düzenlemeye yardım eden ilaç grupları kullanılabilir.
• Pıhtı önleyici (antikoagülan) ilaçlar: Kanın pıhtılaşma eğilimini azaltarak inme riskini düşürmeyi amaçlar. Kanama riski de taşıdıkları için kimin kullanacağına ve izlemin nasıl yapılacağına hekim karar verir.
• Elektriksel kardiyoversiyon: Kontrollü bir elektrik uyarısıyla kalp ritminin yeniden normale döndürülmesidir. İşlemin nasıl ve hangi hazırlıkla yapılacağını hekiminiz anlatır.
• Ablasyon: Düzensiz uyarıların kaynaklandığı küçük bir kalp dokusu bölgesinin yakma, dondurma ya da yüksek enerjili elektrik atımlarıyla etkisiz hâle getirilmesidir. Genellikle damar yoluyla kalbe ilerletilen ince kateterlerle yapılan bir girişimdir.
• Kalp pili veya ICD: Bazı kişilerde kalp pili ya da ani ritim bozukluklarına karşı implante edilebilir defibrilatör (ICD) gerekebilir.

Altta yatan nedenin tedavisi de önemlidir: yüksek tansiyonun kontrolü, tiroid hastalığının tedavisi, uyku apnesinin değerlendirilmesi ve kilo verme AF'nin yönetimine katkı sağlar. İlaçları kendi başınıza bırakmamanız ya da dozunu değiştirmemeniz gerekir.

Günlük yaşam ve hangi doktora gidilir?

NHS, belirtileri azaltmak için kafein ve alkolü sınırlamayı, stresi yönetmeyi, sağlıklı kiloyu korumayı ve düzenli orta yoğunlukta hareketi önerir. Sigarayı bırakmak da kalp sağlığı için yararlıdır. Egzersiz planınızı kardiyoloğunuzla konuşmanız uygun olur.

Düzensiz nabız fark ettiğinizde ilk başvuru aile hekiminiz olabilir; tanı, tedavi ve izlem kardiyoloji uzmanı tarafından yürütülür. Ablasyon gibi girişimler ritim bozuklukları konusunda deneyimli kardiyologlar tarafından yapılır. Şehrinizdeki kardiyologları kardiyoloji sayfasından, konuyla ilgili doktorları atriyal fibrilasyon sayfasından inceleyebilirsiniz.