Kalp kapağı ameliyatı: kapak onarımı ve değişimi nasıl yapılır?

Kalp kapağı ameliyatı nedir?

Kalpte, kanın tek yönde akmasını sağlayan dört kapak vardır: triküspit, pulmoner, mitral ve aort kapakları. NHLBI'ye göre kapak hastalıklarında kapak daralabilir, tam kapanmayarak kanı geri kaçırabilir ya da düzgün açılamayabilir. Kapak hastalıkları hakkında ayrıntılı bilgi için Kalp kapak hastalıkları yazımıza bakabilirsiniz.

MedlinePlus kalp kapağı ameliyatını, hastalıklı kalp kapaklarının onarıldığı ya da değiştirildiği ameliyat olarak tanımlar. Amaç, kanın kalp içinde ve kalpten vücuda düzgün akmasını yeniden sağlamak, belirtileri azaltmak ve kalbin zamanla yorulmasını önlemektir.

Neden yapılır?

MedlinePlus'a göre kalp kapağı ameliyatı şu durumlarda gerekebilir:

• Kapak yetmezliği (regürjitasyon): Kapak tam kapanmaz ve kan geri kaçar.
• Kapak darlığı (stenoz): Kapak tam açılamaz ve kan akımı kısıtlanır. Aort kapağının daralması hakkında bilgi için Aort kapak darlığı yazımıza bakabilirsiniz.
• Kapak enfeksiyonu: Endokardit adı verilen kapak enfeksiyonunun kapağa zarar vermesi.
• Daha önce takılmış yapay kapağın bozulması.

Ameliyat kararı; kapak sorununun ağırlığına, belirtilere, kalbin pompalama gücüne ve kişinin genel sağlık durumuna göre verilir. Hafif kapak sorunları çoğu zaman yalnızca izlenir ya da ilaçlarla yönetilir. NHLBI'ye göre ilaçlar belirtileri azaltabilir ama kapaktaki yapısal sorunu düzeltmez.

Onarım mı, değişim mi?

Kapak onarımı

MedlinePlus'a göre kapak onarımında kapak tabanının bir halkayla desteklenmesi (halka annüloplasti) ya da kapak yaprakçıklarının yeniden şekillendirilmesi gibi teknikler kullanılır. MedlinePlus'a göre onarım en çok mitral kapak için uygundur. NHLBI ayrıca kapak açıklığının bir balonla genişletilmesi, kireç birikintilerinin temizlenmesi ve kapak yaprakçıklarının yeniden tutturulması gibi teknikleri de sayar. Mümkün olduğunda kişinin kendi kapağının korunması tercih edilebilir.

Kapak değişimi

Onarım mümkün değilse hastalıklı kapak çıkarılır ve yerine yapay bir kapak yerleştirilir. MedlinePlus ve NHLBI'ye göre iki tür kapak kullanılır:

• Mekanik kapaklar: MedlinePlus'a göre paslanmaz çelik, titanyum ya da seramik gibi yapay malzemelerden yapılır. En uzun ömürlü kapaklardır; ancak kapak üzerinde pıhtı oluşmasını önlemek için ömür boyu kan sulandırıcı ilaç kullanmak gerekir.
• Biyolojik (doku) kapaklar: İnsan ya da hayvan dokusundan yapılır. MedlinePlus'a göre genellikle 12–15 yıl dayanır ve çoğu zaman uzun süreli kan sulandırıcı gerektirmez. NHLBI'ye göre zamanla yeniden değiştirilmeleri gerekebilir.

Kapak türü seçilirken; yaş, kan sulandırıcı ilaç kullanıp kullanamama, gebelik planı, yaşam biçimi ve kişinin tercihleri cerrahla birlikte değerlendirilir.

Ameliyat yöntemleri

Açık kalp ameliyatı

MedlinePlus'a göre açık kalp ameliyatında cerrah, kalbe ve aorta ulaşmak için göğüs kemiğini (sternum) boydan boya açan büyük bir kesi yapar. Ameliyat genel anesteziyle yapılır; çoğu zaman ameliyat süresince kalbin ve akciğerlerin işlevini geçici olarak üstlenen kalp-akciğer makinesi kullanılır. Genel anestezi hakkında bilgi için Genel anestezi nedir? yazımıza bakabilirsiniz.

Minimal invaziv ameliyat

MedlinePlus'a göre bazı hastalarda kapak, göğüs kemiğinin tamamı açılmadan daha küçük kesilerle onarılabilir ya da değiştirilebilir. Bazı merkezlerde robot yardımlı yöntemler de kullanılır. Daha küçük kesiler genellikle daha hızlı toparlanmayla ilişkilidir; ancak her hasta ve her kapak sorunu bu yönteme uygun değildir.

Kateterle yapılan girişimler

MedlinePlus'a göre bazı kapak işlemleri, kasıktaki bir damardan ilerletilen ince bir tüple (kateter) yapılabilir. NHLBI'ye göre aort kapak darlığında transkateter aort kapak replasmanı (TAVI/TAVR) bir seçenektir; bu yöntemde yeni kapak katetere yerleştirilerek eski kapağın içine açılır. Hangi yöntemin uygun olduğuna, kardiyoloji ve kalp cerrahisi uzmanlarından oluşan ekip karar verir.

Ameliyata hazırlık

Ameliyattan önce kapağın durumu ekokardiyografiyle ayrıntılı olarak değerlendirilir; gerekirse yemek borusundan yapılan ekokardiyografi ile daha net görüntü alınır. Koroner damarların durumu için anjiyografi yapılabilir; bkz. Anjiyo nedir?

Genel olarak şu adımlar önerilir:

• Kullandığınız tüm ilaçları, özellikle kan sulandırıcıları ve bitkisel ürünleri hekiminize bildirin; bazılarının ameliyattan önce bırakılması ya da değiştirilmesi gerekebilir.
• Sigara kullanıyorsanız bırakın.
• Diş muayenenizi yaptırın; diş ve diş eti enfeksiyonları kapak enfeksiyonu riskini artırabilir. NHLBI diş ve cilt hijyeninin önemini vurgular.
• Ameliyat öncesinde ateş, öksürük ya da başka bir hastalık geçirirseniz cerrahınıza haber verin.
• Hastaneden çıktıktan sonraki ilk haftalar için ev işlerinde yardım ayarlayın.

Hekime sorulabilecek sorular

• Kapağım onarılabilir mi, yoksa değiştirilmesi mi gerekiyor?
• Benim için mekanik mi, biyolojik mi kapak daha uygun?
• Ameliyat açık mı yapılacak, yoksa daha küçük kesilerle ya da kateterle mi?
• Hastanede ne kadar kalacağım, ne zaman günlük işlerime dönebilirim?
• Ameliyattan sonra hangi ilaçları ne kadar süre kullanacağım?

Ameliyattan sonra iyileşme

MedlinePlus'a göre hastanede ortalama 5–7 gün kalınır. Ameliyattan hemen sonra genellikle yoğun bakımda izlenirsiniz; bu dönemde kalp ritmi, tansiyon ve solunum yakından takip edilir. Hastaneden çıkmadan önce erken dönemde yürümeye başlamanız teşvik edilir.

MedlinePlus'a göre tam iyileşme, ameliyattan önceki sağlık durumunuza bağlı olarak birkaç haftadan birkaç aya kadar sürebilir. Evde iyileşme döneminde:

• Yorgunluk, iştahsızlık ve uyku düzeninde değişiklik görülebilir; bunlar çoğu zaman zamanla düzelir.
• Göğüs kemiği iyileşene kadar ağır kaldırmaktan ve kolları zorlayan hareketlerden kaçınmanız önerilir; sınırlamaları cerrahınıza sorun.
• Yara yerini temiz ve kuru tutun.
• Araç kullanma, işe dönüş ve cinsel yaşama dönüş zamanını cerrahınızla konuşun.
• Kardiyak rehabilitasyon programına katılmak, güvenli biçimde hareketi artırmanıza yardımcı olabilir.

Ameliyat sonrası duygusal dalgalanmalar ve geçici unutkanlık da yaşanabilir. MedlinePlus, bazı kişilerde ameliyattan sonra geçici bir zihin karışıklığı olabileceğini belirtir.

Olası riskler

MedlinePlus'a göre kalp kapağı ameliyatının olası riskleri şunlardır:

• Kanama
• Enfeksiyon
• Kalp ritim bozuklukları
• Kalp krizi ve kalp yetmezliği
• İnme
• Böbrek yetmezliği
• Ameliyat sonrası geçici zihin karışıklığı
• Ölüm

Riskler; yaşa, genel sağlık durumuna, ameliyatın türüne ve aciliyetine göre kişiden kişiye değişir. Size özgü riskleri cerrahınızla ayrıntılı olarak konuşun.

Ameliyattan sonra uzun vadede yaşam

• Kan sulandırıcılar: MedlinePlus'a göre mekanik kapağı olanların ömür boyu kan sulandırıcı kullanması gerekir; ilacın etkisi düzenli kan testleriyle izlenir. İlaç dozunu kendi başınıza değiştirmeyin ve yeni bir ilaç başlamadan önce hekiminize danışın.
• Kapağın izlenmesi: MedlinePlus'a göre mekanik kapaklar nadiren bozulur ancak üzerinde pıhtı oluşabilir; biyolojik kapaklar ise zamanla yıpranabilir. Bu nedenle düzenli ekokardiyografi kontrolleri önemlidir.
• Diş sağlığı: Diş tedavisinden önce diş hekiminize yapay kapağınızı söyleyin; ağız hijyenine özen gösterin. Bkz. Diş fırçalama
• Ömür boyu izlem: NHLBI'ye göre kapak onarımı ya da değişiminden sonra da ilaçlar ve düzenli kontroller gerekir.
• Kalp dostu yaşam: Sigarayı bırakmak, düzenli hareket ve sağlıklı beslenme; bkz. Kalp sağlığı için yaşam tarzı