Koroner bypass ameliyatı nedir? Nasıl yapılır, iyileşme süreci

Koroner bypass ameliyatı nedir?

Kalp kası, koroner arter adı verilen damarlarla beslenir. Bu damarların iç duvarında zamanla yağlı plaklar birikebilir; bu duruma koroner arter hastalığı denir. Hastalık hakkında ayrıntılı bilgi için Koroner arter hastalığı ve Damar sertliği (ateroskleroz) yazılarımıza bakabilirsiniz.

NHLBI'ye göre koroner bypass ameliyatı, halk arasında kalp bypass ameliyatı olarak da bilinir ve kalbe giden kan akımını iyileştirmek için yapılır. Ameliyatta vücudun başka bir yerinden alınan sağlıklı bir damar (greft), daralmış ya da tıkanmış koroner damarın ötesine bağlanır. Böylece kan, tıkalı bölgeyi "atlayarak" kalp kasına ulaşır. "Bypass" sözcüğü de bu atlamayı anlatır.

Ameliyatta tıkalı damar çıkarılmaz; yerinde bırakılır ve kan akımı için yeni bir yol oluşturulur. Bu yönüyle bypass, daralmış damarın içeriden açıldığı balon ve stent işleminden ayrılır. Bir ameliyatta birden fazla damar atlanabilir; NHS'e göre 4'e kadar greft gerekebilir.

Kimlere yapılır?

NHLBI'ye göre koroner kalp hastalığı olan bazı kişilerde, kalp krizi riskini azaltmak için bypass ameliyatı gerekebilir. Ciddi bir kalp krizi gibi durumlarda ameliyat acil olarak da yapılabilir.

Bypass kararı genellikle şu durumlar değerlendirilerek verilir:

• Birden fazla koroner damarda ya da ana damarlarda ciddi daralma bulunması
• İlaç tedavisine rağmen süren göğüs ağrısı (anjina); bkz. Göğüs anjini (angina pektoris)
• Daralmaların yeri ve yapısı nedeniyle balon ve stent işleminin uygun olmaması
• Kalbin pompalama gücü ve kişinin genel sağlık durumu

Koroner damarların durumu genellikle anjiyografiyle belirlenir; bkz. Anjiyo nedir?. Bypass mı yoksa balon ve stent mi uygulanacağına, kardiyoloji ve kalp cerrahisi uzmanları kişinin durumunu birlikte değerlendirerek karar verir.

Hangi damarlar kullanılır?

NHLBI'ye göre greft olarak kullanılan damarlar koldan, göğüs duvarından ya da bacaktan alınabilir. NHS de damarların genellikle bacaktan ya da göğüsten alındığını belirtir:

• Göğüs duvarındaki atardamar: Göğüs kafesinin iç yüzünde uzanan bir atardamar
• Bacaktaki toplardamar: Bacağın iç yüzünde uzanan yüzeyel toplardamar
• Koldaki atardamar: Önkoldaki atardamarlardan biri

Hangi damarların kullanılacağına; atlanacak damar sayısına, kişinin damar yapısına ve cerrahın değerlendirmesine göre karar verilir. Damarın alındığı bacakta ya da kolda da küçük bir yara olur; bu bölgede bir süre şişlik, morarma ya da uyuşma görülebilir. Bu bölgenin bakımı da göğüsteki yara kadar önemlidir.

Ameliyat nasıl yapılır?

Ameliyat öncesi

Ameliyattan önce kan testleri, EKG, akciğer grafisi ve kalp ultrasonu gibi tetkikler yapılır. Kullandığınız ilaçlar, özellikle kan sulandırıcılar gözden geçirilir; bazılarının ameliyattan önce bırakılması ya da değiştirilmesi gerekebilir. Sigara kullanıyorsanız bırakmanız iyileşmeyi destekler. Genel anestezi hakkında bilgi için Genel anestezi nedir? yazımıza bakabilirsiniz.

Ameliyat sırasında

NHS'e göre ameliyat genel anestezi altında yapılır ve şu şekilde ilerler:

1. Göğsün ortasına büyük bir kesi yapılarak göğüs kemiği açılır; bazı durumlarda daha küçük kesilerle (kapalı yöntem) çalışılabilir.
2. Greft olarak kullanılacak sağlıklı damarlar, genellikle bacaktan ya da göğüsten alınır.
3. NHS'e göre çoğu zaman kalp, ameliyat süresince kanın vücutta dolaşmasını sağlayan bir makineye (kalp-akciğer makinesi) bağlanır.
4. Greftler, tıkalı bölgenin ötesine dikilir.
5. Kalp yeniden çalıştırılır, makine ayrılır ve göğüs kemiği tellerle sabitlenerek kesi kapatılır.

NHLBI'ye göre bazı ameliyatlar "çalışan kalpte" yapılır; bu yöntemde kalp durdurulmaz ve kalp-akciğer makinesi kullanılmaz. Uygun hastalarda başka minimal invaziv teknikler de kullanılabilir.

NHS'e göre ameliyat genellikle 3–6 saat sürer.

Ameliyattan sonra

Hastanede

NHS'e göre ameliyattan sonra genellikle yoğun bakıma alınırsınız. İlk saatlerde solunum makinesi gerekebilir; daha sonra oksijen maskeyle verilir. Göğüste kanı ve sıvıyı boşaltmak için yerleştirilen tüpler NHS'e göre 1–2 gün sonra çıkarılır. Anestezinin etkisi geçtikçe ağrı kesiciler verilir. NHS'e göre 1–2 gün içinde yoğun bakımdan servise geçilir ve hastanede yaklaşık bir hafta kalınır.

Evde iyileşme

NHS'e göre ilk haftalarda göğüste, sırtta ya da omuzlarda ağrı, yorgunluk ve iştahsızlık olağandır. Diğer öneriler:

• Olağan etkinlikler: NHS'e göre yaklaşık 6 hafta sonra olağan etkinliklere dönülebilir; tam iyileşme genellikle 2–3 ay sürer.
• Ağır kaldırma: NHS'e göre göğüs kemiğinin iyileşmesi için 3 ay boyunca ağır kaldırılmamalıdır.
• Araç kullanma: NHS'e göre en az 4 hafta araç kullanılmamalıdır; ticari araç kullananlar için bu süre daha uzundur.
• Hareket: Yürüyüş ve hafif hareketler, yapabildiğiniz ölçüde artırılarak sürdürülmelidir.
• Yara bakımı: Göğüs ve damarın alındığı bölgedeki yaraları temiz ve kuru tutun.
• Destek: İlk günlerde evde yardım ayarlamanız önerilir.

Kardiyak rehabilitasyon

NHS, önerildiğinde kardiyak rehabilitasyon programına katılmayı önerir. Bu programlar; kontrollü egzersiz, beslenme, ilaç kullanımı ve stresle baş etme konularında destek sunar ve kişinin güvenle günlük yaşamına dönmesine yardımcı olur.

Duygusal toparlanma

Büyük bir kalp ameliyatından sonra kaygı, keyifsizlik ya da duygusal dalgalanmalar yaşanabilir. Bu duygular çoğu zaman zamanla azalır. Uzun süren çökkünlük fark ederseniz hekiminize söyleyin; bkz. Depresyon belirtileri

Olası riskler

NHS'e göre koroner bypass ameliyatının olası komplikasyonları şunlardır:

• Yara enfeksiyonu: Göğüste ya da damarın alındığı bölgede; genellikle antibiyotikle tedavi edilir.
• Kanama: Ek bir ameliyat ya da kan nakli gerektirebilir.
• Kalp ritim bozukluğu: Ameliyattan sonra görülebilir ve çoğu zaman birkaç gün içinde düzelir.
• Böbrek sorunları: Genellikle birkaç gün içinde düzelir; önceden böbrek sorunu olanlarda daha olasıdır.
• Bellek ve düşünme sorunları: NHS'e göre sık görülür ve çoğu zaman birkaç ay içinde kendiliğinden düzelir.
• Kalp krizi ve inme: Ameliyat sırasında ya da kısa süre sonra gelişebilir.

NHS, ameliyatın yalnızca beklenen yararın risklerden fazla olduğu durumlarda önerildiğini vurgular. Size özgü riskleri cerrahınızla konuşun.

Ameliyattan sonra uzun vadede

NHLBI'ye göre bypass, damar sertliğinin kendisini ortadan kaldırmaz. Yeni greftlerin ve diğer damarların korunması için ameliyattan sonra ilaçlar ve kalp dostu yaşam alışkanlıkları gerekir:

• İlaçlarınızı, özellikle pıhtı önleyici ve kolesterol düşürücü ilaçları düzenli kullanın.
• Sigarayı bırakın ve aşırı alkolden kaçının; bkz. Sigarayı bırakmak için adımlar
• Kalp dostu beslenin, düzenli hareket edin; bkz. Kalp sağlığı için yaşam tarzı
• Tansiyon, kolesterol ve kan şekerinizi kontrol altında tutun.
• Kontrol randevularınızı aksatmayın.

Hekime sorulabilecek sorular

• Neden stent yerine bypass öneriliyor?
• Kaç damar atlanacak ve hangi damarlar kullanılacak?
• Ameliyat çalışan kalpte mi yapılacak?
• Hastanede ne kadar kalacağım, işe ne zaman dönebilirim?
• Ameliyattan sonra hangi ilaçları kullanacağım?