Göğüs anjini (angina pektoris) nedir? Belirtileri ve tedavisi

Angina pektoris nedir?

NHLBI anginayı, kalp kasının bir bölümüne yeterli oksijenden zengin kan gitmediğinde ortaya çıkan göğüs ağrısı ya da rahatsızlığı olarak tanımlar ve bunun kalbi besleyen damarlarda tıkanıklık bulunan koroner kalp hastalığının bir belirtisi olduğunu vurgular. NHS de anginayı, kalbe giden kan akımının azaldığını gösteren, genellikle göğüste hissedilen bir ağrı ya da sıkışma olarak tarif eder.

Angina tek başına bir hastalık değil, altta yatan bir kalp sorununun belirtisidir. NHLBI'ye göre ABD'de yaklaşık 11 milyon kişi angina yaşamaktadır. Koroner damarlardaki daralmanın nedeni çoğunlukla damar duvarında biriken yağlı plaklardır; ayrıntı için Koroner arter hastalığı ve Damar sertliği (ateroskleroz) yazılarımıza bakabilirsiniz.

Dinlenirken kalbin ihtiyacı daralmış damardan geçen kanla karşılanabilir; ancak efor ya da stres sırasında kalbin oksijen ihtiyacı artar. Daralmış damar bu artışı karşılayamadığında angina ortaya çıkar. Dinlenince ihtiyaç azaldığı için ağrı da çoğu zaman geçer.

Belirtileri nelerdir?

NHS ve NHLBI'nin tarif ettiği belirtiler şunlardır:

• Göğüste baskı, sıkışma, daralma, ağırlık ya da yanma hissi
• Ağrının omuzlara, kollara (çoğu zaman sol kola), boyna, çeneye, sırta ya da mideye yayılması
• Bulantı
• Nefes darlığı
• Baş dönmesi
• Terleme

NHLBI'ye göre angina, hazımsızlığa benzeyen bir rahatsızlık şeklinde de hissedilebilir ve kadınlarda belirtiler erkeklerden farklı olabilir. Bu nedenle tipik göğüs ağrısı olmasa bile, eforla gelen nefes darlığı, mide bölgesinde rahatsızlık ya da açıklanamayan yorgunluk ciddiye alınmalıdır.

Ne tetikler?

NHS'e göre angina sıklıkla şu durumlarda ortaya çıkar:

• Fiziksel efor; örneğin yokuş çıkmak, merdiven çıkmak, hızlı yürümek
• Stres ve heyecan
• Soğuk hava

NHS'e göre ataklar genellikle 10 dakikadan kısa sürer.

Ataklarınızı bir süre not etmek, hekiminizin durumu değerlendirmesini kolaylaştırır: ağrının ne zaman ve hangi etkinlik sırasında başladığı, ne kadar sürdüğü, nereye yayıldığı ve neyle geçtiği. Atakların sıklığında ya da şiddetinde bir değişiklik olup olmadığını izlemek de bu notlar sayesinde kolaylaşır.

Angina türleri

NHLBI ve NHS, anginanın farklı türlerinden söz eder:

• Kararlı (stabil) angina: Belirli bir eforla, benzer şekilde ortaya çıkan ve dinlenmeyle ya da ilaçla geçen angina. Atakların süresi ve şiddeti genellikle öngörülebilirdir.
• Kararsız (unstabil) angina: Dinlenirken bile ortaya çıkabilen, daha sık, daha uzun ya da daha şiddetli hâle gelen angina. Kalp krizine yakın bir tehlike işareti olarak kabul edilir ve acil değerlendirme gerektirir.
• Vazospastik angina: NHS'e göre kalp damarlarının kasılmasıyla oluşur; dinlenirken de görülebilir.
• Mikrovasküler angina: NHS'e göre kalbin çok küçük damarlarındaki sorunlarla ilişkilidir.

Angina atakları alışılmışın dışında bir seyir göstermeye başlarsa, örneğin daha az eforla ya da dinlenirken gelmeye başlarsa, bu durum acil değerlendirme gerektirir.

Risk etkenleri

NHS'in saydığı risk etkenleri şunlardır:

• Erkeklerde 45, kadınlarda 55 yaşın üzerinde olmak
• Sigara içmek
• Fazla alkol tüketmek
• Fazla kilo
• Yüksek tansiyon
• Yüksek kolesterol
• Daha önce kalp krizi ya da inme geçirmiş olmak
• Ailede kalp hastalığı öyküsü
• Diyabet
• NHS'e göre bazı eklem hastalıkları ve böbrek hastalığı

Nasıl teşhis edilir?

Hekim önce yakınmalarınızı ayrıntılı olarak sorar: ağrının nerede olduğu, nasıl bir his olduğu, ne kadar sürdüğü, neyle başlayıp neyle geçtiği. Risk etkenleriniz, kullandığınız ilaçlar ve ailenizde kalp hastalığı olup olmadığı da değerlendirilir. NHS ve NHLBI'ye göre tanıda şu testler kullanılabilir:

• Elektrokardiyografi (EKG): Kalbin elektriksel etkinliğini kaydeder; bkz. EKG nedir?
• Kan testleri: Kalp kasında hasar olup olmadığı ve kolesterol, şeker gibi risk etkenleri araştırılır.
• Efor testi: NHLBI'ye göre egzersiz sırasında kalbin nasıl çalıştığını değerlendirir.
• Akciğer grafisi
• Görüntüleme: NHS'e göre kalp damarlarının tomografi ya da MR ile incelenmesi
• Koroner anjiyografi: Kalp damarlarının kateterle görüntülenmesi; bkz. Anjiyo nedir?

Göğüs ağrısının kalp dışı nedenleri de olabilir; mide reflüsü, kas ve iskelet sorunları ya da panik atak gibi durumlar benzer yakınmalara yol açabilir. Ayrıntı için Göğüs ağrısı nedenleri ve Panik atak mı kalp krizi mi? yazılarımıza bakabilirsiniz.

Tedavi seçenekleri

NHLBI'ye göre tedavi; yaşam tarzı değişikliklerini, ilaçları, gerektiğinde girişimleri ve kardiyak rehabilitasyonu kapsar.

İlaçlar

NHS'e göre angina tedavisinde şu ilaç grupları kullanılabilir:

• Dil altı nitratlar: Atak sırasında ağrıyı hızla gidermek ya da bilinen bir tetikleyiciden önce atağı önlemek için kullanılan sprey ya da tabletler
• Kalp hızını ve iş yükünü azaltan ilaçlar: Atakların sıklığını azaltmaya yardımcı olur
• Pıhtı oluşumunu önleyen ilaçlar: Kalp krizi riskini azaltmak için
• Kolesterolü düşüren ilaçlar: Damar sertliğinin ilerlemesini yavaşlatmak için

İlaçların türü, miktarı ve nasıl kullanılacağı mutlaka hekiminiz tarafından belirlenmelidir. Dil altı ilacınızı nasıl kullanacağınızı ve ne zaman 112'yi aramanız gerektiğini önceden hekiminizle netleştirin.

Girişimler

NHS'e göre ilaçlar yeterli olmadığında ya da damar daralması ciddiyse şu girişimler önerilebilir:

• Koroner anjiyoplasti ve stent: Daralmış damar kateterle ilerletilen bir balonla açılır, gerekirse stent yerleştirilir.
• Koroner bypass ameliyatı: Tıkalı bölge başka bir damarla atlanır; bkz. Koroner bypass ameliyatı

Yaşam tarzı ve kardiyak rehabilitasyon

Sigarayı bırakmak, sağlıklı beslenmek, düzenli ve hekimin uygun gördüğü düzeyde hareket etmek, sağlıklı kiloyu korumak, alkolü sınırlamak ve stresi yönetmek tedavinin temel parçalarıdır. NHLBI kardiyak rehabilitasyonu da tedavi seçenekleri arasında sayar. Ayrıntı için Kalp sağlığı için yaşam tarzı yazımıza bakabilirsiniz.

Angina ile yaşamak

NHS'e göre tedaviyle angina kontrol altına alındığında günlük etkinliklerin çoğu sürdürülebilir. Bununla birlikte bazı meslekler ve yoğun bedensel güç gerektiren işler etkilenebilir.

• Ataklarınızı tetikleyen durumları tanıyın ve buna göre plan yapın.
• Dil altı ilacınızı her zaman yanınızda taşıyın ve son kullanma tarihini kontrol edin.
• Eforu birden değil, kademeli olarak artırın.
• Kontrol randevularınızı aksatmayın; ataklarınızın sıklığı ya da şiddeti değişirse hekiminize bildirin.

NHS'e göre angina, kalp krizi ve inme riskinin arttığını gösterir; bu nedenle risk etkenlerinin kontrolü çok önemlidir.

Hekime sorulabilecek sorular

• Göğüs ağrım kalpten mi kaynaklanıyor, hangi testler gerekiyor?
• Atak sırasında dil altı ilacımı nasıl kullanmalıyım?
• Hangi durumda 112'yi aramalıyım?
• Hangi egzersizleri ve etkinlikleri güvenle yapabilirim?
• Stent ya da bypass gerekebilir mi?