Omurga kanal darlığı (spinal stenoz): belirtileri ve tedavisi

Spinal stenoz nedir?

Omurga, üst üste dizilmiş omurlardan oluşur. Omurların arkasındaki kemik halkalar birleşerek omurilik kanalını oluşturur; omurilik ve sinir kökleri bu kanalın içinden geçer. Sinirler, omurlar arasındaki küçük deliklerden çıkarak kollara, bacaklara ve organlara ulaşır.

NIAMS'e göre spinal stenoz, omurgadaki bu boşlukların daralması ve omurilik ile sinir köklerine baskı oluşmasıdır. MedlinePlus da tanımı, omurga kanalının ya da sinirlerin omurgadan çıktığı açıklıkların daralması olarak yapar. Daralma tek bir düzeyde ya da birkaç düzeyde birden olabilir.

Türleri

NIAMS'e göre spinal stenoz, daralmanın yerine göre ikiye ayrılır:

• Boyun (servikal) darlığı: Boyunda ağrı, kollara ve ellere yayılan uyuşma ve karıncalanma, kol ve ellerde güçsüzlük yapabilir.
• Bel (lomber) darlığı: Bel ağrısı, kalçaya ve bacaklara yayılan yanıcı ağrı, bacak ve ayaklarda uyuşma ve kramplar yapabilir.

Nedenleri ve risk etkenleri

NIAMS'e göre spinal stenoz herkeste gelişebilir; ancak risk yaşla birlikte artar. Doğuştan dar bir omurga kanalı olan ya da omurgasından yaralanan gençlerde de görülebilir. NIAMS ve MedlinePlus'ın saydığı nedenler şunlardır:

Yaşa bağlı değişiklikler

• Bağların kalınlaşması: Omurları bir arada tutan bağlar zamanla kalınlaşıp sertleşerek kanala doğru uzanabilir.
• Kemik çıkıntıları (osteofitler): Eklemlerdeki aşınmayla omurlarda kemik çıkıntıları oluşabilir.
• Disklerdeki değişiklikler: MedlinePlus'a göre yaşla birlikte omurlar arasındaki diskler kurur ve kanala doğru taşabilir. Fıtıklaşmış diskler de kanalı daraltabilir. Bkz. Bel fıtığı belirtileri

Kireçlenme ve diğer hastalıklar

• Osteoartrit (kireçlenme): NIAMS'e göre eklem kıkırdağının aşınmasıyla disklerde bozulma ve kemikte aşırı büyüme gelişir.
• Romatoid artrit
• Omurga tümörleri ve kırıkları
• Paget hastalığı: Kemiklerin anormal şekilde büyüdüğü bir hastalık.
• Bağlarda kemikleşme

Doğuştan ve kalıtsal durumlar

NIAMS'e göre doğuştan dar kanal, skolyoz (omurga eğriliği) ve akondroplazi (kalıtsal bir kemik gelişim bozukluğu) da spinal stenoza yol açabilir. Bkz. Skolyoz nedir?

Belirtileri nelerdir?

Belirtiler daralmanın yerine ve derecesine göre değişir; çoğu zaman yavaş yavaş gelişir. MedlinePlus'a göre belde, kalçada, uyluklarda, baldırlarda, boyunda, omuzlarda ya da kollarda ağrı, uyuşma veya kramp görülebilir.

Yürüyünce artan, oturunca azalan ağrı

Bel bölgesindeki darlığın en bilinen özelliği, belirtilerin hareketle değişmesidir. MedlinePlus'a göre belirtiler ayakta dururken ya da yürürken ortaya çıkar veya artar; oturunca ya da öne eğilince çoğu zaman azalır veya kaybolur. NIAMS de bel darlığındaki ağrının ayakta durmak ve yürümekle kötüleştiğini, öne eğilince hafiflediğini belirtir. Bu nedenle kişi belirli bir mesafe yürüdükten sonra durup oturma ya da öne eğilme ihtiyacı duyabilir.

İleri durumlarda

NIAMS'e göre ağır durumlarda bağırsak, mesane ve cinsel işlevler etkilenebilir. MedlinePlus, dengesizlikle birlikte yürüme güçlüğü, artan uyuşma ya da güçsüzlük ve idrar ya da dışkı kontrolünün kaybını hemen değerlendirilmesi gereken uyarı işaretleri olarak sayar.

Bel ve bacak ağrısının başka nedenleri için Bel ağrısı nedenleri ve Siyatik ağrısı yazılarına bakabilirsiniz.

Tanı nasıl konur?

NIAMS'e göre tanı üç basamakta konur:

• Öykü ve fizik muayene: Hekim ağrının yerini ve özelliklerini sorar; omurganın hareketliliğini, kas gücünü, refleksleri, hissi, dengeyi ve yürüyüşü değerlendirir.
• Görüntüleme:
• Röntgen, kemiklerdeki değişiklikleri ve kırıkları gösterir.
• NIAMS'e göre MR, omurgadaki hasar ve hastalıkların tanısında yardımcıdır ve özellikle yumuşak dokuları göstermede yararlıdır. Bkz. MR nedir?
• BT, kemik yapıları üç boyutlu gösterir; kırıkların ve kireçlenme değişikliklerinin saptanmasında yararlıdır.
• Sinir testleri: MedlinePlus'a göre sinirlerin ne kadar etkilendiğini değerlendirmek için elektromiyografi (EMG) yapılabilir.

NIAMS önemli bir noktanın altını çizer: görüntülemede darlık görülmesi tek başına tedavi gerekip gerekmediğini belirlemez. Tedavi kararı; belirtilere, muayene bulgularına ve yakınmaların günlük yaşamı ne kadar etkilediğine göre verilir.

Ameliyat dışı tedaviler

Pek çok kişide ilk tedavi seçeneği ameliyat dışı yöntemlerdir. NIAMS ve MedlinePlus'ın saydığı seçenekler şunlardır:

• Fizik tedavi ve egzersiz: NIAMS'e göre fizik tedavi kasları güçlendirir ve yüzme gibi kademeli olarak artırılan aerobik etkinliklerle dayanıklılığı geliştirir. MedlinePlus germe egzersizlerini de önerir. Bkz. Fizik tedavi nedir?
• Destekleyici araçlar: NIAMS'e göre özellikle karın kasları zayıf olan kişilerde korse destek sağlayabilir.
• İlaçlar: İltihap giderici ağrı kesiciler, reçetesiz ağrı kesiciler ve gerektiğinde reçeteli ağrı ilaçları kullanılabilir. İlaçları hekiminizin önerdiği şekilde kullanın.
• Enjeksiyonlar: MedlinePlus, epidural enjeksiyonları tedavi seçenekleri arasında sayar. NIAMS uyuşturucu enjeksiyonlarından söz eder. Bkz. Epidural steroid enjeksiyonu
• Sıcak ve soğuk uygulama: MedlinePlus bunları rahatlatıcı yöntemler arasında sayar.
• Bilişsel davranışçı terapi: MedlinePlus, ağrıyla baş etmeye yardımcı olabileceğini belirtir. Bkz. Bilişsel davranışçı terapi nedir?
• Tamamlayıcı yaklaşımlar: NIAMS'e göre omurga manipülasyonu ve akupunktur bazı kişilerde ağrıyı hafifletebilir. Bu yöntemleri uygulatmadan önce hekiminize danışın.

Ameliyat ne zaman gerekir?

NIAMS'e göre ameliyat şu durumlarda düşünülebilir:

• Ameliyat dışı tedaviler yeterli rahatlama sağlamadıysa
• Yürümeyi etkileyen uyuşma ya da güçsüzlük varsa
• Bağırsak ya da mesane işlevleri bozulduysa

NIAMS'in saydığı ameliyat türleri şunlardır:

• Laminektomi: Omurun arka duvarının (lamina) bir bölümü ve kemik çıkıntıları çıkarılarak sinirlere yer açılır.
• Spinal füzyon: Kaymış omurlar kemik grefti ya da metal parçalarla birbirine sabitlenir. Bkz. spinal füzyon işlem sayfası
• Minimal invaziv cerrahi: Daha küçük kesilerle, çevre dokulara daha az zarar verilerek yapılan yöntemlerdir.

MedlinePlus'a göre ameliyatın sonuçları kişiden kişiye değişir. Daha önce uzun süreli ağrısı olan ya da birden fazla ameliyat geçirmiş kişilerde komplikasyon riski daha yüksek olabilir. Bel ameliyatları hakkında genel bilgi için Bel fıtığı ameliyatı yazısına bakabilirsiniz.

Spinal stenozla yaşam

MedlinePlus'a göre spinal stenozu olan pek çok kişi, yaşam tarzında bazı değişiklikler yaparak aktif kalabilir. NIAMS'in önerileri şöyle özetlenebilir:

• Düzenli egzersiz: Haftada en az üç kez, yaklaşık 30 dakika egzersiz yapın. Hangi egzersizlerin size uygun olduğunu hekiminize ya da fizyoterapistinize danışın.
• Günlük etkinlikleri uyarlayın: Ağrıyı tetikleyen etkinlikleri belirleyip bunları değiştirmeye çalışın.
• Yardımcı araçlar: Gerektiğinde baston ya da yürüteç gibi denge sağlayan araçlardan yararlanın.
• Öne eğilme: NIAMS, omurgayı öne doğru bükmenin omurgadaki boşlukları açarak sinirler üzerindeki baskıyı azaltabileceğini belirtir.
• Sağlıklı kilo ve sigarayı bırakma: NIAMS bu iki adımı da önerir. Bkz. Sağlıklı kilo verme