Anjiyo (koroner anjiyografi) nedir, nasıl yapılır?

Anjiyografi nedir?

NHS, anjiyografiyi kan damarlarını incelemek için kullanılan bir X ışını yöntemi olarak tanımlar. Kan damarları normal röntgen filmlerinde net görünmediği için damarların içine özel bir boya, yani kontrast madde verilir. Bu madde X ışınlarında görünür ve damarın şeklini, daralmış ya da tıkanmış bölgelerini ortaya çıkarır.

Anjiyografi vücudun farklı bölgelerindeki damarlara uygulanabilir. NHS, koroner (kalp), serebral (beyin), pulmoner (akciğer) ve renal (böbrek) anjiyografinin yaygın türler olduğunu belirtir. Bu yazıda en sık yapılan tür olan koroner anjiyografi ele alınmaktadır.

MedlinePlus'a göre koroner anjiyografi, kontrast madde ve X ışınlarıyla kalp atardamarlarındaki kan akışının görüntülendiği bir tanı işlemidir. Genellikle "kalp kateterizasyonu" adı verilen daha geniş bir işlemin parçası olarak yapılır.

Koroner anjiyografi kimlere yapılır?

MedlinePlus'ın sıraladığı başlıca nedenler şunlardır:

• İlk kez ortaya çıkan göğüs ağrısı (angina) veya giderek kötüleşen, sıklaşan göğüs ağrısı
• Efor testi, miyokard perfüzyon sintigrafisi gibi testlerde koroner damar hastalığını düşündüren bulgular
• Koroner arter hastalığından şüphelenilen durumlar
• Kalp kapak hastalıklarında ameliyat öncesi değerlendirme
• Kalp krizi veya kalp krizinden şüphelenilen acil durumlar

NHS ayrıca anjiyografinin, damar sertliğine (ateroskleroz) bağlı daralmaları, bacak damarlarındaki dolaşım sorunlarını, beyin anevrizmalarını ve akciğer damarlarındaki pıhtıları araştırmak için de kullanıldığını belirtir.

Anjiyografinin öne çıkan bir özelliği, tanı ile tedaviyi birleştirebilmesidir. MedlinePlus, bir tıkanıklık bulunursa aynı seansta perkütan koroner girişim, yani balon anjiyoplasti ve stent işleminin yapılabileceğini belirtir.

Koroner BT anjiyografiden farkı

Koroner BT anjiyografi, damar içine kateter sokulmadan, koldan verilen kontrast maddeyle tomografi cihazında yapılan bir incelemedir. Bazı hastalarda tanı amacıyla tercih edilebilir; ancak damar içinden tedavi imkânı sunmaz. Hangi yöntemin size uygun olduğuna kardiyoloji uzmanı karar verir.

İşleme hazırlık

MedlinePlus, işlemden önce 8 saat aç kalınmasını önerir; ancak merkezinizin vereceği talimat esastır. Hazırlık sürecinde şu noktalara dikkat edilir:

• İlaçlar: Kullandığınız tüm ilaçları, özellikle kan sulandırıcıları, diyabet ilaçlarını ve böbrek fonksiyonunu etkileyebilecek ilaçları hekiminize bildirin. MedlinePlus, erektil disfonksiyon için kullanılan ilaçların da bildirilmesi gerektiğini belirtir. Hangi ilacın ne zaman kesileceğine hekiminiz karar verir.
• Alerjiler: Daha önce kontrast maddeye, iyota veya başka ilaçlara alerjik tepki yaşadıysanız mutlaka söyleyin.
• Böbrek fonksiyonu: Kontrast madde böbreklerden atıldığı için işlem öncesinde böbrek fonksiyon testleri yapılır.
• Gebelik: Gebelik olasılığı varsa bildirin; X ışınları gebelikte özel değerlendirme gerektirir.
• Refakatçi: İşlem sonrası eve dönüşte size eşlik edecek bir yakınınızın olması önerilir.

Anjiyo nasıl yapılır?

İşlem, hastanelerin anjiyografi laboratuvarlarında, kardiyoloji uzmanı tarafından yapılır. NHS ve MedlinePlus'ın anlattığı aşamalar şöyle özetlenebilir:

1. Gevşemeniz için hafif bir rahatlatıcı ilaç verilebilir; işlem boyunca genellikle uyanık kalırsınız.
2. Kateterin gireceği bölge, yani el bileği veya kasık temizlenir ve lokal anestezikle uyuşturulur.
3. Atardamara küçük bir giriş yapılır ve ince, esnek bir tüp olan kateter damar içine yerleştirilir.
4. Kateter, X ışını görüntüleri eşliğinde kalbe kadar ilerletilir. Damarların içinde sinir uçları bulunmadığı için kateterin ilerlemesi genellikle hissedilmez.
5. Kateter koroner damarların ağzına yerleştirilince kontrast madde verilir ve farklı açılardan görüntüler kaydedilir.
6. İşlem bitince kateter çıkarılır ve giriş yerine bası uygulanır ya da özel kapatma yöntemleri kullanılır.

MedlinePlus, işlemin genellikle 30–60 dakika sürdüğünü belirtirken, NHS anjiyografinin türüne göre 30 dakika ile 2 saat arasında sürebildiğini aktarır. Aynı seansta stent takılırsa süre uzayabilir.

İşlem sırasında ne hissedilir?

MedlinePlus'a göre kateterin girdiği yerde baskı hissedilebilir ve kontrast madde verildiğinde vücutta kısa süreli bir sıcaklık hissi oluşabilir. Bazı kişiler kısa süreli bir idrar yapma hissi de tarif eder. İşlem sırasında göğüs ağrısı, nefes darlığı veya başka bir rahatsızlık hissederseniz ekibe hemen söylemelisiniz.

Anjiyo sonrası

İşlemden sonra giriş yerinin kanamaması için bir süre gözlem altında kalırsınız. MedlinePlus, kasıktan yapılan işlemlerden sonra kanamayı önlemek için birkaç saat yatak istirahati gerektiğini belirtir. Bilekten yapılan işlemlerde ise genellikle daha kısa sürede ayağa kalkılabilir; bileğe bir süre basınçlı bir bant takılır.

NHS, hastaların çoğunlukla işlemden birkaç saat sonra evlerine dönebildiğini belirtir. Stent takıldıysa ya da işlem sırasında bir sorun yaşandıysa hastanede bir gece kalmak gerekebilir.

Evde dikkat edilmesi gerekenler:

• Kontrast maddenin atılmasına yardım için hekiminiz aksini söylemedikçe bol sıvı alın.
• Giriş yerini birkaç gün boyunca zorlamayın; ağır kaldırmaktan ve kolu ya da bacağı aşırı zorlayan hareketlerden kaçının.
• Giriş yerini temiz ve kuru tutun.
• Araç kullanmaya ve işe dönüşe ne zaman başlayabileceğinizi hekiminize sorun.
• Size reçete edilen ilaçları, özellikle stent takıldıysa kan sulandırıcıları hekiminize danışmadan bırakmayın.

NHS, işlem sonrası giriş yerinde morarma, hassasiyet ve küçük bir kan birikintisi görülebileceğini belirtir; bunlar genellikle kendiliğinden geçer.

İşlem öncesinde hekiminize sorabileceğiniz sorular

Anjiyo kararı verildiğinde aklınızdaki soruları not edip görüşmeye götürmek, süreci daha rahat geçirmenize yardım eder. Örneğin:

• Bu işlem benim için neden gerekli, alternatif tetkikler var mı?
• İşlem bilekten mi kasıktan mı yapılacak?
• Hangi ilaçlarımı ne zaman kesmeli ya da sürdürmeliyim?
• Damarlarda daralma bulunursa aynı seansta stent takılacak mı, bu karar nasıl verilecek?
• İşlemden sonra hastanede ne kadar kalacağım, ne zaman işe dönebilir ve araç kullanabilirim?
• Hangi belirtileri fark edersem hemen başvurmalıyım?

Bu sorular, hem işlemin amacını hem de sonrasında sizden beklenenleri daha iyi anlamanızı sağlar.

Anjiyonun riskleri

Koroner anjiyografi genel olarak güvenli kabul edilen bir işlemdir; ancak damar içine yapılan her girişim gibi bazı riskler taşır. NHS, alerjik reaksiyon, inme veya kalp krizi gibi ciddi komplikasyonların mümkün olmakla birlikte seyrek olduğunu belirtir. MedlinePlus ise ciddi komplikasyonların yaklaşık 1.000'de 1 ile 500'de 1 arasında görüldüğünü aktarır.

Olası riskler şunlardır:

• Giriş yerinde kanama, morarma veya kan birikmesi
• Kontrast maddeye karşı alerjik tepki
• Kontrast maddeye bağlı böbrek fonksiyonlarında bozulma
• Ritim düzensizlikleri
• Kalp damarında yaralanma
• Tansiyon düşüklüğü
• Kalbin çevresinde sıvı birikmesi (kardiyak tamponad)
• İnme veya kalp krizi

Risklerin sizin için ne anlama geldiği; yaşınıza, böbrek fonksiyonunuza, eşlik eden hastalıklarınıza ve işlemin acil ya da planlı olmasına göre değişir. İşlem öncesinde hekiminiz bu riskleri ve beklenen yararları sizinle konuşarak onamınızı alacaktır.

Sonuçlar nasıl değerlendirilir?

Hekim, işlem sırasında kaydedilen görüntülerde damarlarda daralma olup olmadığını, daralmaların yerini ve derecesini değerlendirir. Gerekirse damar içi basınç ölçümü (FFR) veya damar içi görüntüleme yöntemleri gibi ek ölçümlerle daralmanın kan akımını ne kadar etkilediği araştırılabilir.

Sonuca göre şu seçeneklerden biri önerilebilir:

• Yalnızca ilaç tedavisi ve yaşam tarzı değişiklikleri
• Balon anjiyoplasti ve stent
• Koroner bypass ameliyatı

Bu karar, damar daralmalarının yaygınlığına, kalbin pompalama gücüne, eşlik eden hastalıklara ve sizin tercihlerinize göre verilir.