Bel ağrısı neden olur? Nedenleri ve ne zaman ciddidir

Bel ağrısı ne kadar yaygın?

NIAMS'a (ABD Ulusal Artrit, Kas-İskelet ve Deri Hastalıkları Enstitüsü) göre bel ağrısı en sık görülen sağlık sorunlarından biridir. Ağrı, sürekli ve hafif bir sızıdan bacağa doğru vuran ani ve keskin bir ağrıya kadar farklı biçimlerde yaşanabilir. Bir yaralanmayla aniden başlayabilir ya da omurgadaki yaşa bağlı değişikliklerle zamanla gelişebilir.

Bel, gövdenin ağırlığını taşıyan, aynı zamanda eğilme, dönme ve kaldırma gibi hareketlere olanak veren karmaşık bir yapıdır. Omurlar, aralarındaki diskler, eklemler, bağlar, kaslar ve sinirlerden herhangi birindeki sorun ağrıya yol açabilir. Çoğu zaman ağrının tek bir yapıya bağlanması mümkün olmaz; bu nedenle hekimler sıklıkla "mekanik" ya da "özgül olmayan" bel ağrısı tanımını kullanır.

Akut, yarı akut ve kronik bel ağrısı

NIAMS, bel ağrısını süresine göre üç gruba ayırır:

• Akut bel ağrısı: Aniden başlar ve genellikle birkaç gün ile birkaç hafta sürer.
• Yarı akut (subakut) bel ağrısı: Aniden ya da zamanla başlayabilir; 4 ile 12 hafta arasında sürer.
• Kronik bel ağrısı: 12 haftadan uzun sürer ve hemen her gün hissedilir.

Akut bel ağrısı geçiren pek çok kişi birkaç hafta içinde belirgin biçimde rahatlar. Ağrının kronikleşmesinde yalnızca bedensel etkenler değil, uzun süreli hareketsizlik, stres, uyku sorunları ve ruh hâli de rol oynayabilir.

NHS, bel ağrısının bazı kişilerde zaman zaman tekrarlayabileceğini de belirtir. Tekrarlayan ataklar her seferinde yeni bir hasar olduğu anlamına gelmez; çoğu zaman kasların yorgun ya da zayıf olduğunu, duruş ve hareket alışkanlıklarının gözden geçirilmesi gerektiğini gösterir. Düzenli egzersiz alışkanlığı kazanmak ve ağrının olmadığı dönemlerde de gövde kaslarını çalıştırmaya devam etmek, yeni atakların sıklığını azaltmaya yardımcı olabilir.

Bel ağrısının sık nedenleri

NHS ve NIAMS'ın aktardığı başlıca nedenler şunlardır:

Kas ve bağ zorlanmaları

En sık nedendir. Ağır bir yükü yanlış biçimde kaldırmak, ani bir dönme hareketi, alışık olunmayan yoğun bir fiziksel etkinlik ya da uzun süre kötü bir duruşta kalmak kas ve bağlarda zorlanmaya yol açabilir. Ağrı genellikle belin bir bölgesinde yoğunlaşır, hareketle artar ve birkaç gün ile birkaç hafta içinde azalır.

Disk sorunları

• Disk dejenerasyonu: Omurlar arasındaki disklerin yaşla birlikte su kaybedip incelmesidir.
• Bel fıtığı: Diskin iç kısmının dışarı taşarak sinire baskı yapmasıdır. Bacağa yayılan ağrı, uyuşma ve karıncalanmaya yol açabilir.

Siyatik

Siyatik sinirin sıkışması ya da tahriş olmasıyla kalçadan bacağa, bazen ayağa kadar uzanan ağrı, uyuşma ve karıncalanmadır. Çoğunlukla bel fıtığına bağlıdır.

Omurgadaki yapısal değişiklikler

• Bel kanalı darlığı (spinal stenoz): Omurilik kanalının daralmasıyla yürürken bacaklarda artan ağrı ve uyuşma
• Bel kayması (spondilolistezis): Bir omurun altındaki omurun üzerinde öne kayması
• Kireçlenme: Omurga eklemlerinde yaşa bağlı aşınma
• Skolyoz: Omurganın yana eğriliği

İltihabi ve diğer hastalıklar

• Ankilozan spondilit ve diğer iltihabi romatizmal hastalıklar: Özellikle sabahları belirgin, dinlenmekle artıp hareketle azalan ağrı ve sabah tutukluğu
• Osteoporoz: Kemik erimesine bağlı omur çökme kırıkları
• Fibromiyalji: Yaygın vücut ağrısının bir parçası olarak
• Böbrek sorunları: Böbrek taşı ya da böbrek enfeksiyonu, beli de etkileyen yan ağrısına yol açabilir.
• Endometriozis ve gebelik: Kadınlarda bel ağrısının nedenleri arasında yer alabilir.
• Enfeksiyonlar ve tümörler: Seyrek olsa da ciddi nedenler arasındadır.

Risk faktörleri

NIAMS'a göre şu etkenler bel ağrısı riskini artırır:

• Yaş, özellikle 45 yaşından sonra
• Düşük fiziksel kondisyon ve zayıf karın-sırt (gövde) kasları
• Fazla kilo
• Ağır kaldırma, itme-çekme ya da uzun süre aynı pozisyonda çalışmayı gerektiren işler
• Kötü duruş
• Süregen stres ve depresyon
• Kalıtsal yatkınlık

Sigara içmek de omurga sağlığını olumsuz etkileyebilen etkenler arasında sayılır.

Bel ağrısı nasıl değerlendirilir?

Hekim önce ağrının ne zaman ve nasıl başladığını, nereye yayıldığını, hangi hareketlerle arttığını ya da azaldığını, gece ağrısı olup olmadığını sorar. Ardından omurga, kalça ve bacak muayenesi ile kas gücü, refleksler ve his muayenesi yapılır.

Çoğu akut bel ağrısında görüntüleme gerekmez; çünkü ağrı birkaç hafta içinde azalır ve görüntülemede görülen yaşa bağlı değişiklikler çoğu zaman ağrının nedenini açıklamaz. Hekim; tehlike işaretleri varsa, ağrı uzun süredir geçmiyorsa ya da sinir basısına ait bulgular belirginse röntgen, bel MR'ı veya kan testleri isteyebilir.

Evde neler yapılabilir?

NHS'nin önerileri şunlardır:

Yapılması gerekenler

• Hareketli kalmak: Mümkün olduğunca günlük etkinliklere devam etmek. Hareket, kasların güçlenmesine ve iyileşmenin hızlanmasına yardımcı olur.
• Egzersiz ve esneme: Ağrıyı artırmayan hafif esneme hareketleri ve yürüyüş
• Sıcak ya da soğuk uygulama: Havluya sarılmış buz torbası ya da sıcak su torbası kısa süreli rahatlama sağlayabilir.
• Ağrı kesiciler: Ağrı hareket etmenizi engelliyorsa, size uygun ağrı kesiciyi hekim ya da eczacınıza danışarak kısa süreli kullanabilirsiniz.

Kaçınılması gerekenler

• Uzun süre yatakta kalmak: NHS, uzun süre yatakta dinlenmenin önerilmediğini vurgular; hareketsizlik iyileşmeyi geciktirebilir.

Günlük yaşamda belinizi korumak

• Yerden bir şey kaldırırken dizleri bükmek, yükü vücuda yakın tutmak ve kaldırırken gövdeyi döndürmemek
• Uzun süre oturuyorsanız düzenli aralıklarla kalkıp yürümek
• Bel desteği sağlayan bir sandalye kullanmak, ekranı göz hizasına getirmek
• Düzenli egzersizle karın ve sırt kaslarını güçlendirmek
• Sağlıklı kiloyu korumak, sigarayı bırakmak
• Stres ve uyku düzenine dikkat etmek

Tedavi seçenekleri

Ağrı birkaç hafta içinde azalmazsa ya da günlük yaşamı belirgin biçimde etkiliyorsa hekim başka seçenekleri değerlendirebilir. NHS'nin aktardığı tedaviler şunlardır:

• Fizyoterapi ve egzersiz programları: Gövde kaslarını güçlendirme, esneklik ve duruş çalışmaları
• Manuel terapi: Uzman tarafından uygulanan kas ve eklem teknikleri
• Bilişsel davranışçı terapi: Uzun süren ağrıyla baş etmeye ve ağrının günlük yaşam üzerindeki etkisini azaltmaya yardımcı olur.
• Sinir kaynaklı ağrıya yönelik girişimler: Bazı uzun süreli ağrılarda, belli sinirlere yönelik işlemler değerlendirilebilir.

Bel fıtığı, bel kanalı darlığı ya da bel kayması gibi durumlarda; sinir basısına bağlı güç kaybı ilerliyorsa ya da diğer tedavilere rağmen belirgin yakınmalar sürüyorsa cerrahi seçenekler de gündeme gelebilir. İltihabi romatizmal hastalıklar ve osteoporoz gibi durumlarda ise altta yatan hastalığa yönelik tedavi uygulanır.