Testis kanseri belirtileri, risk etkenleri ve tedavisi

Testis kanseri nedir?

Testisler, skrotum (testis torbası) içinde bulunan, sperm ve testosteron hormonu üreten iki organdır. Testis kanseri, bu organdaki hücrelerin kontrolsüz biçimde çoğalmasıyla ortaya çıkar.

MedlinePlus'a göre testis kanserlerinin iki ana grubu vardır:

• Seminomlar: Daha yavaş büyüme eğilimindedir; MedlinePlus'a göre en sık 25–45 yaşları arasında görülür.
• Seminom dışı tümörler (nonseminomlar): Daha hızlı büyüme eğilimindedir ve daha sık görülür.

Kanserin türü, hangi tedavilerin uygulanacağını belirlemede önemlidir. Örneğin MedlinePlus, radyoterapinin daha çok seminomlarda kullanıldığını belirtir.

Testis kanseri belirtileri nelerdir?

NHS'e göre testis kanserinin başlıca belirtileri şunlardır:

• Testiste şişlik ya da sertlik (kitle)
• Testisin büyümesi
• Testiste ya da testis torbasında sızı veya ağrı
• Testis torbasında ağırlık, sertlik ya da katılık hissi

MedlinePlus, kitlenin çoğu zaman ağrı yapmadığını ve başlangıçta hiçbir belirti olmayabileceğini belirtir. MedlinePlus ayrıca memelerde büyüme (meme dokusunda artış) gibi daha seyrek belirtileri de sayar.

Kanser vücudun başka bölgelerine yayıldığında NHS'e göre şu belirtiler görülebilir:

• Bel ya da karnın alt kısmında ağrı
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Öksürük
• Nefes almada veya yutkunmada güçlük
• Göğüste ağrı ya da şişlik

NHS, bu belirtilerin birçoğunun yaygın olduğunu ve pek çok farklı durumdan kaynaklanabileceğini hatırlatır. Testislerde şişliğe yol açabilen başka durumlar da vardır: testis damarlarının genişlemesi (varikosel), testis çevresinde sıvı birikmesi (hidrosel) ya da epididim iltihabı (epididimit) gibi. Bkz. Varikosel ve Epididimit. Hangi durumun söz konusu olduğunu ancak muayene ve tetkiklerle anlamak mümkündür.

Ağrı ve testis kanseri

NHS'e göre testis kanseri genellikle şişlik veya kitleyle kendini gösterir; ağrı tek başına çoğu zaman testis kanserine işaret etmez. Ancak ani ve şiddetli testis ağrısı, testisin kendi etrafında dönerek kan akışının kesildiği testis dönmesi (torsiyon) gibi acil bir durumun belirtisi olabilir.

Testis kanserinin risk etkenleri

NHS'e göre testis kanseri riski şu durumlarda artar:

• İnmemiş testis: Doğumda ya da bebeklikte testisin torbaya inmemiş olması
• Ailede testis kanseri: Babada ya da erkek kardeşte testis kanseri bulunması
• Daha önce testis kanseri geçirmiş olmak: NCI'ye göre bu kişilerde diğer testiste kanser gelişme riski artar.
• Hipospadias: İdrar deliğinin penisin ucunda değil, alt yüzünde olması
• HIV enfeksiyonu
• Beyaz Britanyalı köken: NHS, Birleşik Krallık'ta bu grupta riskin daha yüksek olduğunu belirtir; MedlinePlus da beyaz erkeklerde riskin daha yüksek olduğunu bildirir.

MedlinePlus bunlara ek olarak testislerin olağan dışı gelişimini, bazı kimyasallara maruz kalmayı, Klinefelter sendromu ve Down sendromu gibi bazı genetik durumları, kısırlığı ve tütün kullanımını da risk etkenleri arasında sayar.

Risk etkenlerinin bulunması kişinin mutlaka kansere yakalanacağı anlamına gelmez; risk etkeni olmayan kişilerde de testis kanseri gelişebilir.

Testis kanseri nasıl teşhis edilir?

NHS'e göre testis kanserinden şüphelenildiğinde uzman hekim şu tetkikleri yapar:

• Fizik muayene: MedlinePlus'a göre muayenede testiste sert bir kitle hissedilebilir. Hekim, kitleye ışık tutarak içinin sıvı mı yoksa katı doku mu olduğunu ayırt etmeye çalışabilir.
• Testis ultrasonu: Kitlenin testisin içinde mi dışında mı olduğunu ve yapısını gösterir. Bkz. Ultrason nedir?
• Kan testleri (tümör belirteçleri): MedlinePlus'a göre kanda alfa-fetoprotein (AFP), beta-hCG ve LDH düzeylerine bakılır. Bu maddeler bazı testis tümörlerinde yükselebilir ve tedavi sonrası izlemde de kullanılır.

Testisin alınarak incelenmesi

NHS'e göre tanının doğrulanmasında önemli bir adım, etkilenen testisin (nadiren yalnızca bir bölümünün) ameliyatla alınması ve doku örneğinin mikroskop altında incelenmesidir. MedlinePlus, testis torbası üzerinden biyopsi yapılmasından kaçınıldığını belirtir. Bu nedenle bu ameliyat hem tanı hem de tedavi amacı taşır.

Evreleme

NHS'e göre ardından kanserin büyüklüğünü ve yayılıp yayılmadığını anlamak için BT veya MR gibi görüntüleme yöntemleri kullanılır. Bu sürece evreleme denir. MedlinePlus, gerekirse akciğer, kemik ve beyin görüntülemelerinin de yapılabileceğini belirtir. NHS, sonuçların birkaç hafta sürebileceğini ve uzman hekimlerin bu sonuçlara göre kişiyle birlikte tedavi planı yaptığını belirtir.

Testis kanseri nasıl tedavi edilir?

NHS'e göre tedavi planı; kanserin türüne, büyüklüğüne, yayılımına ve kişinin genel sağlık durumuna göre belirlenir.

Ameliyat (orşiektomi)

Testisin alınması testis kanserinin ana tedavisidir ve NHS'e göre bazı kişilerde tek başına yeterli olabilir. NHS, bu ameliyat sırasında kişiye genellikle testis torbasına yapay bir testis (protez) yerleştirilmesi seçeneğinin sunulduğunu belirtir.

Ek tedaviler

• Kemoterapi: Kanser hücrelerini yok eden ilaçlarla yapılır; NHS'e göre ameliyattan sonra ya da kanser yayıldıysa kullanılabilir.
• Radyoterapi: NHS'e göre karın içindeki lenf bezlerine yayılmış bazı kanser türlerinde kullanılır.
• Lenf bezi ameliyatı: Kanser lenf bezlerine yayıldıysa etkilenen bezlerin alınması gerekebilir.
• Akciğer ameliyatı: Kanser akciğerlere ulaştıysa nadiren gündeme gelebilir.
• Aktif izlem: ABD Ulusal Kanser Enstitüsü (NCI), bazı durumlarda test sonuçlarında değişiklik olmadıkça ek tedavi verilmeden kişinin yakından izlendiğini belirtir.

Kemoterapi hakkında genel bilgi için Kemoterapi nedir? yazısına bakabilirsiniz.

Tedavi, doğurganlık ve cinsel yaşam

Pek çok genç erkek için doğurganlık önemli bir konudur. NHS'e göre:

• Testisin tek başına alınması genellikle doğurganlığı etkilemez.
• Bazı tedaviler (özellikle kemoterapi ve radyoterapi) doğurganlığı etkileyebilir.
• Tedaviye başlamadan önce sperm toplanıp dondurularak saklanması (sperm bankacılığı) seçeneği sunulur.

İleride çocuk sahibi olmayı düşünüyorsanız bu konuyu tedavi başlamadan önce hekiminizle mutlaka konuşun. Doğurganlık değerlendirmesi hakkında bilgi için Spermiyogram nedir? yazısına bakabilirsiniz.

Tedavi sonrası izlem

NHS'e göre tedavi sırasında ve sonrasında düzenli kontroller yapılır; gerektiğinde görüntüleme ve kan testleri tekrarlanır. Endişe verici bir belirti fark edildiğinde bir sonraki randevu beklenmeden ekibe haber verilmelidir. NCI, testis kanseri geçiren erkeklerde diğer testiste kanser gelişme riskinin arttığını belirtir; bu nedenle kalan testisin düzenli kontrolü önemlidir. MedlinePlus da tedavi sonrasında ikinci kanserler, kalp hastalığı ve metabolik sendrom gibi uzun dönem risklerin bulunduğunu belirtir; bu nedenle uzun süreli izlem planı hekimle birlikte yapılmalıdır.

Testislerinizi tanıyın

NHS, testislerin düzenli olarak kontrol edilmesini ve böylece kişinin kendisi için neyin normal olduğunu bilmesini önerir. MedlinePlus da aylık kendi kendine muayeneyi önerir; ancak genel toplumda testis kanseri için tarama programı önerilmediğini belirtir.

Kontrol sırasında şu değişikliklere dikkat edin:

• Testiste yeni bir şişlik ya da sertlik
• Bir testisin diğerine göre belirgin büyümesi
• Testisin şeklinde ya da dokusunda değişiklik
• Testis torbasında ağırlık hissi

Düzenli kontrolün amacı, zaman içinde ortaya çıkan değişiklikleri erken fark etmektir. Bir değişiklik fark ettiğinizde bunun ne olduğunu kendiniz yorumlamaya çalışmayın; NHS, belirtilerin pek çok farklı nedeni olabileceğini ve değerlendirmenin hekim tarafından yapılması gerektiğini vurgular.