Atriyal septal defekt (ASD) nedir? Belirtileri ve tedavisi

Atriyal septal defekt nedir?

Kalpte dört odacık bulunur: üstte iki kulakçık (atriyum), altta iki karıncık (ventrikül). Sağ taraf vücuttan gelen oksijeni azalmış kanı akciğerlere, sol taraf ise akciğerlerden gelen oksijenli kanı vücuda gönderir. Kulakçıkları ayıran duvara "atriyal septum" denir.

CDC'ye göre ASD, anne karnında kalp gelişirken bu duvarda olağan olarak bulunan açıklıkların doğru şekilde kapanmamasıyla ortaya çıkar. Bu delikten sol kulakçıktaki oksijenli kan, sağ kulakçığa geçer. Böylece sağ kalbe ve akciğerlere fazladan kan yüklenir. Küçük deliklerde bu fazla akım önemsizken, büyük deliklerde yıllar içinde kalbin sağ tarafının genişlemesine ve akciğer damarlarının zarar görmesine yol açabilir.

ASD türleri

MedlinePlus, ASD'leri iki ana gruba ayırır:

• Sekundum ASD: Tek bir küçük ya da büyük delik olabileceği gibi, iki odacık arasındaki duvarda birden fazla küçük delik de bulunabilir.
• Primum ASD: Karıncıklar arasındaki duvarın (ventriküler septum) ve mitral kapağın başka doğuştan kusurlarıyla bağlantılıdır.

MedlinePlus'a göre deliğin büyüklüğünün yanı sıra yeri de kan akımını ve kandaki oksijen düzeyini etkiler; başka bir kalp kusurunun eşlik edip etmemesi de önemlidir.

Neden olur?

CDC'ye göre çoğu bebekte ASD'nin nedeni bilinmemektedir. Bazı bebeklerde genlerde ya da kromozomlarda değişiklikler rol oynar. CDC, annenin gebelikte maruz kaldığı çevresel etkenlerin, beslenmesinin ya da kullandığı bazı ilaçların da riski artırabileceğini belirtir.

Gebelik planlıyorsanız, kullandığınız ilaçları önceden hekiminizle gözden geçirebilirsiniz. Doğuştan kalp hastalıklarının genel nedenleri hakkında bilgi için bkz. Doğuştan kalp hastalıkları

Belirtileri nelerdir?

CDC'ye göre ASD'li birçok bebekte hiçbir belirti görülmez. MedlinePlus da 5 milimetreden küçük deliklerin çoğu zaman belirti yapmadığını belirtir.

Daha büyük deliklerde CDC ve MedlinePlus'ın saydığı belirtiler şunlardır:

• Sık solunum yolu enfeksiyonları
• Hareket ve egzersizle nefes darlığı
• Beslenirken çabuk yorulma (bebeklerde)
• Çarpıntı ya da düzensiz kalp atışı
• Kalp üfürümü
• Bacaklarda, ayaklarda veya karında şişlik

Belirtiler bazen çocukluk döneminde fark edilmez ve ancak yetişkinlikte ortaya çıkar. Bu nedenle ASD bazı kişilerde yetişkin yaşta, başka bir nedenle yapılan muayene veya tetkiklerde saptanabilir. Bebeklerde belirtiler hafif olduğunda aileler bunları olağan yorgunluk ya da sık geçirilen soğuk algınlıkları olarak yorumlayabilir. Çocuğunuzun beslenme süresini, kilo alımını ve ne sıklıkla hastalandığını not etmek, hekimin değerlendirmesini kolaylaştırır.

Tanı nasıl konur?

CDC'ye göre ASD bazen gebelikte yapılan ultrasonla görülebilir; ancak bu, deliğin büyüklüğüne ve yerine bağlıdır. Doğumdan sonra çoğu zaman rutin bir muayenede hekimin steteskopla bir kalp üfürümü duymasıyla fark edilir. Bkz. Kalp üfürümü

MedlinePlus ve CDC'nin saydığı tanı yöntemleri şunlardır:

• Ekokardiyografi (kalp ultrasonu): Ses dalgalarıyla kalbin hareketli görüntüsünü oluşturur; CDC'ye göre en sık kullanılan, MedlinePlus'a göre çoğu zaman ilk yapılan testtir. Bu incelemenin parçası olan Doppler çalışmasıyla odacıklar arasındaki kan geçişinin miktarı değerlendirilir. Bkz. Çocuk ekokardiyografisi
• Elektrokardiyografi (EKG): Kalbin elektriksel etkinliğini ve ritmini değerlendirir. Bkz. EKG nedir?
• Yemek borusundan yapılan ekokardiyografi (TEE): Kalbi yemek borusu içinden görüntüleyen bir ekokardiyografi türüdür.
• Kalp MR'ı veya BT'si
• Kalp kateterizasyonu
• Koroner anjiyografi: MedlinePlus'a göre 35 yaşın üzerindeki hastalarda yapılabilir.

MedlinePlus, üfürümün yalnızca belirli vücut pozisyonlarında duyulabildiğini, bazen de hiç duyulmayabileceğini belirtir. Bu nedenle üfürüm duyulmaması tek başına ASD'yi dışlamaz.

Tedavi seçenekleri

CDC'ye göre tedavi; tanının konduğu yaşa, belirtilerin sayısına ve ağırlığına, deliğin büyüklüğüne ve başka sağlık sorunlarının bulunup bulunmamasına bağlıdır. CDC, deliği onaran bilinen bir ilaç olmadığını; ilaçların yalnızca belirtileri hafifletmek için kullanılabileceğini vurgular.

İzlem

CDC'ye göre küçük deliklerde, deliğin kendiliğinden kapanıp kapanmadığını görmek için düzenli izlem yapılır; gerekirse belirtiler ilaçlarla kontrol altına alınır. MedlinePlus, belirti yapmayan küçük deliklerin genellikle tedavi gerektirmediğini belirtir.

Kateterle kapatma

MedlinePlus ve CDC'ye göre uygun yer ve büyüklükteki ASD'ler, kasıktaki bir damardan ilerletilen ince bir boru (kateter) aracılığıyla kalbe yerleştirilen özel bir kapatma cihazıyla kapatılabilir. Bu yöntemde göğüs kafesi açılmaz.

Ameliyat

MedlinePlus'a göre bazen açık kalp ameliyatı gerekir; bu tür bir ameliyata özellikle başka kalp kusurları da bulunduğunda ihtiyaç duyulur.

MedlinePlus, deliğin kapatılmasının; delikten çok miktarda kan geçtiğinde, kalp büyüdüğünde ya da belirtiler ortaya çıktığında önerildiğini belirtir. Yine MedlinePlus'a göre 8–10 milimetre büyüklüğündeki ASD'ler çoğu zaman kendiliğinden kapanmaz ve onarım gerekebilir. CDC de büyük ASD'si olan çocuklarda ileride ortaya çıkabilecek sorunları önlemek için deliğin kapatılmasının önerilebileceğini belirtir.

Kapatma işleminde ve sonrasında neler beklenir?

MedlinePlus, kateterle kapatma işlemini şöyle özetler: hekim kasıkta çok küçük bir kesi yapar, kateter denilen ince boruları bir kan damarından kalbe kadar ilerletir ve kapatma cihazını deliğin üzerine yerleştirerek deliği kapatır. Bu yöntem, başka bir kalp kusuru bulunmadığında ve deliğin büyüklüğü ile yeri uygunsa kullanılabilir.

İşlemin nasıl yapılacağı, hangi hazırlıkların gerekeceği ve hastanede ne kadar kalınacağı çocuğun durumuna göre değişir; bu konudaki ayrıntıları işlemi yapacak ekipten öğrenmek gerekir. Bkz. Genel anestezi nedir?

Kaynakların öne çıkardığı noktalar:

• Diş işlemleri: MedlinePlus'a göre ASD'si kapatılan kişilerin, işlemi izleyen dönemde yapılacak diş tedavilerinden önce antibiyotik alması gerekir; daha sonraki dönemde buna gerek kalmaz. Bu dönemin ne kadar süreceğini hekiminize sorun.
• Onarımın kapsamı: CDC'ye göre ASD bazen tam olarak onarılamaz; yine de deliği kapatmaya yönelik işlemler kan akışını ve kalbin çalışmasını iyileştirebilir.
• Kontrollerin sıklığı: CDC, işlem sonrasındaki izlemin deliğin büyüklüğüne, kişinin yaşına ve başka doğumsal kusurlarının bulunup bulunmamasına göre belirlendiğini belirtir.

Bu dönemde çocuğunuza yaşına uygun bir dille ne olacağını anlatmak ve sevdiği bir oyuncağı yanınızda götürmek kaygısını azaltabilir.

Yetişkinlikte fark edilen ASD

CDC ve MedlinePlus'a göre ASD'li birçok kişide çocuklukta belirgin bir yakınma olmadığı için durum yıllarca fark edilmeyebilir. Yetişkinlikte hareketle nefes darlığı, çarpıntı ya da düzensiz kalp atışı gibi yakınmalar nedeniyle yapılan tetkiklerde ASD saptanabilir. CDC'ye göre kapatılmamış büyük ASD'ler inme riskini de artırabilir.

MedlinePlus'a göre bazı yetişkinlerde muayenede kalp yetmezliği bulguları da görülebilir. CDC, çok sayıda ya da ağır belirtisi olan yetişkinlerde de deliğin kapatılmasının önerilebileceğini belirtir. MedlinePlus'a göre değerlendirmede önemli olan etkenler; deliğin büyüklüğü, delikten geçen fazladan kan miktarı, kalbin sağ tarafının büyüklüğü ve kişinin belirtilerinin olup olmamasıdır. Tedavi kararı bu bilgiler ışığında kardiyoloji uzmanı tarafından verilir.

Tedavi edilmezse ne olur?

CDC'ye göre kapatılmayan büyük ASD'ler, akciğer damarlarına zarar vererek yıllar içinde şu sorunlara yol açabilir:

• Akciğer damarlarında basınç artışı (pulmoner hipertansiyon)
• Kalp yetmezliği
• Kalp ritim bozuklukları (Bkz. Atriyal fibrilasyon)
• İnme riskinde artış

MedlinePlus bunlara ek olarak kalp iç zarının enfeksiyonunu (endokardit) da olası komplikasyonlar arasında sayar.

Tedaviden sonra uzun dönem izlem

CDC'ye göre kalpteki kusur ameliyatla onarılmış olsa bile ASD'si olan birçok kişi tamamen iyileşmiş sayılmaz ve zamanla başka sağlık sorunları gelişebilir. Bu nedenle CDC, ASD'si olan kişilerin olabildiğince sağlıklı kalmak için kardiyolojide düzenli kontrollerini planlamalarını önerir.

Günlük yaşamda dikkat edilebilecek noktalar:

• Kontrolleri aksatmayın ve önceki raporları yanınızda götürün.
• Kapatma işleminden sonraki dönemde diş tedavisi planlanıyorsa, öncesinde antibiyotik gerekip gerekmediğini kardiyoloğunuza sorun.
• Spor ve fiziksel etkinliklerle ilgili kısıtlama olup olmadığını hekiminizle konuşun.
• Çarpıntı, bayılma, nefes darlığı gibi yeni belirtileri hekiminize bildirin.