Ventriküler septal defekt (VSD) nedir? Belirtileri ve tedavisi

Ventriküler septal defekt nedir?

Kalpte dört odacık bulunur: üstte iki kulakçık, altta iki karıncık. CDC'ye göre kalbin sol tarafı oksijenden zengin kanı vücudun geri kalanına pompalar; sağ karıncık ise oksijeni azalmış kanı akciğerlere gönderir. İki karıncığı ayıran duvara "ventriküler septum" denir.

CDC'ye göre VSD, gebelikte bu duvarın tam olarak gelişmemesiyle oluşur. VSD'si olan bebeklerde kan, sol karıncıktan delik yoluyla sağ karıncığa ve oradan akciğerlere akar. CDC'ye göre bu durum akciğerlerden geçen kan miktarını artırır ve kalp ile akciğerleri daha fazla çalışmaya zorlar. MedlinePlus'a göre delik büyükse akciğerlere çok fazla kan pompalanır ve bu durum kalp yetmezliğine yol açabilir.

VSD türleri

CDC'ye göre bebekte duvarın farklı yerlerinde bir ya da daha fazla delik olabilir. Sık görülen yerler ve adları şunlardır:

• Musküler VSD: Duvarın alt, kaslı bölümündedir. CDC'ye göre en sık görülen türdür.
• Perimembranöz VSD: Duvarın üst bölümündeki deliktir.
• Konoventriküler VSD: Duvarın, akciğer atardamarı ve aort kapakçıklarının hemen altında birleşmesi gereken bölümlerindeki deliktir.
• İnlet VSD: Kanın triküspit ve mitral kapakçıklardan karıncıklara girdiği yere yakın deliktir. CDC'ye göre bu tür, atriyoventriküler septal defekt (AVSD) adı verilen başka bir kalp kusurunun parçası da olabilir.

MedlinePlus'a göre VSD tek başına ya da başka doğuştan kalp kusurlarıyla birlikte görülebilir. Yetişkinlerde ise nadir de olsa kalp krizinin ciddi bir komplikasyonu olarak VSD gelişebilir; bu delikler doğuştan değildir.

Neden olur?

CDC'ye göre çoğu bebekte VSD'nin nedeni bilinmemektedir. MedlinePlus da nedenin bilinmediğini belirtir. CDC'ye göre bazı bebeklerde genlerde veya kromozomlarda değişiklikler rol oynar. CDC'ye göre genlerle birlikte annenin çevresindeki etkenler, yiyip içtikleri ya da kullandığı ilaçlar gibi başka risk etkenleri de riski artırabilir.

MedlinePlus'a göre gebelikte alkol ve bazı nöbet ilaçlarının kullanımı VSD riskini artırabilir; bunlardan kaçınmak dışında VSD'yi önlemenin bilinen bir yolu yoktur. MedlinePlus, gebelik planlayan ve bağışık olmayan kadınlara kızamıkçık aşısı yapılmasını önerir; çünkü gebelikte kızamıkçık enfeksiyonu doğuştan kalp hastalığına yol açabilir. Diyabeti olan gebelerin kan şekerini iyi kontrol etmeye çalışması da önerilir. Nöbet ilacı kullanan kadınlar, ilacı kendi başlarına bırakmadan önce mutlaka hekimleriyle görüşmelidir. Bkz. Gebelik öncesi hazırlık

Belirtileri nelerdir?

Belirtiler deliğin büyüklüğüne göre değişir.

Küçük VSD

CDC ve MedlinePlus'a göre küçük delikler çoğu zaman hiçbir belirti yapmaz ve kendiliğinden kapanabilir. MedlinePlus'a göre küçük bir delik yıllarca fark edilmeyebilir ve ancak yetişkinlikte saptanabilir. VSD çoğu zaman muayenede duyulan bir kalp üfürümüyle fark edilir. Bkz. Kalp üfürümü

Büyük VSD

CDC ve MedlinePlus'ın sıraladığı belirtiler şunlardır:

• Hızlı nefes alma ve nefes darlığı
• Beslenirken terleme ve çabuk yorulma
• Yeterli kilo alamama
• Hızlı kalp atışı
• Solukluk
• Sık solunum yolu enfeksiyonları

CDC'ye göre VSD belirtileri doğumda bulunabilir ya da doğumdan epey sonra ortaya çıkabilir. Bebeğinizin nefes alışını uyurken, sakin olduğu bir anda gözlemlemek yararlı olabilir; dinlenirken bile hızlı ve zorlanarak nefes alması hekime söylenmesi gereken bir bulgudur. Büyük VSD'si olan bebeklerde kalbin aşırı çalışmasına bağlı olarak kalp yetmezliği gelişebilir. Kilo alamama hakkında bilgi için bkz. Büyüme geriliği

Tanı nasıl konur?

CDC ve MedlinePlus'a göre VSD çoğu zaman hekimin steteskopla kalbi dinlerken bir üfürüm duymasıyla fark edilir. Tanıda kullanılan yöntemler şunlardır:

• Ekokardiyografi (kalp ultrasonu): Tanıyı doğrulayan temel testtir. CDC'ye göre deliğin büyüklüğünü ve içinden geçen kan akımını gösterir. Bkz. Çocuk ekokardiyografisi
• Akciğer grafisi: MedlinePlus'a göre kalbin büyük olup olmadığına ve akciğerlerde sıvı bulunup bulunmadığına bakar.
• Elektrokardiyografi (EKG): MedlinePlus'a göre sol karıncığın büyüdüğüne ilişkin işaretleri gösterebilir. Bkz. EKG nedir?
• Kalbin MR ya da BT ile görüntülenmesi: Deliği görmek ve akciğerlere ne kadar kan gittiğini anlamak için kullanılabilir.
• Kalp kateterizasyonu: MedlinePlus'a göre akciğerlerde yüksek tansiyon şüphesi olmadıkça nadiren gerekir.

CDC'ye göre VSD genellikle doğumdan sonra tanınır. MedlinePlus'a göre üfürümün şiddeti, deliğin büyüklüğü ve delikten geçen kan miktarıyla ilişkilidir.

Tedavi seçenekleri

CDC'ye göre tedavi, deliğin büyüklüğüne ve yol açabileceği sorunlara bağlıdır.

İzlem

CDC'ye göre VSD'lerin çoğu küçüktür ve kendiliğinden kapanır. Delik küçük ve belirtisizse hekim bebeği düzenli olarak kontrol eder. MedlinePlus'a göre küçük deliklerde tedavi gerekmeyebilir; ancak deliğin zamanla düzgün kapandığından ve kalp yetmezliği belirtileri gelişmediğinden emin olmak için bebek bir kalp uzmanı (kardiyolog) tarafından yakından izlenmelidir.

İlaçlar

CDC'ye göre bazı bebek ve çocuklarda kalp kasını güçlendirmeye, kan basıncını düşürmeye ve vücudun fazla sıvıdan kurtulmasına yardımcı ilaçlar gerekebilir. MedlinePlus'a göre kalp yetmezliği belirtilerini hafifletmek için sıklıkla idrar söktürücü (diüretik) ilaçlar kullanılır. İlaçların türü ve miktarı hekim tarafından belirlenir; kendi başınıza değiştirmeyin.

Beslenme desteği

CDC'ye göre VSD'si olan bazı bebekler beslenirken yorulur ve kilo almaya yetecek kadar yiyemez. Sağlıklı kilo alımı için kalorisi yüksek özel bir mama reçete edilebilir; beslenirken aşırı yorulan bazı bebeklerin ise beslenme tüpüyle beslenmesi gerekebilir. Beslenme düzeni hekimle birlikte planlanır.

Ameliyat veya kateterle kapatma

CDC'ye göre delik kendiliğinden kapanmazsa ya da büyükse başka adımlar gerekebilir. Çocuğun genel sağlığına, belirtilerine ve deliğin büyüklüğüne göre hekim kalp kateterizasyonu ya da açık kalp ameliyatı önerebilir; bu işlemler deliği kapatır ve olağan kan akışını geri getirir. MedlinePlus'a göre ilaca rağmen belirtiler sürerse deliğin bir yama ile kapatıldığı ameliyat gerekir. Bazı VSD'ler kateterizasyon sırasında özel bir cihazla kapatılabilir (transkateter kapatma); ancak bu yöntemle yalnızca belirli türler tedavi edilebilir. MedlinePlus, belirti yapmayan VSD'ler için ameliyatın tartışmalı olduğunu ve bunun çocuğunuzun hekimiyle dikkatle konuşulması gerektiğini belirtir. CDC'ye göre ameliyattan sonra hekim, VSD'nin kapalı kaldığından emin olmak için düzenli kontroller planlar. Genel anestezi hakkında bilgi için bkz. Genel anestezi nedir?

Ameliyat sonrası evde bakım

MedlinePlus'ın çocuklarda kalp ameliyatı sonrası taburculuk bilgilerine göre çocuk ameliyattan sonra genellikle önce yoğun bakımda, ardından hastanenin başka bir bölümünde izlenir. Evde dikkat edilecek başlıca noktalar şunlardır:

• İyileşme süresi: Evde iyileşme en az 3–4 hafta, daha büyük ameliyatlarda 6–8 hafta sürebilir. Okula, kreşe ya da spora ne zaman dönülebileceğini cerrah ve hekiminizle konuşun.
• Davranış değişiklikleri: Birçok çocuk ameliyattan sonra farklı davranabilir; yapışkanlık, huysuzluk, ağlama ya da yatak ıslatma görülebilir. Bu dönemde çocuğunuzu destekleyin.
• Etkinlik: İlk haftalar genellikle dinlenme dönemidir. Göğüs kemiğinden kesi yapılan çocukların ilk 6–8 haftada kollarını ve üst gövdelerini kullanırken dikkatli olması gerekir; çocuğu kollarından ya da koltuk altlarından çekerek kaldırmayın.
• Beslenme: Çocuğun iyileşmesi ve büyümesi için yeterli kalori alması önemlidir; gerekirse mamaya kalori eklemenin yolunu cerrah ya da hekim anlatır.
• Yara bakımı: Kesi yerinde kızarıklık, şişlik, hassasiyet, sıcaklık ya da akıntı gibi enfeksiyon belirtilerine bakın.

MedlinePlus'a göre çocukta ateş, bulantı ya da kusma, göğüs ağrısı, nefes almada güçlük, gözlerde ya da yüzde şişlik, sürekli yorgunluk, ciltte morumsu ya da grimsi renk, baş dönmesi, bayılma, çarpıntı veya beslenme sorunları olursa cerrahla iletişime geçilmelidir.

Olası komplikasyonlar

CDC'ye göre onarılmayan bir VSD zamanla şu sorunların riskini artırabilir:

• Kalp yetmezliği
• Akciğerlerde yüksek tansiyon (pulmoner hipertansiyon): MedlinePlus'a göre kalbin sağ tarafının yetmezliğine yol açabilir.
• Kalp ritim bozuklukları (aritmi)
• İnme

MedlinePlus bunlara ek olarak sol karıncığı aorttan ayıran kapakçıkta kaçak (aort yetmezliği), kalbin bakteriyel enfeksiyonu (enfektif endokardit), bebeklikte yetersiz kilo alımıyla birlikte büyüme ve gelişmede gecikme ve ameliyat sırasında kalbin elektriksel iletim sisteminin zarar görmesini sayar. MedlinePlus'a göre büyük bir delik tedavi edilmezse ve akciğerlerde kalıcı hasar oluşursa komplikasyonlar görülebilir. Bu nedenle kontrollerin hekimin önerdiği aralıklarla yapılması önemlidir. Kontrollere giderken önceki ekokardiyografi raporlarını ve kullanılan ilaçların listesini yanınızda bulundurmak, değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Uzun dönemde yaşam

CDC'ye göre deliği kendiliğinden ya da ameliyatla kapanan çocukların çoğu sağlıklı bir yaşam sürer. MedlinePlus da delik kapandıktan sonra çoğu kişide uzun dönemli bir sorun görülmediğini belirtir.

Uzun dönem izlem için şu noktalara dikkat edilebilir:

• Kardiyoloji kontrollerini aksatmayın; CDC'ye göre ameliyattan sonra da düzenli kontroller planlanır.
• Diş sağlığına özen gösterin. MedlinePlus'a göre kalp ameliyatı geçiren birçok çocuğun diş işlemlerinden önce, bazen de sonra antibiyotik alması gerekir; bunun ne zaman gerektiğini kalp hekiminizden açıkça öğrenin.
• MedlinePlus'a göre ameliyattan sonraki 2–3 ay içinde aşı yaptırmadan önce hekiminize danışın; sonrasında çocuğunuzun her yıl grip aşısı olması önerilir. Bkz. Bebek aşı takvimi
• Spor ve fiziksel etkinliklere ne zaman dönülebileceğini cerrah ve hekiminize sorun.