Grip (influenza) belirtileri, bulaşma yolları ve korunma

Grip nedir?

Grip, influenza virüslerinin burun, boğaz ve akciğerleri etkileyen akut bir enfeksiyonudur. Halk arasında her türlü soğuk algınlığı için "grip oldum" denilse de gerçek grip, genellikle daha ani başlayan ve kişiyi daha fazla yatağa düşüren bir hastalıktır.

Grip virüsleri sürekli küçük değişiklikler geçirir. Bu nedenle bir kez grip geçirmek, sonraki yıllarda tekrar hastalanmayı önlemez ve grip aşısının her yıl güncellenmesi gerekir. Türkiye gibi kuzey yarımkürede yer alan ülkelerde grip vakaları genellikle sonbahar sonu ile ilkbahar arasında artar.

Grip dünya genelinde önemli bir halk sağlığı sorunudur. DSÖ, her yıl yaklaşık bir milyar mevsimsel grip vakası görüldüğünü; bunların 3–5 milyonunun ağır hastalık şeklinde seyrettiğini ve gribin yılda 290.000 ile 650.000 arasında solunum yolu kaynaklı ölüme yol açtığını tahmin etmektedir.

Grip belirtileri nelerdir?

Grip belirtileri genellikle birkaç saat içinde, aniden ortaya çıkar. DSÖ'ye göre virüsle karşılaşmadan sonra belirtilerin başlaması (kuluçka süresi) genellikle yaklaşık 2 gün sürer; bu süre 1 ile 4 gün arasında değişebilir.

Yetişkinlerde sık görülen belirtiler

• Ani başlayan yüksek ateş
• Vücutta yaygın ağrı, kas ve eklem ağrıları
• Belirgin yorgunluk ve bitkinlik
• Kuru öksürük
• Boğaz ağrısı
• Baş ağrısı
• Burun akıntısı
• İştahsızlık
• Uyumakta güçlük

Öksürük, diğer belirtiler geçtikten sonra iki hafta veya daha uzun sürebilir.

Çocuklarda grip

Çocuklarda benzer belirtilere ek olarak kulak ağrısı, gözlerde kızarıklık ve sulanma, boyunda lenf bezlerinde şişlik ve belirgin durgunluk görülebilir. Küçük çocuklarda bulantı, kusma ve ishal de daha sık ortaya çıkabilir.

Grip ile soğuk algınlığı arasındaki fark

Grip ve soğuk algınlığı farklı virüslerin yol açtığı hastalıklardır. Belirtiler benzeşebilse de bazı farklar ayırt etmeye yardımcı olur:

• Başlangıç: Grip aniden, birkaç saat içinde başlar; soğuk algınlığı daha yavaş gelişir.
• Etkilediği bölge: Soğuk algınlığı daha çok burun ve boğazla sınırlıdır; grip ise tüm vücudu etkiler.
• Ateş: Gripte yüksek ateş sıktır; soğuk algınlığında ateş genellikle yoktur ya da hafiftir.
• Halsizlik: Grip kişiyi bitkin düşürür ve günlük işlerini yapamaz hâle getirir; soğuk algınlığında kişi çoğunlukla günlük yaşamını sürdürebilir.
• Ağrılar: Gripte kas ve eklem ağrıları belirgindir.

Grip nasıl bulaşır?

Grip virüsleri çok kolay yayılır:

• Damlacık yoluyla: Hasta bir kişi öksürdüğünde veya hapşırdığında havaya saçılan damlacıklar çevredeki kişilere bulaşabilir.
• Eller ve yüzeyler yoluyla: Virüsle kirlenmiş ellerle veya yüzeylere dokunduktan sonra ağza, buruna ya da gözlere dokunmak bulaşmaya yol açabilir.

Kalabalık ve kapalı ortamlar (okullar, toplu taşıma, bakım evleri) bulaşmayı kolaylaştırır. NHS'e göre grip en çok, enfeksiyonun ilk 5 gününde bulaşıcıdır.

Kimler ciddi grip açısından risk altında?

Grip çoğu sağlıklı kişide bir hafta içinde geçse de bazı gruplarda ağır seyredebilir. DSÖ'ye göre risk grupları şunlardır:

• Gebeler
• 5 yaş altındaki çocuklar
• İleri yaştaki kişiler
• Kalp, akciğer, böbrek, karaciğer hastalıkları, diyabet gibi kronik hastalıkları olanlar
• Bağışıklık sistemi zayıflamış kişiler
• Sağlık çalışanları (hem hastalanma riski hem de hastalığı yayma olasılığı nedeniyle)

Bu gruplarda grip zatürre, mevcut kronik hastalıkların kötüleşmesi ve sepsis gibi ciddi sorunlara yol açabilir.

Grip nasıl teşhis edilir?

Grip salgınlarının yaşandığı dönemlerde tanı çoğu zaman belirtilere ve muayeneye dayanarak konur. Gerekli görülen durumlarda burun veya boğazdan alınan örneklerle hızlı antijen testi ya da PCR testi yapılarak virüs saptanabilir. Bu testler özellikle hastanede yatan, risk grubundaki ya da tanının tedavi kararını etkileyeceği kişilerde kullanılır.

Grip nasıl tedavi edilir?

Evde bakım

Sağlıklı kişilerin çoğu evde bakımla iyileşir:

• Dinlenin ve uyuyun.
• Bol sıvı alın: Su, ılık içecekler ve çorbalar sıvı kaybını önlemeye yardımcı olur. İdrarınızın açık renkli olması yeterli sıvı aldığınızın bir göstergesidir.
• Ateş ve ağrı için: Eczacınızın veya hekiminizin önerdiği ateş düşürücü ağrı kesicileri kullanabilirsiniz. 16 yaşından küçük çocuklara aspirin verilmemelidir.
• Evde kalın: Hem iyileşmeniz hem de başkalarına bulaştırmamanız için ateşiniz geçene ve kendinizi iyi hissedene kadar evde dinlenin.

Antibiyotikler grip için neden kullanılmaz?

Grip bir virüs hastalığıdır ve antibiyotikler virüslere etki etmez. NHS, antibiyotiklerin grip belirtilerini hafifletmediğini ve iyileşmeyi hızlandırmadığını vurgular. Gereksiz antibiyotik kullanımı ishal gibi yan etkilere ve antibiyotik direncine yol açar. Gripten sonra bakteriyel bir zatürre gibi ikincil enfeksiyon gelişirse hekim antibiyotik önerebilir.

Antiviral ilaçlar

DSÖ, risk grubundaki ya da ağır belirtileri olan kişilerin mümkün olan en kısa sürede antiviral ilaçlarla tedavi edilmesini önerir. Bu ilaçların hastalığın başında başlanması önemlidir. Antiviral tedavinin gerekip gerekmediğine hekim karar verir.

Gripten korunma

Grip aşısı

Grip aşısı, gribe ve ciddi komplikasyonlarına karşı en önemli korunma yoludur. Virüsler her yıl değiştiği için aşının her yıl, grip mevsimi başlamadan önce yaptırılması önerilir. DSÖ, yıllık grip aşısının özellikle şu gruplara yapılmasını önerir:

• Gebeler
• 6 ay–5 yaş arasındaki çocuklar
• 65 yaş ve üzerindeki kişiler
• Kronik hastalığı olanlar
• Sağlık çalışanları

Size veya ailenize aşının uygun olup olmadığını aile hekiminizle konuşabilirsiniz.

Günlük önlemler

• Ellerinizi sık sık sabun ve suyla yıkayın.
• Öksürürken veya hapşırırken ağzınızı ve burnunuzu bir mendille kapatın, mendili hemen çöpe atın.
• Mendil yoksa dirseğinizin iç kısmına öksürün.
• Yıkanmamış ellerle göze, buruna ve ağza dokunmaktan kaçının.
• Hastayken evde kalın ve yakın temastan kaçının.
• Sık dokunulan yüzeyleri düzenli temizleyin.
• Kapalı ortamları düzenli havalandırın.

Grip hakkında doğru bilinen yanlışlar

Grip her yıl milyonlarca kişiyi etkilediği için hakkında pek çok yanlış inanış da yaygındır:

• "Grip, ağır bir soğuk algınlığıdır." Grip ve soğuk algınlığı farklı virüslerin yol açtığı hastalıklardır. Grip daha ani başlar, tüm vücudu etkiler ve özellikle risk gruplarında zatürre gibi ciddi komplikasyonlara yol açabilir.
• "Üşümek gribe neden olur." Grip bir virüs enfeksiyonudur ve virüsle karşılaşmadan gelişmez. Kış aylarında vakaların artması, insanların kapalı ve kalabalık ortamlarda daha fazla vakit geçirmesiyle de ilişkilidir.
• "Antibiyotik gribi çabuk geçirir." Antibiyotikler virüslere etki etmez. Gereksiz kullanımları yan etkilere ve antibiyotik direncine yol açar.
• "Sağlıklıysam aşıya ihtiyacım yok." Sağlıklı kişiler de grip olabilir ve virüsü yaşlılar, bebekler veya kronik hastalığı olan yakınlarına bulaştırabilir. Aşı ihtiyacınızı aile hekiminizle değerlendirebilirsiniz.
• "Geçen yıl aşı oldum, bu yıl gerek yok." Grip virüsleri her yıl değiştiği ve aşının koruyuculuğu zamanla azaldığı için aşının her yıl tekrarlanması önerilir.
• "Ateşim düştüyse artık bulaştırmam." Ateşin düşmesi iyileşmenin işaretidir; ancak özellikle ilk günlerde bulaştırıcılık yüksektir. El hijyenine ve öksürük kurallarına dikkat etmeyi sürdürün.

Hasta bir yakınınıza bakıyorsanız

Mümkünse hasta kişinin ayrı bir odada dinlenmesini sağlayın, ortamı düzenli havalandırın, ellerinizi sık sık yıkayın ve hasta kişinin kullandığı bardak, havlu gibi eşyaları paylaşmayın. Bakım veren kişinin kendisi risk grubundaysa bu konuyu hekimiyle konuşması faydalı olur.