Sinüzit belirtileri: akut ve kronik sinüzit nasıl anlaşılır?

Sinüzit nedir?

Sinüsler; alında, yanakların arkasında, gözlerin arasında ve kafatasının daha derin kısımlarında bulunan, hava dolu boşluklardır. İç yüzeyleri ince bir mukoza ile kaplıdır. Bu mukozanın ürettiği salgı, küçük kanallar aracılığıyla buruna boşalır.

Soğuk algınlığı, alerji veya başka bir nedenle sinüs mukozası şiştiğinde bu küçük kanallar tıkanır. Salgı sinüslerin içinde birikir, basınç artar ve iltihaplanma gelişir. Bu duruma sinüzit denir. Biriken salgı, bazı durumlarda bakterilerin çoğalması için uygun bir ortam oluşturabilir.

Sinüzit türleri

MedlinePlus, sinüziti süresine göre şu şekilde sınıflandırır:

• Akut sinüzit: 4 haftaya kadar süren sinüzit
• Subakut sinüzit: 4 ila 12 hafta süren sinüzit
• Kronik sinüzit: 12 haftadan uzun süren ve aylarca hatta yıllarca devam edebilen sinüzit
• Tekrarlayan sinüzit: Bir yıl içinde birkaç kez görülen sinüzit atakları

Sinüzit belirtileri nelerdir?

Yetişkinlerde sık görülen belirtiler

• Yanaklarda, gözlerin çevresinde veya alında ağrı, hassasiyet ve şişlik hissi
• Öne eğilince artan yüz ağrısı veya baskı hissi
• Burun tıkanıklığı ya da burun akıntısı
• Yeşil veya sarı renkte, koyu kıvamlı burun akıntısı
• Koku almada azalma
• Geniz akıntısı; salgının boğazın arkasına akması
• Ateş
• Baş ağrısı
• Diş ağrısı, özellikle üst dişlerde
• Ağız kokusu
• Öksürük
• Kulaklarda dolgunluk veya basınç hissi
• Halsizlik ve yorgunluk
• Horlama

Çocuklarda sinüzit

Küçük çocuklarda yukarıdaki belirtilere ek olarak huzursuzluk, beslenmede güçlük ve ağızdan nefes alma görülebilir. Çocuklarda burun akıntısı ve öksürüğün uzun sürmesi de sinüziti düşündürebilir.

Kronik sinüzitin özellikleri

Kronik sinüzitte belirtiler akut sinüzite göre daha hafif ama sürekli olabilir. Uzun süren burun tıkanıklığı, geniz akıntısı, yüzde dolgunluk hissi ve koku alma kaybı ön plandadır. Ateş genellikle görülmez. Burun polipleri, burun eğriliği ve alerjiler kronik sinüzite zemin hazırlayabilir.

Sinüzit neden olur?

• Viral enfeksiyonlar: Sinüzitin en sık nedeni soğuk algınlığı ve grip gibi üst solunum yolu enfeksiyonlarıdır. Akut sinüzitlerin büyük çoğunluğu virüslerden kaynaklanır.
• Bakteriyel enfeksiyonlar: Viral bir enfeksiyon sonrasında sinüslerde biriken salgıda bakteriler çoğalabilir.
• Alerjiler: Alerjik rinit, burun mukozasını şişirerek sinüs kanallarını tıkayabilir.
• Burundaki yapısal sorunlar: Burun eğriliği (septum deviasyonu), burun eti büyümesi ve burun polipleri salgının boşalmasını zorlaştırabilir.
• Diğer etkenler: Sigara dumanı, hava kirliliği, diş kökü enfeksiyonları ve bağışıklık sistemini zayıflatan hastalıklar

Sinüzit nasıl teşhis edilir?

Akut sinüzitin tanısı çoğu zaman hekimin dinlediği şikâyetlere ve burun ile yüzün muayenesine dayanır. Hekim yüzdeki hassasiyeti, burun içindeki şişliği ve akıntıyı değerlendirir.

Görüntüleme her zaman gerekli değildir. Şu durumlarda ek incelemeler istenebilir:

• Belirtiler uzun sürüyor veya sık tekrarlıyorsa
• Kronik sinüzitten şüpheleniliyorsa
• Komplikasyon belirtileri varsa
• Ameliyat düşünülüyorsa

Bu amaçla burun içinin ince bir kamerayla incelendiği burun endoskopisi ve sinüslerin bilgisayarlı tomografisi kullanılabilir. Alerjiden şüpheleniliyorsa alerji testleri yapılabilir.

Sinüzit tedavisi nasıl yapılır?

Evde rahatlama yolları

Akut sinüzitin çoğu, destekleyici bakımla kendiliğinden düzelir. Şu öneriler belirtileri hafifletmeye yardımcı olabilir:

• Dinlenmek ve bol sıvı almak
• Tuzlu suyla burun yıkama: Eczanelerde bulunan hazır serum fizyolojik çözeltileri veya uygun şekilde hazırlanmış tuzlu su ile burnu yıkamak salgının atılmasını kolaylaştırır. Evde hazırlanacak çözeltilerde kaynatılıp soğutulmuş veya steril su kullanılmalıdır.
• Yüze ılık kompres uygulamak: Ağrı ve basınç hissini azaltabilir.
• Buhar: Ilık duş buharı burun tıkanıklığını hafifletebilir.
• Ağrı kesiciler: Eczacınızın veya hekiminizin önerdiği basit ağrı kesiciler ateşi ve ağrıyı azaltabilir.
• Tetikleyicilerden uzak durmak: Sigara dumanından ve bilinen alerjenlerden kaçınmak

Eczacınız; burun açıcı spreyler gibi ürünler konusunda size bilgi verebilir. Burun açıcı spreylerin birkaç günden uzun kullanılması, ilaç bırakıldığında tıkanıklığın artmasına yol açabileceği için önerilen süreye uyulmalıdır.

Antibiyotik ne zaman gerekir?

NHS'e göre sinüzit genellikle bakteri değil virüs kaynaklı olduğu için antibiyotik nadiren gerekir. Antibiyotikler virüslere etki etmez ve gereksiz kullanımları ishal gibi yan etkilere ve antibiyotik direncine yol açar. Hekim; belirtiler çok şiddetliyse, uzun sürüyorsa, bir düzelme sonrasında yeniden kötüleşme olduysa veya bakteriyel enfeksiyondan güçlü şekilde şüpheleniyorsa antibiyotik önerebilir.

Kronik sinüzitin tedavisi

Kronik sinüzitte tedavi altta yatan nedene yöneliktir. Burun içine uygulanan kortizonlu spreyler, düzenli burun yıkama ve alerji tedavisi kullanılabilir. Bu tedavilere yanıt alınamayan bazı kişilerde, sinüslerin boşalmasını kolaylaştıran endoskopik sinüs cerrahisi gibi işlemler değerlendirilebilir. NHS, 3 aydan uzun süren sinüzitte kulak burun boğaz uzmanına yönlendirme yapılabileceğini belirtir.

Sinüzitten korunmak mümkün mü?

Sinüziti her zaman önlemek mümkün değildir; ancak şu adımlar riski azaltabilir:

• Ellerinizi sık yıkayarak soğuk algınlığı ve grip gibi enfeksiyonlardan korunmak
• Mevsimsel grip aşısı için hekiminizin önerilerine uymak
• Alerjiniz varsa tedavisini düzenli sürdürmek
• Sigara içmemek ve sigara dumanından uzak durmak
• Kuru ortamlarda havayı nemlendirmek
• Burun tıkanıklığına yol açan yapısal sorunlar varsa bunları uzmanla değerlendirmek

Sinüzit hakkında doğru bilinen yanlışlar

• "Her yüz ağrısı ve baş ağrısı sinüzittir." Alında ve göz çevresinde hissedilen pek çok ağrı aslında migren veya gerilim tipi baş ağrısından kaynaklanır. Burun tıkanıklığı ve akıntı olmadan tekrarlayan baş ağrılarında başka nedenler araştırılmalıdır.
• "Sinüzit mutlaka antibiyotikle geçer." Akut sinüzitin büyük çoğunluğu virüslerden kaynaklanır ve kendiliğinden düzelir. Antibiyotik yalnızca hekimin bakteriyel enfeksiyon düşündüğü durumlarda gereklidir.
• "Soğuk havaya çıkmak sinüzit yapar." Sinüzit genellikle bir virüs enfeksiyonu veya alerjinin ardından gelişir. Soğuk hava burun akıntısını artırabilir; ancak tek başına sinüzitin nedeni değildir.
• "Burun spreyini istediğim kadar kullanabilirim." Burun açıcı spreyler birkaç günden uzun kullanıldığında, ilaç bırakılınca tıkanıklık artabilir. Hekimin önerdiği kortizonlu spreyler ise farklı şekilde etki eder ve uzun süre kullanılabilir; ikisini birbirine karıştırmamak gerekir.
• "Kronik sinüzit ameliyatla tamamen geçer." Ameliyat, ilaçlara yanıt vermeyen bazı kişilerde sinüslerin boşalmasını kolaylaştırır; ancak ameliyat sonrasında da burun yıkama ve alerji tedavisi gibi bakım adımlarının sürdürülmesi gerekebilir.

Kontrole giderken

Belirtilerinizin ne zaman başladığını, yılda kaç kez tekrarladığını, kullandığınız spreyleri ve ilaçları, alerjiniz olup olmadığını ve evde ya da işte maruz kaldığınız toz, duman gibi etkenleri not edin. Bu bilgiler, hekimin sinüzitin nedenini ve uygun tedaviyi belirlemesine yardımcı olur.