Kızıl hastalığı nedir? Belirtileri, bulaşması ve tedavisi

Kızıl nedir, neden olur?

Kızıl, boğaz enfeksiyonlarına da yol açan A grubu streptokok bakterisinin neden olduğu bir hastalıktır. MedlinePlus'a göre bu bakteri bir toksin (zehirli madde) üretir ve kızılın kendine özgü kırmızı döküntüsü bu toksinden kaynaklanır. NHS'e göre aynı bakteri boğaz enfeksiyonu (strep boğaz, bademcik iltihabı) ve impetigo gibi başka enfeksiyonlara da yol açabilir. Bkz. Bademcik iltihabı ve İmpetigo

NHS'e göre kızıl çoğunlukla küçük çocukları etkiler, ancak erişkinlerde de daha seyrek olarak görülebilir. CDC'ye göre bakteri, hasta kişilerle yakın temas yoluyla yayıldığı için kızıl özellikle aynı evde yaşayanlar, okullar, kreşler ve kalabalık toplu yaşam alanları gibi yakın temasın yoğun olduğu yerlerde kolayca yayılabilir. CDC'ye göre en sık 5–15 yaş arasındaki çocuklarda görülür; üç yaşından küçük çocuklarda ve erişkinlerde daha az rastlanır.

Kızıl, antibiyotiklerle tedavi edilebilen bir hastalıktır. Tedavisiz bırakılmaması ve antibiyotiğin hekimin önerdiği süre boyunca kullanılması önemlidir.

Belirtileri nelerdir?

CDC'ye göre bakteriyle karşılaştıktan sonra belirtilerin başlaması genellikle 2–5 gün sürer.

İlk belirtiler

NHS'e göre kızıl şu belirtilerle başlar:

• Yüksek ateş
• Boğaz ağrısı
• Boyunda şişmiş lenf bezleri

MedlinePlus'a göre baş ağrısı, kas ağrıları, titreme, karın ağrısı, kusma ve genel bir hastalık hissi de eşlik edebilir.

Döküntü

NHS'e göre ilk belirtilerden 12–48 saat sonra döküntü çıkar:

• Küçük, kabarık noktalar şeklindedir ve deriye dokunulduğunda zımpara kâğıdı gibi pürüzlü hissedilir.
• Göğüs ve karından başlayıp vücudun diğer bölgelerine yayılır. MedlinePlus, döküntünün boyun ve göğüste başladığını belirtir.
• Yüzde döküntü olmaz, ancak yanaklar kızarık görünür.
• MedlinePlus'a göre koltuk altı ve kasık gibi deri kıvrımlarında parlak kırmızı çizgiler (Pastia çizgileri) görülebilir.

Koyu tenli çocuklarda: NHS'e göre kahverengi ve siyah tende döküntünün rengi daha zor fark edilir; ancak kabarık yapısı ve pürüzlü dokusu elle hissedilebilir ve görülebilir.

Çilek dili

NHS'e göre dil önce beyaz bir tabakayla kaplanır. Bu tabaka soyulduktan sonra dil kırmızı, şiş ve kabarık noktalı bir görünüm alır. Bu görünüme "çilek dili" denir.

Deride soyulma

MedlinePlus'a göre döküntü 2–3 hafta içinde solarken parmak uçlarında, ayak parmaklarında ve kasıkta deri soyulabilir. Bu, iyileşme sürecinin bir parçasıdır.

Kızıl nasıl bulaşır?

NHS'e göre kızıl çok kolay bulaşır. Bakteri, hasta kişinin öksürmesi, hapşırması ve konuşmasıyla saçılan damlacıklarla yayılır. CDC'ye göre yakın temas bulaşmada en önemli etkendir; risk özellikle aynı evde yaşayanlarda, okul ve kreşlerde ve kalabalık ortamlarda artar.

NHS'e göre bulaştırıcılık süresi tedaviye bağlıdır:

• Antibiyotik başlandıysa: İlk dozdan 24 saat sonra kişi artık bulaştırıcı değildir.
• Antibiyotik kullanılmadıysa: Belirtiler başladıktan sonra 2–3 hafta boyunca bulaştırıcı olabilir.

NHS, bu nedenle antibiyotiğin ilk dozundan sonraki 24 saat boyunca okul, kreş ve işe gidilmemesini önerir.

Tanı nasıl konur?

MedlinePlus'a göre hekim önce boğazı, dili ve döküntüyü muayene eder. Tanıyı doğrulamak için:

• Hızlı antijen testi (hızlı strep testi): Boğazdan alınan örnekte bakterinin varlığı kısa sürede araştırılır.
• Boğaz kültürü: Boğazdan alınan örnekte A grubu streptokokun üretilmesiyle tanı doğrulanır.

Bu testlerin nasıl yapıldığını Boğaz kültürü ve hızlı strep testi yazısında bulabilirsiniz.

Kızıl döküntüsü bazen kızamık gibi başka döküntülü hastalıklarla karıştırılabilir; döküntünün nedeni hakkında karar vermek için hekim muayenesi gereklidir. Bkz. Kızamık nedir?

Tedavisi nasıl yapılır?

Antibiyotik

NHS'e göre hekim kızıl için antibiyotik reçete eder. Antibiyotik tedavisi:

• İyileşmeyi hızlandırır,
• Ciddi hastalık gelişme riskini azaltır,
• Hastalığın başkalarına bulaşmasını önler.

MedlinePlus'a göre antibiyotikler bakteriyi öldürür ve akut romatizmal ateş gibi ciddi komplikasyonların önlenmesine yardımcı olur. NHS, kişi kendini iyi hissetse bile antibiyotik kürünün tamamlanması gerektiğini vurgular. Bkz. Antibiyotik doğru kullanımı

MedlinePlus'a göre doğru antibiyotik tedavisiyle belirtiler hızla düzelir; döküntü ise 2–3 hafta sürebilir. NHS'e göre kızıl genellikle yaklaşık bir hafta sürer.

Evde bakım

NHS'in önerileri:

• Serin içecekler için; sıvı alımını sürdürmek önemlidir.
• Boğaz ağrısı yutkunmayı zorlaştırıyorsa çorba gibi yumuşak yiyecekler tercih edin.
• Ateş ve ağrı için yaşa uygun ateş düşürücü kullanılabilir; ilacın türü ve miktarı için hekim veya eczacınıza danışın.
• Kaşıntı için eczacınızın önereceği yatıştırıcı losyonlar ya da kaşıntı giderici ilaçlar kullanılabilir.

Bebek ve çocuklarda ateşin izlenmesi için bkz. Bebek ve çocuklarda ateş

Olası komplikasyonlar

NHS ve MedlinePlus'a göre komplikasyonlar seyrektir, özellikle doğru tedaviyle daha da azalır. Görülebilecek komplikasyonlar şunlardır:

• Orta kulak iltihabı. Bkz. Orta kulak iltihabı
• Bademcik çevresinde ya da boğazda apse
• Sinüzit
• Zatürre
• Menenjit
• Boyundaki lenf bezlerinde şişme ya da apse
• Akut romatizmal ateş: Kalbi, eklemleri, beyni ve deriyi etkileyebilen bir hastalıktır.
• Böbrek hastalığı: MedlinePlus böbrek ve karaciğer hasarını da olası komplikasyonlar arasında sayar.

NHS'e göre kızıldan haftalar sonra yeni belirtiler gelişirse hekime başvurulmalıdır.

İnvaziv A grubu streptokok enfeksiyonu

NHS'e göre A grubu streptokok nadiren daha ciddi, "invaziv" enfeksiyonlara yol açabilir. Bu durum hastanede antibiyotik tedavisi gerektirir. Ailelerin aşağıdaki acil belirtileri bilmesi önemlidir.

Kızıldan korunma

CDC ve NHS'in önerileri:

• Elleri sabun ve suyla sık sık yıkayın. Bkz. El yıkama nasıl yapılmalı?
• Öksürürken ve hapşırırken ağzı ve burnu mendille kapatın; mendili hemen atın.
• Bardak, çatal-kaşık ve havlu gibi eşyaları ortak kullanmayın.
• Hasta kişiyle yakın temastan kaçının.
• Belirtiler başladığında zamanında sağlık kuruluşuna başvurun.
• Antibiyotiğin ilk dozundan sonraki 24 saat boyunca çocuğu okula ve kreşe göndermeyin.

Evde kardeşler ve yakın temaslılar

Evde kızıl tanısı konan bir çocuk varsa, diğer aile bireyleri de bakteriyle karşılaşmış olabilir. CDC'ye göre belirtiler bakteriyle karşılaştıktan sonraki 2–5 gün içinde başlar. Bu nedenle tanıdan sonraki günlerde kardeşlerde ateş, boğaz ağrısı ya da döküntü gibi belirtiler açısından dikkatli olun ve belirti görülürse hekime başvurun. Hasta çocuğun bardak, çatal-kaşık, havlu ve diş fırçası gibi eşyalarını ayrı tutmak; oyuncakları ve sık dokunulan yüzeyleri temizlemek bulaşma riskini azaltabilir. Okulu ya da kreşi bilgilendirmek, diğer ailelerin de çocuklarını izlemesine yardımcı olur.