Bel fıtığı belirtileri, nedenleri ve tedavi seçenekleri

Bel fıtığı nedir?

Omurgamız, üst üste dizilmiş omur adı verilen kemiklerden oluşur. Omurların arasında, darbeleri emen ve omurganın esnek hareket etmesini sağlayan diskler bulunur. Her diskin dışında sağlam, lifli bir halka, ortasında ise jöle kıvamında yumuşak bir çekirdek vardır.

Yaşla birlikte diskler su kaybeder ve esnekliklerini yitirir. Dış halkada oluşan zayıflık veya yırtıklardan içteki yumuşak çekirdek dışarı doğru taşabilir. Buna disk hernisi, halk arasında ise bel fıtığı denir. Taşan disk dokusu omurilikten çıkan sinir köklerine baskı yaptığında ya da bu sinirleri kimyasal olarak tahriş ettiğinde ağrı ve diğer belirtiler ortaya çıkar.

Bel fıtığı en sık bel omurlarının alt kısmında, belin kalçaya yakın bölümünde görülür. Bu bölgedeki sinirler bacaklara uzandığı için ağrı da sıklıkla bacağa yayılır. Bel fıtığı olan herkeste belirti olmaz; bazı kişilerde fıtık, başka bir nedenle çekilen bir MR görüntüsünde tesadüfen fark edilir.

Bel fıtığı ile bel ağrısı aynı şey mi?

Hayır. Bel ağrısı çok yaygın bir şikâyettir ve çoğu zaman kas zorlanması gibi basit mekanik nedenlerden kaynaklanır. Bel fıtığı ise bel ağrısının nedenlerinden yalnızca biridir. Ağrının bacağa yayılması, uyuşma ve güçsüzlük gibi sinir belirtileri bel fıtığını daha çok düşündürür.

Bel fıtığı belirtileri nelerdir?

Belirtiler, fıtığın yerine, büyüklüğüne ve hangi sinire baskı yaptığına göre değişir. Sık görülen belirtiler şunlardır:

• Bel ağrısı
• Kalçadan uyluğun ve bacağın arkasına, bazen ayağa kadar yayılan ağrı (siyatik)
• Bacakta veya ayakta uyuşma, iğnelenme, karıncalanma
• Bacakta veya ayakta kas güçsüzlüğü; örneğin parmak ucunda ya da topukta yürümekte zorlanma
• Öne eğilmek veya doğrulmakta güçlük
• Öksürme, hapşırma ya da ıkınma ile artan ağrı

Siyatik ağrısının özellikleri

Siyatik sinir, belden başlayıp kalçanın arkasından bacak boyunca ayağa kadar uzanan, vücudun en uzun siniridir. Bu sinire baskı olduğunda ağrı genellikle tek taraflıdır ve bacakta keskin, yanıcı ya da elektrik çarpması gibi hissedilir. Bacaktaki ağrı çoğu zaman bel ağrısından daha belirgindir. Uzun süre oturmak veya ayakta kalmak ağrıyı artırabilir.

Siyatiğin en sık nedeni bel fıtığıdır; ancak omurga kanalının daralması (spinal stenoz), omurun öne doğru kayması (bel kayması) ve sırt yaralanmaları da benzer belirtilere yol açabilir.

Bel fıtığı neden olur? Risk faktörleri

Bel fıtığı genellikle tek bir olaydan çok, yıllar içinde biriken etkilerin sonucunda gelişir. Riski artıran başlıca etkenler şunlardır:

• Yaş: Diskler yaşla birlikte su kaybeder ve yıpranır.
• Ağır kaldırma: Özellikle dizler bükülmeden, belden eğilerek ve bel döndürülerek yapılan kaldırma hareketleri
• Aşırı zorlayıcı egzersiz: Hazırlıksız ve aşırı yüklenmeli antrenmanlar
• Uzun süre oturma veya araç kullanma: Hareketsiz ve uzun süreli oturuş disklere binen yükü artırır.
• Hareketsizlik: Zayıf karın ve sırt kasları omurgayı yeterince desteklemez.
• Fazla kilo: Bel omurlarına binen yükü artırır.
• Sigara: Nikotin disklerin beslenmesini bozarak disk dokusunu zayıflatabilir.
• Mesleki etkenler: Sürekli eğilme, ağır taşıma ve titreşime maruz kalınan işler

Bel fıtığı nasıl teşhis edilir?

Tanı çoğu zaman hekimin dinlediği öykü ve yaptığı muayeneyle konur. Muayenede hekim belinizin hareketlerini, bacaklarınızdaki kas gücünü, refleksleri ve duyuyu değerlendirir. Sırtüstü yatarken bacağın düz bir şekilde kaldırılması gibi testlerle sinir köküne baskı olup olmadığına bakılabilir.

Görüntüleme her zaman gerekli değildir. Belirtilerin çoğu birkaç hafta içinde gerilediği için hekim önce tedaviyi deneyebilir. Şu durumlarda görüntüleme gündeme gelir:

• Belirtiler tedaviye rağmen haftalar içinde düzelmiyorsa
• Kas güçsüzlüğü belirgin veya giderek artıyorsa
• Ameliyat düşünülüyorsa
• Acil uyarı işaretleri varsa

Bel fıtığını ayrıntılı olarak göstermek için en sık kullanılan yöntem MR'dır. Sinir hasarının derecesini değerlendirmek için bazı durumlarda EMG (sinir ve kas elektriksel aktivitesi testi) istenebilir.

Bel fıtığı tedavisi nasıl yapılır?

Bel fıtığı olan kişilerin çoğu, ameliyat olmadan iyileşir. MedlinePlus'a göre tedaviyle çoğu kişi iyileşir. NHS de siyatiğin genellikle birkaç hafta ile birkaç ay içinde düzeldiğini, ancak bazen daha uzun sürebileceğini belirtir.

Aktif kalmak ve evde bakım

• Hareketsiz kalmayın: Eskiden uzun süreli yatak istirahati önerilirdi; bugün ise ağrının izin verdiği ölçüde günlük aktivitelere devam etmek önerilir. Çok şiddetli ağrıda kısa süreli dinlenme gerekebilir; ancak uzun süre yatmak iyileşmeyi geciktirebilir.
• Hafif egzersiz: Yürüyüş, yüzme ve hekiminizin ya da fizyoterapistinizin önerdiği esneme hareketleri faydalı olabilir.
• Sıcak uygulama: Ağrılı bölgeye sıcak uygulamak kas gerginliğini azaltabilir.
• Uzun süre oturmaktan kaçının: Ara ara kalkıp hareket edin.

İlaç tedavisi

Hekim ya da eczacı, ağrıyı ve iltihabı azaltmak için iltihap giderici ağrı kesiciler önerebilir. Bazı durumlarda kısa süreli olarak daha güçlü ağrı kesiciler veya kas gevşeticiler kullanılabilir. Sinir kaynaklı ağrılarda farklı ilaç grupları da değerlendirilebilir. Hangi ilacın uygun olduğu; yaşınıza, diğer hastalıklarınıza ve kullandığınız ilaçlara göre hekim tarafından belirlenir.

Fizik tedavi ve egzersiz

Fizyoterapist eşliğinde yapılan egzersizler; karın ve sırt kaslarını güçlendirerek, esnekliği artırarak ve doğru hareket alışkanlıklarını öğreterek hem ağrıyı azaltmaya hem de tekrarlamayı önlemeye yardımcı olur.

Enjeksiyonlar

Ağrının sürdüğü bazı durumlarda, sinir kökü çevresine iltihap giderici ilaç uygulanan epidural steroid enjeksiyonları gibi girişimler değerlendirilebilir. Bu işlemler ağrıyı azaltarak fizik tedaviye katılımı kolaylaştırabilir.

Ameliyat

Ameliyat, bel fıtığı olan kişilerin küçük bir bölümünde gerekir. Şu durumlarda gündeme gelebilir:

• Diğer tedavilere rağmen ağrı uzun süre devam ediyor ve yaşam kalitesini belirgin şekilde bozuyorsa
• Kas güçsüzlüğü giderek artıyorsa
• Acil durum olarak kabul edilen idrar veya dışkı kontrolünün kaybı gibi belirtiler varsa

En sık uygulanan ameliyat, sinire baskı yapan disk parçasının çıkarıldığı mikrodiskektomidir. Ameliyat kararı, beyin ve sinir cerrahisi ya da ortopedi uzmanıyla ayrıntılı olarak konuşularak verilir.

Bel fıtığından korunmak ve tekrarlamasını önlemek

• Doğru kaldırma tekniği: Yükü kaldırırken dizlerinizi bükün, yükü vücudunuza yakın tutun ve belinizi döndürmeyin.
• Düzenli egzersiz: Karın ve sırt kaslarını güçlendiren egzersizler omurgayı destekler.
• Sağlıklı kilo: Fazla kiloları vermek bel omurlarına binen yükü azaltır.
• Oturma düzeni: Uzun süre oturuyorsanız sırtınızı destekleyen bir sandalye kullanın ve sık sık ara verin.
• Sigarayı bırakın: Disklerin sağlığını korumaya yardımcı olur.