Kalp kapak hastalıkları nedir? Türleri, belirtileri ve tedavisi

Kalp kapakları ne işe yarar?

Kalp dört odacıktan oluşur: üstte iki kulakçık, altta iki karıncık. Kanın bu odacıklar arasında ve kalpten çıkan damarlarda tek yönde akmasını dört kapak sağlar:

• Triküspit kapak: Sağ kulakçık ile sağ karıncık arasında
• Pulmoner kapak: Sağ karıncık ile akciğerlere giden atardamar arasında
• Mitral kapak: Sol kulakçık ile sol karıncık arasında
• Aort kapak: Sol karıncık ile vücuda kan taşıyan aort arasında

Her kalp atımında kapaklar açılarak kanın ileri geçmesine izin verir, ardından kapanarak geri kaçmasını önler. NHLBI'ye göre kalp kapak hastalıkları bu kapaklardan birini ya da birkaçını etkileyen sorunlardır ve kan akımını bozar.

Kapak hastalığı türleri

NHLBI'ye göre kapak sorunları üç ana grupta toplanır:

• Yetmezlik (regürjitasyon): Kapak tam kapanmaz ve kan geri kaçar. Halk arasında "kapak kaçırması" olarak da bilinir.
• Darlık (stenoz): Kapak yaprakçıkları kalınlaşır ya da sertleşir, kapak tam açılamaz ve kan akımı kısıtlanır.
• Atrezi: Kapak açıklığı hiç oluşmamıştır; doğuştan bir sorundur ve kan akımını engeller.

NHLBI'nin örnek verdiği bazı durumlar şunlardır:

• İki yaprakçıklı (biküspit) aort kapağı: Aort kapağının üç yerine iki yaprakçıkla oluşması; darlığa yol açabilir. Aort kapağı darlığı hakkında ayrıntı için Aort kapak darlığı yazımıza bakabilirsiniz.
• Mitral kapak sarkması (prolapsusu): Mitral kapak yaprakçıklarının sol kulakçığa doğru bombeleşmesi. NHLBI'ye göre mitral kapak sarkması olan kişilerin çoğunda kanın geri kaçması görülmez.
• Pulmoner ve triküspit atrezi: Kapak açıklığının doğuştan oluşmaması; bebeklerde görülen ciddi doğumsal kalp sorunlarıdır.

Neden olur?

NHLBI'ye göre nedenler kişiden kişiye değişir:

Doğuştan nedenler

Bazı kapak hastalıkları, kalbin anne karnında gelişimi sırasındaki sorunlardan kaynaklanır. NHLBI'ye göre iki yaprakçıklı aort kapağı gibi bazı durumlar belirli genler aracılığıyla ailede görülebilir.

Sonradan gelişen nedenler ve risk etkenleri

• Yaş: Yaş ilerledikçe, özellikle sağlıksız yaşam alışkanlıklarıyla birlikte, kapaklarda kireçlenme ve bozulma riski artar.
• Diğer hastalıklar: Yüksek tansiyon, diyabet, lupus gibi otoimmün hastalıklar ve diğer kalp hastalıkları. Yüksek tansiyon için Yüksek tansiyon yazımıza bakabilirsiniz.
• Radyoterapi: Göğüs bölgesine uygulanan kanser tedavisi kapakları kalınlaştırıp daraltabilir.
• Enfeksiyonlar: NHLBI'ye göre diş ve cilt hijyeninin kötü olması, kapakları hasara uğratan kapak enfeksiyonu (endokardit) riskini artırır. Tedavi edilmemiş streptokok boğaz enfeksiyonu romatizmal ateşe ve kapak hasarına yol açabilir.
• Kalp cihazları: NHLBI'ye göre bazı kalp pili ve şok cihazlarının telleri kapağa sürtünerek iz dokusu oluşturabilir.
• Yaşam tarzı: Hareketsizlik, sağlıksız beslenme, sigara ve fazla kilo.
• Cinsiyet: NHLBI'ye göre aort kapak darlığı gibi bazı kapak hastalıkları erkeklerde daha sık görülür.

Belirtileri nelerdir?

Kapak hastalığı olan pek çok kişide uzun yıllar belirti olmaz; hastalık çoğu zaman muayenede duyulan bir üfürümle fark edilir. NHLBI'ye göre belirtiler ortaya çıktığında şunlar görülebilir:

• Yorgunluk; çoğu zaman ilk fark edilen belirtidir
• Nefes darlığı, özellikle eforla ya da yatarken
• Göğüs ağrısı
• Çarpıntı: kalbin tekliyor, çırpınıyor, hızlı ya da güçlü atıyor gibi hissedilmesi; bkz. Çarpıntı nedenleri
• Bayılma
• Bacaklarda ve ayak bileklerinde şişlik

Belirtilerin şiddeti her zaman kapak sorununun ağırlığıyla uyumlu değildir. Bu nedenle tanı konmuş kişilerde, belirti olmasa bile düzenli kontroller önemlidir.

Nasıl teşhis edilir?

NHLBI'ye göre hekim önce yakınmalarınızı sorar ve stetoskopla kalbinizi dinler; üfürüm ya da düzensiz ritim kapak sorununa işaret edebilir. Tanıda kullanılan başlıca testler şunlardır:

• Ekokardiyografi: NHLBI'ye göre kapak hastalıklarının tanısında en sık kullanılan testtir. Ses dalgalarıyla kalbin hareketli görüntülerini oluşturur; kalbin büyüklüğünü, şeklini ve pompalama gücünü gösterir. Doppler incelemesiyle kapaklardan geçen kan akımı değerlendirilir.
• Elektrokardiyografi (EKG): Kalbin elektriksel etkinliğini, hızını ve ritmini kaydeder; bkz. EKG nedir?
• Akciğer grafisi: Kalbin büyüklüğü ve akciğerlerdeki değişiklikler hakkında bilgi verir.
• Efor testi: NHLBI'ye göre kalbin egzersiz sırasında nasıl çalıştığını değerlendirir; egzersiz yapamayanlarda ilaçla benzer bir yük oluşturulabilir.

NHLBI'ye göre risk taşıyan kişilerde tarama da yapılabilir; örneğin bebeklerde doğum öncesi değerlendirme ve doğumdan sonra nabız oksimetresiyle tarama ya da göğse radyoterapi almış kişilerde izlem.

Tedavi seçenekleri

Tedavi; hangi kapağın etkilendiğine, sorunun türüne ve ağırlığına, belirtilere ve kişinin genel sağlık durumuna göre belirlenir.

İzlem ve ilaçlar

Hafif kapak sorunları çoğu zaman yalnızca düzenli kontrolle izlenir. NHLBI'ye göre ilaç tedavisi kapak sorununu düzeltmez ama belirtileri ve kalbin yükünü azaltabilir. Kullanılabilecek ilaçlar arasında tansiyonu düşüren ve kalbin iş yükünü azaltan ilaçlar, kalp hızını düzenleyen ilaçlar, pıhtı oluşumunu önleyen kan sulandırıcılar ve enfeksiyon durumunda antibiyotikler bulunur.

Kapak onarımı

NHLBI'ye göre kapak onarımında yaprakçıkların yeniden şekillendirilmesi, kapak açıklığının bir balonla genişletilmesi, kireç birikintilerinin temizlenmesi ya da kapak tabanının bir halkayla sıkılaştırılması gibi teknikler kullanılabilir. MedlinePlus'a göre onarım özellikle mitral kapak için uygundur.

Kapak değişimi

Onarım mümkün değilse kapak değiştirilir. MedlinePlus ve NHLBI'ye göre iki tür yapay kapak vardır:

• Mekanik kapaklar: Metal ya da seramik gibi yapay malzemelerden yapılır; uzun ömürlüdür ancak ömür boyu kan sulandırıcı kullanmayı gerektirir.
• Biyolojik kapaklar: İnsan ya da hayvan dokusundan yapılır; MedlinePlus'a göre genellikle 12–15 yıl dayanır ve çoğu zaman uzun süreli kan sulandırıcı gerektirmez.

Kapak, açık kalp ameliyatıyla ya da uygun hastalarda kateterle değiştirilebilir. NHLBI'ye göre aort kapak darlığında transkateter aort kapak replasmanı (TAVI/TAVR) bir seçenektir. Ayrıntı için Kalp kapağı ameliyatı yazımıza bakabilirsiniz.

Olası komplikasyonlar

NHLBI'ye göre tedavi edilmeyen kapak hastalıkları şu sorunlara yol açabilir:

• Kalp ritim bozuklukları; bkz. Atriyal fibrilasyon
• Kapak enfeksiyonu (endokardit)
• Akciğer damarlarında basınç artışı (pulmoner hipertansiyon)
• Kalp yetmezliği; bkz. Kalp yetmezliği belirtileri
• Kalp durması

Kapak hastalığıyla yaşamak

NHLBI, kapak onarımı ya da değişimi yapılsa bile kalp kapak hastalığının ömür boyu izlem gerektirdiğini vurgular. Şu adımlar yararlı olur:

• Kontrol randevularınızı ve ekokardiyografi takiplerinizi aksatmayın.
• İlaçlarınızı, özellikle kan sulandırıcıları, hekiminizin önerdiği şekilde kullanın.
• Diş ve cilt hijyeninize özen gösterin; diş tedavisinden önce diş hekiminize kapak hastalığınızı söyleyin.
• Sigarayı bırakın, düzenli ve hekiminizin uygun gördüğü düzeyde hareket edin, sağlıklı beslenin.
• Gebelik planlıyorsanız önceden kardiyoloji uzmanınızla görüşün; kapak hastalığı ve kullanılan ilaçlar gebelikte ek planlama ve izlem gerektirebilir.

Hekime sorulabilecek sorular

• Hangi kapağımda, ne tür bir sorun var ve ne derecede?
• Ne sıklıkla kontrol ve ekokardiyografi yaptırmalıyım?
• Hangi belirtilerde kontrolü beklemeden başvurmalıyım?
• İleride onarım ya da kapak değişimi gerekebilir mi?
• Hangi egzersizleri güvenle yapabilirim?