Testis torsiyonu (testis dönmesi): belirtileri ve acil tedavisi

Testis torsiyonu nedir?

Testisler, torba (skrotum) içinde spermatik kordon adı verilen bir yapıya asılı durur. Bu kordon testisi taşır ve testise kan götürür. MedlinePlus, testis torsiyonunu bu kordonun dönmesi olarak tanımlar. Kordon döndüğünde testise ve torbadaki çevre dokulara giden kan akımı kesilir; MedlinePlus'a göre bu durum testiste kalıcı hasara yol açabilir. Kordon yalnızca kısmen dönmüşse kan akımı tamamen durmaz, azalır.

Cambridge Üniversite Hastaneleri'nin (NHS) hasta bilgilendirme metnine göre kordon 180 ile 720 derece arasında dönebilir. Kan akımı kesilen testis kısa sürede zarar görmeye başlar. Uzun süre kansız kalan testis dokusu ölebilir ve bu durumda testisin çıkarılması gerekir. Bu nedenle testis torsiyonu bir cerrahi acil durumdur.

Kimlerde görülür, nedenleri nelerdir?

MedlinePlus'a göre testis torsiyonu en sık bebeklik döneminde ve ergenliğin başında görülür; ancak daha ileri yaştaki erkeklerde de ortaya çıkabilir. Cambridge Üniversite Hastaneleri'ne göre en sık 10 ile 25 yaş arasında görülür.

Testis torsiyonu çoğu zaman belirgin bir neden olmadan gelişir. Kaynakların belirttiği etkenler şunlardır:

• Testisin torba içinde yeterince sabitlenmemiş olması: Cambridge Üniversite Hastaneleri'ne göre bazı erkeklerde testis, torbanın tabanına normalde olduğu gibi tutunmamıştır. Çan tokmağı gibi serbest asılı durduğu için bu duruma "çan tokmağı (bell clapper) deformitesi" denir ve testisin dönmesini kolaylaştırır.
• Doğuştan bağ dokusu farklılıkları: MedlinePlus, torba içindeki bağ dokusunda doğuştan gelen kusurların bazı kişileri torsiyona yatkın kıldığını belirtir.
• Tetikleyiciler: MedlinePlus'a göre sorun, torbada belirgin şişliğe yol açan bir yaralanmanın ya da ağır egzersizin ardından ortaya çıkabilir. Cambridge Üniversite Hastaneleri, torsiyonun egzersiz sırasında olduğu gibi uyku sırasında da başlayabileceğini belirtir.

Cambridge Üniversite Hastaneleri, birçok çocukta belirgin bir neden bulunmadığını ve torsiyonun kişinin yaptığı ya da yapmadığı bir şeyden kaynaklanmadığını da vurgular.

Belirtileri nelerdir?

MedlinePlus ve Cambridge Üniversite Hastaneleri'nin sıraladığı belirtiler şunlardır:

• Ani ve şiddetli testis ağrısı: Genellikle tek taraftadır ve belirgin bir neden olmadan başlayabilir. Cambridge Üniversite Hastaneleri'ne göre ağrı gelip gidebilir, ancak genellikle tamamen geçmez.
• Torbada şişlik ve kızarıklık: Çoğunlukla tek tarafta.
• Bulantı ve kusma
• Karın ağrısı: Cambridge Üniversite Hastaneleri karın ağrısını da belirtiler arasında sayar.
• Testisin konumunda değişiklik: Etkilenen testis diğerine göre daha yukarıda ya da yatay durabilir.
• Testiste ele gelen kitle ve menide kan: MedlinePlus bunları hastalığa eşlik edebilecek ek belirtiler olarak sayar.

Testis ağrısının diğer nedenleri

NHS, testis ağrısının torsiyon dışındaki nedenleri arasında enfeksiyonu (epididimit), yaralanmaları, kasık fıtığını, sıvı birikmesini (kist) ve testisteki toplardamarların şişmesini (varikosel) sayar. NHS ayrıca testis kanserinin genellikle tek başına ağrıyla değil, şişlik ya da sertlikle kendini gösterdiğini belirtir.

NHS, testis ağrısının nedenini kişinin kendi kendine belirlemeye çalışmamasını vurgular. Ani ve şiddetli ağrı, bir saatten uzun süren ya da dinlenirken de devam eden ağrı ve ağrıya eşlik eden bulantı, kusma veya karın ağrısı acil başvuru gerektirir. Testis iltihabı hakkında bilgi için epididimit konu sayfasına bakabilirsiniz.

Neden zaman bu kadar önemli?

Testis torsiyonunda testisin kurtarılabilmesi büyük ölçüde zamana bağlıdır. MedlinePlus'a göre ameliyat belirtiler başladıktan sonra olabildiğince erken yapılmalıdır; 6 saat içinde yapılırsa testisin büyük bölümü kurtarılabilir. Kan akımı 6 saatten uzun süre azaldığında testisin çıkarılması gerekme olasılığı artar. MedlinePlus, torsiyon 6 saatten kısa sürmüş olsa bile testisin bazen işlevini yitirebileceğini de belirtir.

Bu nedenle:

• Ağrının kendiliğinden geçmesini beklemeyin.
• Ağrı kesici alıp evde dinlenmeye çalışmayın.
• Sabahı ya da mesai saatlerini beklemeyin.
• Doğrudan acil servise başvurun veya 112'yi arayın.

Ağrı kısa bir süre sonra azalmış olsa bile hekime başvurmak ve ağrının nedenini öğrenmek gerekir.

Tanı nasıl konur?

Tanı çoğunlukla muayeneyle konur. Hekim torbayı, testisleri, karnı ve kasıkları muayene eder. MedlinePlus'a göre muayenede etkilenen testis çok hassastır ve diğer testise göre daha yukarıda olabilir.

Torsiyondan şüphelenildiğinde testise giden kan akımını değerlendirmek için Doppler ultrason yapılabilir. MedlinePlus'a göre tam torsiyonda testise kan akımı görülmez; kısmi torsiyonda ise kan akımı azalmıştır. Bkz. Doppler ultrason nedir?

Ancak Cambridge Üniversite Hastaneleri, kan testleri ve görüntülemenin genellikle gerekmediğini; muayeneyle torsiyon dışlanamıyorsa tetkik için vakit kaybetmeden acil ameliyata geçildiğini belirtir. Bu yaklaşımın amacı, testisin kurtarılma şansını korumaktır.

Tedavi: acil ameliyat

Testis torsiyonunun tedavisi ameliyattır. Cambridge Üniversite Hastaneleri ve MedlinePlus'ın anlatımına göre:

• Ameliyat genel anestezi altında yapılır.
• Torbada küçük bir kesi açılır, dönen kordon geri çevrilir ve testisin kan akımı değerlendirilir.
• Testis yaşıyorsa, yeniden dönmesini önlemek için dikişlerle torbanın iç duvarına sabitlenir. Cambridge Üniversite Hastaneleri'ne göre kesiler eriyen dikişlerle kapatılır; bu nedenle dikişlerin sonradan alınması gerekmez.
• Ameliyatta dönme bulunmazsa testis, enfeksiyon gibi başka nedenler açısından incelenir.
• Diğer testis de sabitlenir. MedlinePlus ve Cambridge Üniversite Hastaneleri'ne göre ileride diğer tarafta torsiyon gelişmesini önlemek amacıyla genellikle her iki testis birlikte sabitlenir.
• Testis dokusu ölmüşse testisin çıkarılması gerekir (orşiektomi). Bu durumda da diğer testis, ileride dönmesini önlemek için dikişle sabitlenir.

Cambridge Üniversite Hastaneleri, testis kaybı riskini önlemenin tek yolunun acil ameliyat olduğunu belirtir.

Ameliyattan sonra iyileşme

Cambridge Üniversite Hastaneleri'nin ergenler için verdiği öneriler şöyle özetlenebilir:

• Ameliyattan sonra genellikle birkaç saatlik gözlemin ardından eve dönülür.
• Birkaç gün hafif rahatsızlık olabilir; bu dönemde hekimin önerdiği ağrı kesiciler düzenli olarak kullanılabilir. Dikişler eridiği için alınması gerekmez.
• İki hafta boyunca destekleyici, dar kesimli iç çamaşırı giyilmesi önerilir.
• Okul, kurs ya da işe bir hafta ara verilmesi önerilir.
• Yüzmeye 7–10 gün ara verilir.
• Beden eğitimi dersi, bisiklet ve yoğun spor gibi zorlayıcı etkinliklerden 3–4 hafta kaçınılır.
• Yara temiz ve kuru tutulur. İki gün sonra duş alınabilir; küvette banyodan beş gün kaçınılır.

Ameliyattan sonra kendini iyi hissetmeme, ateş, artan ağrı ya da yarada akıntı olursa hekime başvurulmalıdır.

Olası sorunlar ve doğurganlık

MedlinePlus'a göre kan akımı uzun süre kesilen testis küçülebilir (atrofi); bu küçülme, torsiyon düzeltildikten günler ya da aylar sonra ortaya çıkabilir. Testisin çıkarılması gerekebilir. Kan akımı uzun süre kısıtlı kalırsa testiste ve torbada ciddi enfeksiyon da gelişebilir.

Cambridge Üniversite Hastaneleri, her ameliyatın komplikasyon riski taşıdığını ancak çocukların çoğunda bu ameliyattan sonra sorun yaşanmadığını belirtir. Seyrek görülen sorunlar arasında tedavi gerektiren yara enfeksiyonu, testis çevresinde kan birikmesi (hematom), kurtarıldığı düşünülen testisin ileride kaybedilmesi ve uzun süreli torba ağrısı sayılır.

Tek testisi kalan erkek çocuk ve gençler için Cambridge Üniversite Hastaneleri, ergenliğin normal şekilde ilerlediğini ve tek testisle iki testis arasındaki doğurganlık farkının çok az olduğunu belirtir. Kalan testisi korumak için ergenlikten itibaren ayda bir testis kendi muayenesi yapılması ve torbaya doğrudan darbe gelebilecek temas sporlarında koruyucu giysi kullanılması önerilir. Bu konudaki sorularınızı ameliyatı yapan hekimle konuşabilirsiniz.

Önlenebilir mi?

MedlinePlus'a göre birçok testis torsiyonu vakası önlenemez. Torbaya gelebilecek darbelerden korunmak riski azaltmaya yardımcı olabilir. Asıl önemli olan, belirtiler başladığında zaman kaybetmeden başvurmaktır. Ameliyatta her iki testisin sabitlenmesi de ileride yeni bir torsiyon riskini azaltmaya yöneliktir.