Kalp üfürümü nedir? Çocuklarda masum ve önemli üfürümler

Kalp üfürümü nedir?

MedlinePlus kalp üfürümünü, kalp atışı sırasında duyulan üfleme, vınlama ya da hırıltılı bir ses olarak tanımlar. Bu ses, kanın kalp kapakçıklarından ya da kalbin yakınından geçerken düzensiz (türbülanslı) akmasından kaynaklanır.

KidsHealth'e göre her kalp atışı aslında iki ayrı sesten oluşur: kulakçıklardan karıncıklara kan akışını denetleyen kapakçıklar kapanırken "lup", kalpten çıkan kanı denetleyen kapakçıklar kapanırken "dup" sesi duyulur. Üfürüm, bu "lup-dup" sesine ek olarak duyulan sestir. KidsHealth, bu ek sesin bazen yalnızca sağlıklı bir kalpte kanın olağan akışının sesi olduğunu, bazen de bir kalp sorununun işareti olabileceğini belirtir.

Masum ve anlamlı üfürümler

MedlinePlus ve KidsHealth üfürümleri iki gruba ayırır:

Masum (zararsız) üfürümler

• Sağlıklı bir kalpte kanın olağan akışından kaynaklanır.
• KidsHealth'e göre en sık görülen üfürüm türüdür ve çocukluk boyunca zaman zaman duyulup kaybolabilir.
• Beslenme değişikliği, etkinlik kısıtlaması ya da özel bir tedavi gerektirmez.
• Çoğu çocuk büyüdükçe kendiliğinden kaybolur.

MedlinePlus'a göre masum üfürümler belirti ya da soruna yol açmaz. MedlinePlus ayrıca çocuklarda gelişimin olağan bir parçası olarak duyulan ve tedavi gerektirmeyen üfürümleri sayar: akciğer akım üfürümü, Still üfürümü ve "venöz uğultu".

Anlamlı (anormal) üfürümler

Bu üfürümler kalpte yapısal bir soruna işaret edebilir. MedlinePlus'a göre çocuklarda anlamlı üfürümlerin daha olası nedenleri şunlardır:

• Kalpte delikler: Kulakçıklar arası delik (ASD), karıncıklar arası delik (VSD). Bkz. Atriyal septal defekt (ASD) ve Ventriküler septal defekt (VSD)
• Patent duktus arteriyozus (PDA)
• Aort koarktasyonu
• Anormal pulmoner venöz dönüş: Akciğer toplardamarlarının farklı oluşması

KidsHealth bunlara ek olarak şu sorunları sayar:

• Kapakçık sorunları: Dar, çok küçük, çok kalın ya da başka biçimde farklı yapıdaki kapakçıklar kanın düzgün akmasını engeller ya da kanın kalp içinde geri kaçmasına yol açar.
• Çıkış yolu darlığı: Fazladan doku ya da kalp kasının kanın kalpten düzgün akışını engellemesi.
• Kalp kası hastalıkları (kardiyomiyopati): Kalp kasının anormal derecede kalın ya da zayıf olması.

KidsHealth'e göre bölmeler arasındaki bir delikten geçen fazladan kan, üfürüme yol açabilir ve kalbin fazla çalışmasına ya da büyümesine neden olabilir; büyük delikler üfürüm dışında belirtilere yol açabilirken küçük delikler zamanla kendiliğinden kapanabilir. KidsHealth'e göre yaklaşık her 100 bebekten 1'i yapısal bir kalp sorunuyla doğar. Bkz. Doğuştan kalp hastalıkları

Üfürümü artıran durumlar

MedlinePlus'a göre kalpten geçen kan akımının arttığı her durum, üfürüm duyulmasına yol açabilir. Örnekler:

• Egzersiz ya da fiziksel etkinlik sırasında veya sonrasında
• Gebelik
• Yoğun duygusal stres
• Ateş ya da hastalık
• Kansızlık (anemi)
• Tiroid bezinin fazla çalışması (hipertiroidi)

Bkz. Bebek ve çocuklarda ateş

Hangi belirtiler bir sorunu düşündürür?

MedlinePlus'a göre masum üfürümler herhangi bir belirtiye yol açmaz. KidsHealth'e göre doğuştan kalp hastalığı olan çocuklarda belirtiler yaşamın ilk birkaç gününde ya da çocukluğun daha ileri bir döneminde ortaya çıkabilir; bazı çocuklarda üfürüm dışında hiçbir belirti olmaz. KidsHealth'in saydığı belirtiler şunlardır:

Bebeklerde

• Hızlı nefes alma
• Beslenme güçlüğü
• Yüzde morarma (siyanoz)
• Yeterince gelişememe ve kilo alamama

Büyük çocuklarda ve ergenlerde

• Çok yorgun olma
• Egzersiz ya da fiziksel etkinlikte zorlanma
• Göğüs ağrısı

KidsHealth, bu belirtilerden herhangi biri olduğunda hekime başvurulmasını önerir. MedlinePlus'a göre hekim ayrıca göğüs ağrısı, bayılma, nefes darlığı, şişlik, kilo artışı, boyun toplardamarlarında belirginleşme ve ciltte morarma olup olmadığını sorar.

Hekim nasıl değerlendirir?

KidsHealth'e göre hekim steteskopu göğsün farklı bölgelerine koyarak kalbi dinler; bazı üfürümler çok hafif olduğundan çocuğun sessiz durması yardımcı olur. Daha önce duyulmamış bir üfürümün rutin bir kontrolde fark edilmesi olağandışı değildir.

MedlinePlus'a göre hekim muayenede şunlara dikkat eder: Üfürüm kalp dinlenirken mi yoksa kasılırken mi oluşuyor, kalp atışı boyunca sürüyor mu, kişi hareket edince değişiyor mu, göğsün başka yerlerinde, sırtta ya da boyunda duyuluyor mu ve en yüksek nerede duyuluyor? Üfürüm, kalbin kanı pompaladığı (sistol) ya da kanla dolduğu (diyastol) evrede duyulmasına göre de tanımlanır. Hekim dinlerken çömelmenizi, ayağa kalkmanızı ya da ıkınarak nefesinizi tutmanızı isteyebilir.

KidsHealth ve MedlinePlus'a göre üfürümler ne kadar yüksek sesli olduklarına göre 1'den 6'ya kadar bir ölçekle derecelendirilir; 1. derece çok hafif ve güçlükle duyulan, 6. derece ise çok yüksek sesli üfürümü ifade eder. MedlinePlus'a göre belirgin bir üfürüm, kalbin üzerine konan avuç içiyle titreşim olarak hissedilebilir; buna "thrill" denir ve 4. derece ya da daha yüksek bir üfürüm anlamına gelir.

KidsHealth'e göre bir üfürüm kalp sorununa işaret edebiliyorsa çocuk, çocuk kardiyolojisi uzmanına yönlendirilir. Uzmanın isteyebileceği testler şunlardır:

• Ekokardiyografi (kalp ultrasonu): Ses dalgalarıyla kalbin hareket ederken görüntülerini oluşturur; kalbin duvarlarını, kapakçıklarını, kalbe gelen ve kalpten çıkan damarları ve kalbin pompalama gücünü gösterir. Bkz. Çocuk ekokardiyografisi
• Elektrokardiyografi (EKG): Kalbin elektriksel etkinliğini kaydeder. Bkz. EKG nedir?
• Göğüs röntgeni: Kalbin ve çevresindeki organların görüntüsünü verir.

KidsHealth'e göre hekim ve çocuk kardiyoloğu, üfürümün masum mu olduğunu yoksa belirli bir kalp sorunundan mı kaynaklandığını ortaya koyabilir.

Ekokardiyografi istenirse ne beklenir?

KidsHealth'e göre ekokardiyografi, ses dalgalarıyla kalbin görüntülerini oluşturan bir ultrason testidir; KidsHealth testin acı vermediğini belirtir. Testten önce çocuk olağan şekilde yiyip içebilir. Test günü göğse losyon, krem ya da pudra sürülmemesi ve kolay çıkarılabilen bir üst giysi giydirilmesi önerilir. Test, karartılmış bir odada çocuk uzanmış hâldeyken yapılır. Göğse kalp ritmini ölçen küçük elektrotlar yapıştırılır, jel sürülür ve testi yapan kişi ultrason probunu göğüs üzerinde gezdirerek farklı açılardan görüntü alır. Çocuk yalnızca probun hafif baskısını hisseder. KidsHealth'e göre test genellikle 30–60 dakika sürer, ebeveyn çocuğun yanında kalabilir ve sonuçlar genellikle bir-iki gün içinde verilir. Test radyasyon içermez. Sevdiği bir oyuncak, kitap ya da video, çocuğun sakin kalmasına yardımcı olabilir.

Yetişkinlerde kalp üfürümü

Üfürüm yalnızca çocuklarda değil, yetişkinlerde de duyulabilir. MedlinePlus'un saydığı anormal üfürüm nedenleri arasında şunlar bulunur:

• Kapakçıklarda kaçak (yetmezlik): Kapakçığın sıkıca kapanmaması ve kanın geri kaçması; aort, mitral, triküspit ve pulmoner kapaklarda görülebilir.
• Kapakçıklarda darlık: Kanın daralmış ya da sertleşmiş bir kapakçıktan geçmesi.
• Hipertrofik kardiyomiyopati
• Kan akımını artıran durumlar: Gebelik, egzersiz, yoğun duygusal stres, ateş, kansızlık ve tiroidin fazla çalışması.

MedlinePlus'a göre birden fazla kalp sorunu bir arada olduğunda birden fazla üfürüm duyulabilir. Yetişkinlikte yeni bir üfürüm fark edildiyse ya da nefes darlığı, göğüs ağrısı, bayılma veya şişlik gibi yakınmalar varsa hekime başvurun.

Tedavi gerekir mi?

MedlinePlus ve KidsHealth'e göre masum üfürümler tedavi gerektirmez. KidsHealth'e göre bu çocukların beslenmesini değiştirmeye ya da etkinliklerini kısıtlamaya gerek yoktur; durumu anlayabilecek yaştaki çocuklara diğer çocuklardan farklı olmadıkları anlatılmalıdır.

Anlamlı üfürümlerde ise yapılacaklar altta yatan nedene bağlıdır. KidsHealth'e göre bir kalp sorunu varsa bunun nasıl ele alınacağını çocuk kardiyoloğu belirler.

Aileler için öneriler

Çocuğunuzda üfürüm duyulduğunu öğrenmek kaygı verici olabilir. KidsHealth, üfürümlerin çok yaygın olduğunu ve çoğunun çocuğun sağlığını hiç etkilemediğini belirtir. Şunlar yardımcı olabilir:

• Hekime üfürümün masum mu yoksa ileri değerlendirme gerektiren türden mi olduğunu sorun.
• Ek test istendiyse, testin neden istendiğini ve sonuçların ne zaman çıkacağını öğrenin.
• Masum üfürüm denildiyse, bunun bir hastalık olmadığını ve çocuğunuzun etkinliklerini kısıtlamanız gerekmediğini bilin.
• Gelecekteki muayenelerde daha önce masum üfürüm denildiğini belirtmek gereksiz kaygıları önleyebilir.

Hekime sorabileceğiniz sorular

Üfürümle ilgili görüşmeye hazırlıklı gitmek, kaygılarınızı azaltmaya ve doğru bilgiyi almaya yardımcı olur. Şu soruları not edebilirsiniz:

• Duyduğunuz üfürüm masum mu, yoksa ileri değerlendirme gerektiren türden mi?
• Ekokardiyografi ya da başka bir test gerekli mi? Gerekliyse neden?
• Üfürüm ateş veya kansızlık gibi bir durumla ilişkili olabilir mi?
• Çocuğumun spor ve oyun etkinliklerinde bir kısıtlama gerekiyor mu?
• Ne zaman yeniden kontrole gelmeliyiz?
• Hangi belirtileri görürsem hemen başvurmalıyım?

MedlinePlus'a göre hekim, ailede üfürümü ya da başka anormal kalp sesleri olan kişiler bulunup bulunmadığını ve ailede kalp hastalığı öyküsü olup olmadığını sorabilir; bu bilgileri ve daha önceki kalp tetkiklerini yanınızda götürün. KidsHealth'e göre gebelikte kızamıkçık geçirilmesi, kontrolsüz diyabet ve fenilketonüri (PKU) bebekte kalp hastalığı riskini artırır; bu öyküleri de hekimle paylaşın.