Skolyoz (omurga eğriliği) nedir? Belirtileri ve tedavisi

Skolyoz nedir?

Sağlıklı bir omurga, yandan bakıldığında boyunda ve belde hafif içe, sırtta hafif dışa doğru doğal kavislere sahiptir; arkadan bakıldığında ise düz görünür. NIAMS'a (ABD Ulusal Artrit, Kas-İskelet ve Deri Hastalıkları Enstitüsü) göre skolyoz, omurganın yana doğru eğrilmesi ve arkadan bakıldığında anormal "S" ya da "C" şeklinde bir eğri oluşturmasıdır. NHS de skolyozu omurganın yana doğru eğrilip kendi etrafında dönmesi olarak tanımlar.

Bu dönme hareketi nedeniyle omurlara bağlı kaburgalar da yer değiştirir; öne eğilindiğinde sırtın bir tarafında kaburga çıkıntısı belirginleşebilir.

Skolyoz, duruş bozukluğundan farklıdır. Kambur durmak ya da tek omzu düşük tutmak gibi alışkanlıklar kişi düzgün durduğunda düzelir; gerçek skolyozda ise eğrilik omurganın yapısındadır.

Skolyoz türleri

NIAMS ve NHS'nin aktardığı başlıca türler şunlardır:

• İdiyopatik skolyoz: En sık görülen türdür. NHS'ye göre her 10 vakadan yaklaşık 8'inde skolyozun nedeni bilinmez. NIAMS, genlerin, hormonların ve hücresel değişikliklerin bir arada rol oynadığının düşünüldüğünü belirtir. Genellikle ergenlik döneminde ortaya çıkar.
• Doğuştan (konjenital) skolyoz: Omurların anne karnında gelişirken tam oluşmaması ya da birbirine yapışık olmasıyla ilişkilidir.
• Nöromüsküler skolyoz: Kaslara mesaj ileten sinirleri ya da kasları etkileyen hastalıklara (örneğin serebral palsi, kas distrofisi) bağlı gelişir.
• Dejeneratif (erişkin) skolyoz: NHS'ye göre yaşla birlikte omurgadaki disk ve eklemlerin aşınmasına bağlı olarak yetişkinlerde gelişebilir.
• Diğer nedenler: NIAMS, bazı genetik hastalıkları, omurga yaralanmalarını ve tümörleri de daha seyrek nedenler arasında sayar.

Kimlerde görülür?

NIAMS'a göre skolyoz herkeste görülebilir. İdiyopatik skolyoz genellikle 11 yaş ve üzerindeki çocuklarda ortaya çıkar ve kızlarda erkeklere göre daha sık görülür. Ailede skolyoz öyküsü bulunması riski artırır.

NHS, idiyopatik skolyozun önlenemeyeceğini; duruş, fiziksel etkinlik ya da beslenmeyle ilişkili olmadığını vurgular. Bu nedenle ailelerin çocuklarının skolyozu için kendilerini suçlamaları için bir neden yoktur. Ailede skolyoz öyküsü varsa, özellikle ergenlik döneminde çocuğun sırtının düzenli aralıklarla gözlenmesi ve şüpheli bir durumda hekime gösterilmesi erken fark etmeyi kolaylaştırır. Erken fark edilen eğrilikler, ilerleme riski açısından daha yakından izlenebilir.

Belirtileri nelerdir?

NIAMS'a göre hafif skolyozların çoğu herhangi bir yakınmaya yol açmaz. Eğrilik genellikle aile, okul hemşiresi ya da başka bir nedenle yapılan muayenede fark edilir. NHS ve NIAMS'ın aktardığı görünür işaretler şunlardır:

• Omurganın gözle görülür biçimde eğri olması
• Vücudun bir tarafa doğru eğik durması
• Omuzların farklı yükseklikte olması
• Bir kürek kemiğinin diğerinden daha belirgin olması
• Kalçalardan birinin daha yüksek ya da daha çıkık görünmesi
• Öne eğilindiğinde sırtın bir tarafında kaburgaların çıkıntı yapması
• Giysilerin vücuda düzgün oturmaması, etek ya da pantolon boyunun bir tarafta farklı durması

Evde yapılabilecek basit gözlem

Çocuk ya da genç, arkası size dönük ve kolları serbest şekilde dik dururken omuz ve kalça seviyelerine bakılabilir. Ardından dizler düz, eller birleşik şekilde öne doğru eğilmesi istenir; sırtın iki tarafı arasında belirgin bir yükseklik farkı olup olmadığı gözlenir. Bu gözlem tanı koymak için değil, hekime başvurmak gerekip gerekmediğine karar vermek içindir.

Ağrı ve diğer yakınmalar

NHS'ye göre çocuklarda ve gençlerde skolyoz genellikle ağrıya yol açmaz; yetişkinlerde ise bel ağrısı daha sık görülür. NIAMS, ileri derecedeki eğriliklerin sırt ağrısına ve göğüs kafesinin etkilenmesine bağlı olarak nefes almada güçlüğe yol açabileceğini belirtir.

Tanı nasıl konur?

Skolyozdan şüphelenildiğinde ilk başvuru aile hekimine ya da çocuk doktoruna yapılabilir. NHS'ye göre tanı ve eğriliğin ne kadar ileri olduğu, uzman tarafından istenen omurga röntgeniyle belirlenir. Röntgende eğriliğin açısı ölçülür ve bu ölçüm tedavi kararında temel alınır.

Hekim ayrıca şunları değerlendirir:

• Çocuğun yaşı ve ne kadar büyüme potansiyeli kaldığı (ergenlik dönemi, kızlarda adet başlangıcı)
• Eğriliğin yeri ve şekli
• Ailede skolyoz öyküsü
• Sinir sistemi muayenesi; altta yatan başka bir hastalık olup olmadığı

Büyüme döneminde eğriliğin ilerleme olasılığı daha yüksek olduğu için çocuk ve gençler belirli aralıklarla tekrar muayene edilip röntgen kontrolleri yapılabilir. Gerekli görülürse MR gibi ek incelemeler istenebilir.

Çocuklarda tedavi

NHS ve NIAMS'a göre tedavi, eğriliğin derecesine, çocuğun yaşına ve büyümesinin ne kadar devam edeceğine göre planlanır:

• Düzenli izlem: Hafif eğriliklerde yalnızca düzenli kontroller yapılır. NHS, bebek ve küçük çocuklarda eğriliğin bazen kendiliğinden düzelebildiğini belirtir.
• Korse: Büyümesi devam eden ve eğriliği ilerleme riski taşıyan çocuklarda, NHS'ye göre korse eğriliğin büyüme sırasında artmasını önlemeye yardımcı olabilir. Korse eğriliği düzeltmekten çok ilerlemesini durdurmayı amaçlar ve hekimin önerdiği süre boyunca düzenli kullanılması önemlidir.
• Ameliyat: İleri eğriliklerde ya da korseye rağmen ilerleyen durumlarda omurganın düzeltilip sabitlendiği ameliyatlar değerlendirilebilir. Küçük çocuklarda büyümeye olanak veren özel yöntemler kullanılabilir.

Ameliyat kararı nasıl verilir?

Ameliyat önerilen bir çocuğun ailesi için bu karar kaygı verici olabilir. Karar genellikle eğriliğin büyüklüğü, ilerleme hızı, çocuğun kalan büyüme süresi, akciğer işlevleri ve günlük yaşamın ne ölçüde etkilendiği birlikte değerlendirilerek verilir. Ameliyatta omurga metal vida ve çubuklarla düzeltilip sabitlenir; zamanla omurların bu bölgede kaynaşması sağlanır. Ameliyattan önce ekipten şu konularda bilgi almak yararlıdır:

• Ameliyatın amacı ve beklenen düzelme
• Olası riskler ve iyileşme süresi
• Okula ve spora dönüş zamanı
• Ameliyat sonrası kontrollerin sıklığı

Yetişkinlerde tedavi

NHS'ye göre yetişkinlerde tedavi çoğunlukla ağrının hafifletilmesine yöneliktir. Bu amaçla ağrı kesiciler ve omurga bölgesine yapılan enjeksiyonlar kullanılabilir; ameliyat nadiren gerekir. Fizik tedavi, gövde kaslarını güçlendirme ve esneklik çalışmaları günlük yaşamda işlevi destekleyebilir.

Egzersizin yeri

NHS, genel egzersizin genel sağlık için yararlı olduğunu; ancak skolyozun kendisini düzelttiği gösterilmiş özel sırt egzersizlerine ilişkin kanıtların net olmadığını belirtir. Bu nedenle egzersizi, korse ya da hekimin önerdiği tedavinin yerine değil, onu tamamlayan bir alışkanlık olarak düşünmek gerekir. Skolyozu olan çocuk ve gençlerin sporu bırakmaları gerekmez.

Skolyozla yaşamak

NHS'ye göre skolyozu olan çoğu kişi olağan bir yaşam sürer ve spor dahil pek çok etkinliğe katılabilir. NIAMS da uygun tedavi ve izlemle çocuk ve gençlerin büyük çoğunluğunun normal ve aktif bir yaşam sürdüğünü belirtir.

Bununla birlikte, özellikle ergenlik döneminde vücut görünümündeki değişiklikler ve korse kullanımı benlik saygısını etkileyebilir. NHS, destek gruplarının bu konuda yardımcı olabileceğini belirtir. Şu öneriler de işe yarayabilir:

• Çocuğu tedavi kararlarına dahil etmek ve sorularını yanıtlamak
• Korse kullanımında okul ve arkadaş ortamında yaşanan zorlukları konuşmak
• Spor ve hobilerin sürdürülmesini desteklemek
• Gerekirse psikolojik destek almak