Grip mevsiminde korunma yolları

Grip mevsimi ne zaman başlar?

Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü (HSGM), mevsimsel gribin genellikle sonbahar sonu, kış ve ilkbahar başına kadar olan dönemde daha sık görüldüğünü belirtir. Türkiye'de bu dönem, okulların açılması, havaların soğuması ve kapalı ortamlarda daha fazla vakit geçirilmesiyle birlikte başlar.

Dünya Sağlık Örgütü'ne (DSÖ) göre grip dünyada her yıl yaklaşık bir milyar vakaya yol açar; bunların 3–5 milyonu ağır seyreder ve her yıl 290.000 ile 650.000 arasında solunum yolu kaynaklı ölüm grip ile ilişkilendirilir. Bu rakamlar, gribin "basit bir soğuk algınlığı" olarak görülmemesi gerektiğini hatırlatır.

Grip nasıl bulaşır?

HSGM'ye göre grip, hasta kişilerin öksürme, hapşırma ve konuşma sırasında yaydıkları damlacıkların sağlıklı kişiler tarafından solunmasıyla bulaşır. Bu damlacıklar 1–2 metre uzaklığa kadar yayılabilir. Virüs ayrıca damlacıklarla kirlenmiş yüzeylere dokunulduktan sonra ellerin ağız, burun ya da gözlere götürülmesiyle de bulaşabilir.

Bulaşma açısından bilinmesi gereken önemli noktalar:

• Belirtiler başlamadan önce bulaşabilir. HSGM, hasta kişilerin belirtilerin başlamasından 1 gün önceden itibaren hastalığın 5.–7. gününe kadar bulaştırıcı olduğunu belirtir.
• Kuluçka süresi kısadır. HSGM'ye göre belirtiler virüs alındıktan 1–3 gün sonra ortaya çıkar; DSÖ de kuluçka süresini yaklaşık 2 gün (1–4 gün) olarak belirtir.
• Kalabalık ortamlarda hızla yayılır. DSÖ, okullar ve bakımevleri gibi kalabalık ortamlarda gribin hızla yayılabildiğini vurgular.

Grip belirtileri nelerdir?

HSGM'nin sıraladığı başlıca belirtiler şunlardır:

• Yüksek ateş (38°C ve üzeri),
• Titreme,
• Kuru öksürük,
• Boğaz ağrısı,
• Kas ağrıları,
• Şiddetli halsizlik.

Çocuklarda kusma ve ishal de görülebilir. Belirtiler genellikle 7 gün sürer; ilk 2–3 gün daha şiddetlidir ve halsizlik sonraki haftalarda da devam edebilir. DSÖ, öksürüğün iki hafta ya da daha uzun sürebileceğini, ancak çoğu kişinin bir hafta içinde iyileştiğini belirtir. Grip, soğuk algınlığına göre genellikle daha ani başlar ve daha ağır seyreder.

Kimler daha fazla risk altında?

DSÖ'ye göre grip herkesi etkileyebilir; ancak aşağıdaki gruplarda ağır hastalık ve komplikasyon riski daha yüksektir:

• Gebeler,
• 5 yaşından küçük çocuklar,
• 65 yaş ve üzeri kişiler,
• Kalp, akciğer, böbrek, karaciğer, kan ya da metabolizma hastalığı (ör. diyabet) gibi kronik hastalığı olanlar,
• Bağışıklık sistemi baskılanmış olanlar,
• Sağlık çalışanları (hem maruziyet hem de hastalara bulaştırma riski nedeniyle).

HSGM de gebeleri, bebekleri ve sağlık çalışanlarını özellikle risk altındaki gruplar arasında sayar.

Grip aşısı: ne zaman ve kimler için?

HSGM'ye göre gripten korunmada en etkili yöntem grip aşısıdır. Bakanlığın aşı hakkındaki temel bilgileri şunlardır:

• Zamanlama: Ekim ve Kasım ayları grip aşısı için tercih edilmesi gereken dönemdir. Bu aylarda aşılanamayanlar mart sonuna kadar aşılanabilir.
• Koruma süresi: Aşının koruyucu etkisi yaklaşık 6–8 ay sürer.
• Her yıl tekrarlanmalı: Mevsimsel gribe yol açan virüsler her yıl değişebildiği için aşı her yıl yeniden yapılmalıdır. Aşı, DSÖ'nün yıllık önerileri doğrultusunda hazırlanır.
• Koruma düzeyi: Bakanlık, sağlıklı erişkinlerde aşıyla sağlanan korumanın %50–80 arasında olabileceğini belirtir.
• Kimlere yapılmamalı: 6 aydan küçük bebekler, gebeliğin ilk 3 ayındaki kadınlar, ciddi yumurta alerjisi olanlar ve aşı bileşenlerine karşı ciddi alerji öyküsü olanlar.
• Yan etkiler: Enjeksiyon yerinde ağrı, kızarıklık ve şişlik görülebilir; genel yan etkiler çok nadirdir.

DSÖ ise gebeler, 6 ay–5 yaş arası çocuklar, 65 yaş üstü kişiler, kronik hastalığı olanlar ve sağlık çalışanları için yıllık aşılamayı önerir. Size ya da yakınlarınıza aşının uygun olup olmadığını aile hekiminizle konuşabilirsiniz.

Günlük hayatta korunma önlemleri

HSGM ve DSÖ'nün önerdiği günlük önlemler şunlardır:

• Ellerinizi sık sık yıkayın. HSGM, ellerin bol su ve sabunla yıkanmasını temel önlem olarak vurgular. ABD Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC), ellerin en az 20 saniye boyunca ovularak yıkanmasını önerir.
• Ağız, burun ve gözlerinize kirli ellerle dokunmayın.
• Öksürürken ve hapşırırken ağzınızı ve burnunuzu kapatın. Mendil kullanın ve kullanılmış mendili hemen çöpe atın; mendil yoksa dirseğinizin içine öksürün.
• Hasta kişilerle yakın temastan kaçının.
• Kalabalık ve kapalı ortamlarda uzun süre bulunmaktan kaçının.
• Sık dokunulan yüzeyleri düzenli temizleyin. HSGM, kapı kolu, telefon, masa gibi sık dokunulan yüzeylerin deterjan ve çamaşır suyuyla düzenli temizlenmesini önerir.
• Ortak eşya kullanımına dikkat edin. HSGM'ye göre hasta kişiye ait eşyaların ayrıca yıkanmasına gerek yoktur, ancak bu eşyalar başkaları tarafından kullanılmamalıdır.
• Kapalı ortamları havalandırın.

İş yerlerinde ve okullarda da bu önlemler önemlidir. Ortak kullanılan klavye, telefon ve masaların düzenli temizlenmesi, el yıkama imkânlarının ve el dezenfektanının kolay ulaşılabilir olması ve hastalanan çalışanların ya da öğrencilerin evde dinlenebilmesi, gribin toplu ortamlarda yayılmasını azaltmaya yardımcı olur. Hasta bir çocuğu okula göndermemek, hem çocuğun iyileşmesini hem de arkadaşlarının korunmasını destekler.

Grip olduysanız: başkalarını korumak

DSÖ, hasta olan kişilerin evde kalmasını önerir. Bu, hem iyileşmeyi destekler hem de virüsün iş yerinde, okulda ya da toplu taşımada başkalarına yayılmasını önler. Grip olduğunuzda:

• Dinlenin ve bol sıvı alın.
• Mümkünse ev halkıyla yakın temasınızı azaltın; özellikle bebekler, yaşlılar ve kronik hastalığı olanlarla.
• Öksürük ve hapşırık adabına uyun, ellerinizi sık yıkayın.
• Antibiyotikler grip virüsüne etki etmez; ilaç kullanımına ilişkin kararları hekiminizle birlikte verin. DSÖ, ağır belirtileri olan ya da risk grubundaki hastalarda virüse etkili ilaçların hekim tarafından değerlendirilebileceğini belirtir.

Bağışıklığı destekleyen genel alışkanlıklar

Yeterli ve düzenli uyku, dengeli beslenme, düzenli fiziksel aktivite ve sigaradan uzak durmak genel sağlığı destekleyen alışkanlıklardır. Ancak bu alışkanlıklar grip aşısının ve hijyen önlemlerinin yerini tutmaz. "Bağışıklığı güçlendirdiği" iddiasıyla satılan ürünleri kullanmayı düşünüyorsanız, özellikle düzenli ilaç kullanıyorsanız ya da kronik bir hastalığınız varsa, önce hekiminize ya da eczacınıza danışın.