Çocuk ekokardiyografisi nedir? Çocuklarda kalp ultrasonu

Ekokardiyografi nedir?

NHS ekokardiyografiyi, gebelikte yapılan ultrasonlara benzer şekilde ses dalgalarıyla kalbin görüntülerini oluşturan bir tarama olarak tanımlar. MedlinePlus'a göre probun gönderdiği ses dalgaları kalpten yansır ve bilgisayar bu yansımalardan kalbin hareketli görüntülerini oluşturur.

Görüntüler ekranda anlık olarak izlenir ve kaydedilir. Doppler adı verilen özellik sayesinde kanın kalp içindeki akış yönü ve hızı renkli olarak da gösterilebilir. Bu sayede hekim:

• Kalbin dört odacığını ve aralarındaki duvarları
• Kapakçıkların yapısını ve nasıl açılıp kapandığını
• Kalpten çıkan büyük damarları
• Kalbin kanı ne kadar güçlü pompaladığını
• Kalbin çevresindeki zarı ve burada sıvı olup olmadığını

ayrıntılı olarak değerlendirebilir.

Neden istenir?

MedlinePlus ve KidsHealth'e göre ekokardiyografi, kalbin yapısında ya da işlevinde bir sorun olup olmadığını anlamak için istenir. Çocuklarda en sık nedenler şunlardır:

• Kalp üfürümü: Muayenede duyulan bir üfürümün masum mu yoksa bir kalp sorununa mı bağlı olduğunu anlamak. Bkz. Kalp üfürümü
• Doğuştan kalp hastalığı şüphesi: Kalpte delik, kapakçık sorunları ya da damar farklılıkları. NHS, ekokardiyografinin doğuştan kalp hastalığı tanısında kullanıldığını belirtir. Bkz. Doğuştan kalp hastalıkları
• Bebeklerde belirtiler: Morarma, hızlı nefes alma, beslenirken yorulma ve kilo alamama.
• Kawasaki hastalığı: Kalbi besleyen damarlarda genişleme olup olmadığını izlemek. Bkz. Kawasaki hastalığı
• Bilinen bir kalp hastalığının izlenmesi: Örneğin kalpteki bir deliğin küçülüp küçülmediğini, ameliyat veya kateter işlemi sonrası onarımın durumunu takip etmek.
• Diğer durumlar: MedlinePlus'a göre kalp kasının pompalama gücü, kalp zarındaki sıvı ve kalbin enfeksiyonları da değerlendirilebilir.

Ekokardiyografi türleri

MedlinePlus ve NHS'e göre farklı ekokardiyografi türleri vardır:

• Transtorasik ekokardiyografi (göğüs üzerinden): En sık kullanılan türdür. Prob göğüs üzerinde gezdirilir. Çocuklarda yapılan "kalp ekosu" denildiğinde çoğunlukla bu kastedilir.
• Doppler ekokardiyografi: MedlinePlus'a göre kanın kalp içindeki hareketini ve akış yönünü değerlendirir. Genellikle standart incelemenin bir parçası olarak yapılır.
• Transözofageal ekokardiyografi (yemek borusundan): NHS'e göre ucunda küçük bir ultrason cihazı bulunan ince bir tüp ağızdan yemek borusuna ilerletilir. Kalbi daha net görmek gerektiğinde kullanılır. Çocuklarda daha seyrek ve genellikle anestezi altında yapılır.
• Fetal ekokardiyografi: Anne karnındaki bebeğin kalbinin incelenmesidir; gebelikte kalp hastalığı şüphesi olduğunda yapılır.

Teste nasıl hazırlanılır?

KidsHealth ve MedlinePlus'a göre göğüs üzerinden yapılan ekokardiyografi için özel bir hazırlık gerekmez:

• Çocuk testten önce olağan şekilde yiyip içebilir.
• KidsHealth, test günü çocuğun göğsüne krem, losyon ya da pudra sürülmemesini önerir.
• Kolayca çıkarılabilen, önden açılan giysiler tercih edin.
• Çocuğun sevdiği bir oyuncağı, kitabı ya da tableti yanınızda getirin.

MedlinePlus ve NHS'e göre yemek borusundan yapılan ekokardiyografi (TEE) için ise birkaç saat aç kalmak gerekir; talimatlar size önceden bildirilir.

Test nasıl yapılır?

KidsHealth ve MedlinePlus'ın tarifine göre test şöyle ilerler:

1. Çocuğun üst giysileri çıkarılır ve muayene masasına sırtüstü ya da sol yanına yatırılır. Küçük bebekler ebeveynin kucağına yakın bir pozisyonda da incelenebilir.
2. Kalp ritmini kaydetmek için göğse küçük elektrot çıkartmaları yapıştırılır.
3. Göğse bir miktar jel sürülür. Jel soğuk hissettirebilir.
4. Teknisyen ya da hekim, ultrason probunu göğüs ve karın üst kısmında gezdirerek kalbi farklı açılardan görüntüler.
5. Daha iyi görüntü alınabilmesi için çocuktan pozisyon değiştirmesi istenebilir.

KidsHealth'e göre test genellikle 30–60 dakika sürer. NHS de yetişkinlerde taramanın yaklaşık 30–40 dakika sürdüğünü belirtir. MedlinePlus'a göre test sırasında probun hafif bir baskısı hissedilir.

Küçük çocuklarda testi kolaylaştırmak

Ekokardiyografinin iyi görüntü verebilmesi için çocuğun olabildiğince sakin ve hareketsiz durması gerekir. KidsHealth'e göre ebeveynler test sırasında çocuğun yanında kalabilir ve ona kitap okuyarak ya da video izleterek sakin kalmasına yardımcı olabilir.

Aşağıdaki öneriler de işe yarayabilir:

• Bebeklerde: Testi beslenme ya da uyku saatine yakın planlamak bebeğin daha sakin olmasını sağlayabilir. Randevu alırken bunu sorabilirsiniz.
• Küçük çocuklarda: Testi "kalbin fotoğrafını çekmek" gibi basit ve korkutmayan bir dille anlatın. Testin canını yakmayacağını, yalnızca göğsünde hafif bir bastırma hissedeceğini söyleyin.
• Büyük çocuklarda: Ekranda kendi kalbini görebileceğini anlatmak merakını artırabilir.

Çok huzursuz olan ya da uzun süre hareketsiz kalamayan bazı küçük çocuklarda, testin nasıl ve ne zaman yapılacağı hekimle ayrıca planlanabilir. Böyle bir durumda hazırlıkla ilgili talimatlar size önceden verilir.

Ekokardiyografi ile diğer kalp testlerinin farkı

Çocuklarda kalbi değerlendirmek için ekokardiyografinin yanında başka testler de istenebilir. Bu testler birbirinin yerine geçmez; her biri farklı bir bilgi sağlar:

• Elektrokardiyografi (EKG): Kalbin elektriksel etkinliğini ve ritmini kaydeder. Kalbin yapısını göstermez; ritim bozukluklarını ve bazı odacık büyümelerini değerlendirmeye yardımcı olur. Bkz. EKG nedir?
• Akciğer grafisi: Kalbin büyüklüğü ve akciğerlerin durumu hakkında bilgi verir; düşük dozda radyasyon içerir.
• Ekokardiyografi: Kalbin odacıklarını, duvarlarını, kapakçıklarını ve kan akımını hareketli olarak gösterir; radyasyon içermez.
• Kalp MR'ı veya tomografisi: Bazı karmaşık durumlarda daha ayrıntılı görüntü için istenebilir.

Hekim, çocuğun yakınmalarına ve muayene bulgularına göre bu testlerden hangisinin ya da hangilerinin gerektiğine karar verir. Bkz. Ultrason nedir?

Güvenli mi?

KidsHealth'e göre göğüs üzerinden yapılan ekokardiyografi güvenlidir, radyasyon içermez ve kısa ya da uzun dönemde bilinen bir yan etkisi yoktur. MedlinePlus da göğüs üzerinden yapılan ekokardiyografinin bilinen bir riski olmadığını belirtir. Bu nedenle gerektiğinde, örneğin bir deliğin izlenmesi için, tekrarlanabilir. Test sonrasında jel bir havluyla silinir ve çocuk hemen olağan etkinliklerine dönebilir; özel bir dinlenme ya da bakım gerekmez.

Yemek borusundan yapılan ekokardiyografide ise MedlinePlus'a göre kullanılan ilaçlara tepki ve yemek borusunda yaralanma gibi küçük riskler vardır. NHS'e göre bu testten sonra boğazda bir-iki gün süren hafif bir ağrı olabilir.

Sonuçlar ne zaman çıkar, ne anlama gelir?

KidsHealth'e göre sonuçlar genellikle bir-iki gün içinde hazır olur; NHS'e göre bazı durumlarda ilk bulgular aynı gün konuşulabilir. Çocuk kardiyolojisi uzmanı görüntüleri değerlendirir ve sonucu size açıklar.

MedlinePlus'a göre olağan dışı bir sonuç; kapakçık hastalıkları, kalp kası hastalığı (kardiyomiyopati), kalp zarında sıvı birikmesi ya da doğuştan bir kalp farklılığı gibi durumları gösterebilir. Sonuç olağan dışıysa hekim ek testler ya da düzenli izlem önerebilir.

Raporu kendi başınıza yorumlamaya çalışmak yerine hekiminizle birlikte değerlendirin. Rapordaki terimleri anlamadıysanız açıklanmasını isteyin.

Hekime sorabileceğiniz sorular

• Ekokardiyografide olağan dışı bir bulgu var mı? Varsa ne anlama geliyor?
• Bu bulgu tedavi gerektiriyor mu, yoksa izlenecek mi?
• Testin ne zaman tekrarlanması gerekiyor?
• Çocuğumun spor ve günlük etkinliklerinde bir kısıtlama olacak mı?
• Hangi belirtileri görürsem hemen başvurmalıyım?