Kolposkopi nedir? Neden yapılır, nasıl hazırlanılır?

Kolposkopi nedir?

NHS kolposkopiyi, rahim ağzının ışıklı bir mikroskopla (kolposkop) incelendiği bir işlem olarak tanımlar. MedlinePlus'a göre kolposkopiyle rahim ağzının yanı sıra vajina ve vulva da incelenebilir. Kolposkop vücudun içine girmez; vajina girişinin biraz dışında durur ve dokuları büyüterek gösterir.

Kolposkopinin amacı, tarama testinde fark edilen değişikliklerin rahim ağzının hangi bölgesinde olduğunu görmek, bu değişikliklerin ne kadar belirgin olduğunu değerlendirmek ve gerekirse en doğru yerden örnek almaktır. Bu nedenle kolposkopi, tarama ile tanı arasındaki köprü olarak düşünülebilir. İşlem çoğunlukla kadın hastalıkları ve doğum uzmanları tarafından, kolposkopi yapılan polikliniklerde uygulanır; alınan doku örnekleri ise patoloji laboratuvarında incelenir.

Rahim ağzı taraması hakkında bilgi için Smear testi nedir? ve HPV DNA testi yazılarımıza bakabilirsiniz.

Neden yapılır?

NHS ve MedlinePlus'a göre kolposkopi şu durumlarda önerilebilir:

• Rahim ağzı taramasında HPV pozitifliğiyle birlikte hücrelerde değişiklik saptanması
• HPV pozitifliğinin uzun süre devam etmesi
• Tarama sonucunun net olmaması
• Açıklanamayan vajinal kanama, örneğin ilişki sonrası kanama
• MedlinePlus'a göre genital siğillerin, poliplerin ve iltihabın değerlendirilmesi
• Daha önce tedavi edilmiş hücre değişikliklerinin takibi

HPV'nin rahim ağzı hücrelerinde değişikliklere nasıl yol açtığı için HPV enfeksiyonu yazımıza bakabilirsiniz.

Kolposkopiye çağrılmak kanser demek mi?

Hayır. Kolposkopiye çağrılan kişilerin çoğunda kanser yoktur. Saptanan değişiklikler çoğu zaman kanser öncesi hücre değişiklikleridir ya da hiç tedavi gerektirmeyen bulgulardır. Kolposkopi, bu değişikliklerin ne olduğunu netleştirerek gereksiz kaygıyı azaltmaya ve gerekli olduğunda erken tedaviye olanak tanır.

Kolposkopiye nasıl hazırlanılır?

NHS ve MedlinePlus'ın önerileri şunlardır:

• Cinsel ilişki: NHS 24 saat, MedlinePlus 48 saat öncesinden vajinal ilişkiden kaçınılmasını önerir.
• Vajinal ürünler: İşlemden önce vajinal ilaç, krem, kayganlaştırıcı ve vajinal duş kullanmayın; MedlinePlus tampon kullanılmamasını da önerir.
• Adet dönemi: NHS adet döneminde de kolposkopiye gelinebileceğini belirtirken, MedlinePlus randevunun adet dönemi dışına alınmasını önerir. Randevunuz adetinize denk gelirse merkezinizi arayıp danışın.
• Gebelik: NHS'e göre gebelikte kolposkopi güvenle yapılabilir; ancak gebe olduğunuzu ya da gebelik olasılığınızı mutlaka bildirin.
• Spiral kullanıyorsanız: NHS'e göre işlemden önceki 7 gün boyunca cinsel ilişkiden kaçınmanız ya da prezervatif kullanmanız önerilir; çünkü tedavi gerekirse spiralin çıkarılması gerekebilir.
• Ağrı kesici: MedlinePlus, işlemden önce reçetesiz bir ağrı kesici almayı düşünebileceğinizi belirtir; size uygun ilacı eczacınıza ya da hekiminize sorun.

Önceki tarama sonuçlarınızı, kullandığınız ilaçları ve sorularınızı yanınızda götürün. İsterseniz yanınızda bir yakınınızı bulundurabilirsiniz.

Kaygıyla baş etmek

Anormal bir tarama sonucunun ardından kolposkopiye çağrılmak pek çok kişide yoğun kaygı yaratır. Bu duygu çok yaygındır ve anlaşılırdır. Kaygıyı azaltmak için şunlar yardımcı olabilir:

• Tarama sonucunuzun tam olarak ne anlama geldiğini randevudan önce sağlık ekibine sormak
• İşlemin adımlarını önceden öğrenmek; bilinmezlik çoğu zaman işlemin kendisinden daha fazla endişe yaratır
• Randevuya güvendiğiniz bir yakınınızla gitmek
• İşlem sırasında rahatsızlık duyduğunuzda bunu söylemek ve ara vermek istemek
• Sonuç beklerken, kolposkopiye çağrılan kişilerin büyük çoğunluğunda kanser olmadığını hatırlamak

Kolposkopi nasıl yapılır?

NHS ve MedlinePlus'a göre işlem şu adımlarla ilerler:

1. Belden aşağısını soyunur ve özel bir muayene koltuğuna uzanırsınız.
2. Vajinaya spekulum yerleştirilerek rahim ağzı görünür hâle getirilir.
3. Kolposkop vajina girişinin dışına yerleştirilir ve rahim ağzı büyütülerek incelenir.
4. MedlinePlus'a göre anormal alanların belirginleşmesi için rahim ağzına sirke benzeri bir çözelti ya da iyotlu bir sıvı sürülür. NHS'e göre bu sırada hafif bir karıncalanma ya da yanma hissedilebilir.
5. Gerekirse görünümü farklı olan bölgelerden küçük doku örnekleri (biyopsi) alınır. NHS'e göre biyopsi sırasında hafif bir çimdiklenme ya da tırmalanma hissi olabilir.
6. MedlinePlus'a göre gerekirse rahim ağzı kanalının içinden küçük bir kazıyıcı aletle örnek alınabilir (endoservikal küretaj); bu sırada kramp benzeri bir his olabilir.

NHS'e göre işlem 15–20 dakika sürer; MedlinePlus 10–20 dakika olarak belirtir. Bazı merkezlerde ekranı izleyebilirsiniz.

Kolposkopi acıtır mı?

NHS'e göre kolposkopi rahatsız edici ya da ağrılı olabilir; kişiden kişiye değişir. İşlem sırasında istediğiniz anda durdurulmasını isteyebilirsiniz. Yavaş nefes almak ve kasları gevşetmeye çalışmak rahatlamanıza yardımcı olabilir.

Kolposkopi sırasında tedavi

NHS'e göre kolposkopide belirgin hücre değişiklikleri görülürse, bazı merkezlerde aynı gün tedavi yapılabilir. En sık kullanılan yöntem, lokal anestezi altında, ısıtılmış ince bir tel halkayla değişiklik gösteren dokunun çıkarıldığı işlemdir (LLETZ ya da LEEP olarak da bilinir). NHS'e göre çıkarılan doku yaklaşık bir tırnak büyüklüğündedir.

NHS'e göre daha geniş bir dokunun alınması gerekiyorsa, genel anestezi altında konizasyon (koni biyopsisi) yapılabilir; bu durumda bir gece hastanede kalmak gerekebilir.

MedlinePlus'a göre kanser öncesi hücreler saptandığında bunların çıkarılması önerilir; kanser saptanırsa kişi jinekolojik onkoloji uzmanına yönlendirilir.

İşlemden sonra

Yalnızca kolposkopi ya da biyopsi yapıldıysa

MedlinePlus'a göre biyopsi sonrasında bir haftaya kadar hafif ağrı, kramp ve az miktarda kanama olabilir; bu olağandır. Biyopsiden sonraki bir hafta boyunca ya da hekiminizin önerdiği süre kadar vajinal duş, tampon ve cinsel ilişkiden kaçınılması önerilir. Rahim ağzına sürülen bazı çözeltiler nedeniyle birkaç gün koyu renkli akıntı görülebilir.

Tedavi (LLETZ) yapıldıysa

NHS'e göre tedaviden sonra 4 haftaya kadar kanama ya da akıntı olabilir. Bu dönemde tampon yerine ped kullanılmalı ve 4 hafta boyunca cinsel ilişkiden kaçınılmalıdır. Ağır egzersizlere de bir süre ara vermeniz önerilebilir.

Sonuçlar ne anlama gelir?

NHS'e göre kolposkopide hiçbir değişiklik görülmezse sonuç çoğu zaman hemen söylenir. Biyopsi alındıysa sonucun çıkması 4–8 hafta sürebilir.

MedlinePlus'a göre olası sonuçlar şunlardır:

• Normal sonuç: Kanser riskinin düşük olduğunu gösterir; ancak düzenli taramalara devam edilmesi gerekir.
• Kanser öncesi hücre değişiklikleri: Değişikliğin derecesine göre takip ya da değişen dokunun çıkarılması önerilir.
• Kanser: Nadir olmakla birlikte, kanser saptanırsa tedavi için jinekolojik onkoloji uzmanına yönlendirme yapılır.

Sonucunuzu ve sonraki adımları mutlaka hekiminizle konuşun. Takip randevularını aksatmamak, kolposkopinin amacına ulaşması için en önemli adımdır. Tedavi yapıldıysa hekiminiz, değişikliklerin tamamen giderildiğini doğrulamak için belirli bir süre sonra kontrol testi planlar. Bu kontrolün ne zaman ve nasıl yapılacağını öğrenip not almanız, takibin aksamamasını sağlar. HPV aşısı olmuş olsanız bile taramalara devam etmeniz gerekir.

Olası riskler

MedlinePlus'a göre kolposkopinin riskleri azdır. Spekulum yerleştirilirken rahatsızlık, sürülen sıvılara bağlı yanma, biyopsi sonrasında ağrı, kramp ve hafif kanama görülebilir. Ciddi komplikasyonlar nadirdir. Tedavi yapıldıysa uzun süren kanama ve enfeksiyon belirtileri açısından dikkatli olunmalıdır. İyot içeren sıvıya karşı alerjiniz ya da daha önce bu tür bir tepki yaşadıysanız işlemden önce sağlık ekibine söyleyin. Gebe olmayı planlıyorsanız ya da daha önce rahim ağzına tedavi uygulandıysa, bunu da hekiminizle konuşarak sonraki adımları birlikte planlayın.