Boyun fıtığı ameliyatı: ne zaman gerekir, nasıl yapılır?

Boyun fıtığı ve neden ameliyat gerekebilir?

OrthoInfo'ya göre boyun omurgası, kafatasının tabanından başlayan yedi küçük omurdan oluşur. Sinir kökleri omurilikten ayrılarak omurların yanlarındaki deliklerden (foramen) çıkar ve kollara uzanır. Boyun omurlarının arasında, darbeleri yumuşatan ve omurgaya esneklik kazandıran diskler bulunur. OrthoInfo'ya göre diskin jöle kıvamındaki iç kısmı, dış halkasına doğru bastırdığında disk fıtıklaşır; bu çoğu zaman kaldırma, çekme, eğilme ya da dönme hareketleri sırasında olur. Fıtıklaşan disk ya da yaşla birlikte gelişen kemik çıkıntıları, omurgadan çıkan sinir köküne baskı yapabilir. Buna servikal radikülopati (boyunda sinir sıkışması) denir. OrthoInfo'ya göre diskler yaşla birlikte yükseklik kaybettikçe omurlar birbirine yaklaşır ve vücut, çökmüş diski desteklemek için çevresinde kemik çıkıntıları oluşturur; bu çıkıntılar da sinir deliklerini daraltabilir. OrthoInfo, orta yaş ve üzerindeki kişilerin yaklaşık yarısında disk aşınması ve sinir sıkışması bulunduğunu belirtir.

MedlinePlus'a göre boyun fıtığında şu belirtiler görülebilir:

• Boynu hareket ettirince ortaya çıkan ağrı
• Kürek kemiğinin üzerinde ya da yakınında derin ağrı
• Üst kola, ön kola ve parmaklara yayılan ağrı
• Omuz, dirsek, ön kol ve parmaklar boyunca uyuşma

OrthoInfo, bu ağrının çoğu zaman yanıcı ya da keskin bir sinir ağrısı (nöropatik ağrı) şeklinde olduğunu, karıncalanma, güçsüzlük ve uyuşmanın eşlik edebileceğini belirtir. Belirtiler hakkında ayrıntılı bilgi için Boyun fıtığı belirtileri yazısına bakabilirsiniz.

Tanı nasıl konur?

OrthoInfo'ya göre muayenede hekim kas gücünü, hissi ve refleksleri değerlendirir. Bazı kişiler elini başının üstüne koyduğunda ağrısının azaldığını fark eder. Tanıda şu yöntemler kullanılabilir:

• Röntgen: Boyun kemiklerinin dizilimini gösterir.
• MR: Sinir sıkışmasının disk gibi yumuşak dokulardan kaynaklanıp kaynaklanmadığını gösterir. Bkz. MR nedir?
• BT: Kemik çıkıntılarının değerlendirilmesine yardım eder.
• Elektromiyografi (EMG): Kasların dinlenme ve kasılma sırasındaki elektriksel etkinliğini ölçerek sinir hasarını değerlendirir.

Ameliyattan önce denenen tedaviler

OrthoInfo'ya göre servikal radikülopatisi olan kişilerin çoğu zamanla iyileşir; bazılarında düzelme günler ya da haftalar içinde olur. NHS de boyun fıtığında ameliyatın genellikle gerekmediğini belirtir. Ameliyat dışı seçenekler şunlardır:

• Kısa süreli dinlenme ve hafif egzersiz: MedlinePlus kısa bir dinlenme döneminin ardından fizik tedaviye geçilmesini önerir; NHS de hafif egzersizi önerir.
• İlaçlar: İltihap giderici ağrı kesiciler, gerektiğinde daha güçlü ağrı kesiciler, sinir ağrısına yönelik ilaçlar ve kas gevşeticiler. İlaçları hekiminizin önerdiği şekilde kullanın.
• Fizik tedavi: MedlinePlus'a göre fizik tedavi doğru hareket etmeyi ve güçlendirme egzersizlerini öğretir. Bkz. Fizik tedavi nedir?
• Yumuşak boyunluk: OrthoInfo kısa süreli kullanılabileceğini belirtir.
• Steroid enjeksiyonları: OrthoInfo ve NHS bunları seçenekler arasında sayar. OrthoInfo'ya göre etkilenen sinirin yakınına yapılan enjeksiyon, sinir üzerindeki yapısal baskıyı ortadan kaldırmaz; ancak şişliği ve ağrıyı azaltabilir. Bkz. Epidural steroid enjeksiyonu

Boyun fıtığı ameliyatı ne zaman gerekir?

OrthoInfo'ya göre ameliyat, belirtiler ameliyat dışı tedavilere rağmen sürdüğünde ya da kötüleştiğinde önerilir. Ameliyatın temel amacı, boyundaki sıkışmış sinirler üzerindeki baskıyı kaldırarak (dekompresyon) belirtileri hafifletmektir. MedlinePlus da belirtiler diğer tedavilerle ve zamanla geçmediğinde ameliyatın bir seçenek olabileceğini belirtir. NHS'e göre aile hekimi; belirtiler diğer tedavilerle düzelmediğinde ya da kas güçsüzlüğü veya uyuşma kötüleştiğinde kişiyi ameliyat açısından değerlendirmek üzere uzmana yönlendirebilir.

Ameliyat kararı yalnızca MR görüntüsüne göre verilmez. Belirtilerin süresi ve şiddeti, muayenedeki güçsüzlük ve his kaybı ile yakınmaların yaşam üzerindeki etkisi birlikte değerlendirilir. OrthoInfo'ya göre hangi yöntemin seçileceği de yaşanan belirtilere ve etkilenen sinir kökünün yerine bağlıdır.

Ameliyat yöntemleri

OrthoInfo, boyun fıtığına bağlı sinir sıkışmasında üç temel yöntem tanımlar:

Önden diskektomi ve füzyon (ACDF)

OrthoInfo'ya göre en sık uygulanan yöntemdir:

• Boyuna önden, boyun kırışıklığı boyunca yapılan yaklaşık 2,5–10 santimetrelik bir kesiyle ulaşılır.
• Sorunlu disk ve sinire baskı yapan kemik çıkıntıları çıkarılır.
• Disk aralığının yüksekliğini korumak için boşluğa kemik grefti ya da bir ara parça (kafes) yerleştirilir. OrthoInfo'ya göre disk aralığının eski yüksekliğine getirilmesi, sinirlerin omurgadan çıktığı alanı genişletir. Kemik, kişinin kendi kalça kemiğinden ya da bağışçı kemikten sağlanabilir.
• Omurlar metal plak ve vidalarla sabitlenir ve zamanla birbirine kaynar. OrthoInfo'ya göre kemiğin sağlam şekilde kaynaması 6–12 ay sürebilir; başlangıçta yumuşak ya da sert bir boyunluk kullanmak gerekebilir.

MedlinePlus da boyun bölgesindeki diskektominin çoğunlukla füzyon ya da foraminotomiyle birlikte yapıldığını belirtir. Füzyon hakkında genel bilgi için Omurga sabitleme ameliyatı (spinal füzyon) yazısına bakabilirsiniz.

Yapay disk uygulaması

OrthoInfo'ya göre bu yöntemde bozulmuş disk çıkarılır ve yerine tamamen metal ya da metal ve plastikten yapılmış yapay bir disk yerleştirilir. Füzyondan farklı olarak o düzeydeki hareket korunmaya çalışılır. OrthoInfo, kısa dönem sonuçların füzyona benzer olduğunu, uzun dönem verilerin ise henüz netleşmediğini belirtir.

Arkadan foraminotomi (laminoforaminotomi)

OrthoInfo'ya göre bu yöntemde boynun arkasından yaklaşık 2,5–5 santimetrelik bir kesi yapılır, omurun arka kısmı inceltilerek sıkışan sinire ulaşılır ve sinir rahatlatılır. Füzyon gerekmez ve boynun hareketi korunur.

İyileşme süreci

OrthoInfo'ya göre:

• Hastanede genellikle bir gece kalınır.
• Masa başı işe dönüş birkaç gün ile birkaç hafta arasında değişebilir.
• Hareket açıklığı egzersizlerine çoğunlukla 4–6 hafta sonra başlanır.
• Tüm etkinliklere dönüş 3–4 ayı bulabilir.
• OrthoInfo'ya göre boynun önünden yapılan ameliyatlardan sonra birkaç hafta katı yiyecekleri yutmakta güçlük ya da bir miktar ses kısıklığı olması olağandır.

Bu süreçte cerrahınızın boyunluk kullanımı, araç kullanma, ağır kaldırma ve egzersizlerle ilgili önerilerine uyun. Fizik tedavi programı, boyun ve omuz kaslarının güçlenmesine yardım eder.

Olası riskler

Her ameliyatta olduğu gibi boyun fıtığı ameliyatının da riskleri vardır.

OrthoInfo'nun saydığı başlıca riskler şunlardır:

• Yutkunurken ağrı ya da güçlük
• Ses kısıklığı
• Sinir yaralanması
• Füzyonun kaynamaması

MedlinePlus'ın diskektomi için saydığı genel riskler şunlardır:

• Omurgadan çıkan sinirlerin zarar görmesi ve geçmeyen güçsüzlük ya da ağrı
• Ağrının sürmesi ya da yeniden ortaya çıkması
• Beyin omurilik sıvısının sızması ve baş ağrısı
• Diskin yeniden fıtıklaşması
• Omurgada dengesizlik ve ek ameliyat gereksinimi
• Enfeksiyon

Olası yararları ve riskleri kendi durumunuza göre cerrahınızla konuşmanız önemlidir. Kararsız kaldığınızda ikinci görüş almak da bir seçenektir.