HPV enfeksiyonu nedir? Belirtileri, riskleri ve aşı

HPV nedir?

Dünya Sağlık Örgütü'ne (DSÖ) göre HPV, bilinen 200 kadar virüsten oluşan bir grubun adıdır. Bu virüslerin bir kısmı cilt ve mukozalarda (ağız, genital bölge gibi nemli dokularda) enfeksiyon yapar. HPV tipleri genel olarak ikiye ayrılır:

• Düşük riskli tipler: Genital siğillere yol açabilir; kanserle ilişkili değildir.
• Yüksek riskli tipler: Uzun süre vücutta kaldığında hücrelerde kanser öncesi değişikliklere ve zamanla kansere yol açabilir.

Ne kadar yaygın?

CDC'ye göre insanların neredeyse tamamı yaşamlarının bir döneminde HPV ile enfekte olur. DSÖ'nün tahminine göre HPV 2019 yılında dünyada kadınlarda yaklaşık 620 bin, erkeklerde ise yaklaşık 70 bin kanser vakasına yol açmıştır.

HPV nasıl bulaşır?

CDC'ye göre HPV, cinsel temas sırasında yakın deri teması yoluyla bulaşır. Virüs, enfekte kişide hiçbir belirti olmasa bile bulaşabilir. Bu nedenle kişiler çoğu zaman enfeksiyonu kimden ve ne zaman aldıklarını bilemez.

DSÖ, prezervatifin HPV'ye karşı koruma sağlamaya yardımcı olduğunu, ancak virüs prezervatifle örtülmeyen deri bölgelerinden de bulaşabildiği için tam koruma sağlamadığını belirtir.

HPV belirti verir mi?

HPV enfeksiyonlarının çoğu hiçbir belirti vermez. CDC'ye göre enfeksiyonların yaklaşık %90'ı iki yıl içinde kendiliğinden geçer. DSÖ de kişilerin yaklaşık %90'ında vücudun enfeksiyonu kendi kendine kontrol altına aldığını belirtir.

Belirti olduğunda bunlar genellikle şunlardır:

• Genital siğiller: Düşük riskli tiplerin yol açtığı, genital bölgede veya makat çevresinde küçük, ten renginde ya da hafif kabarık lezyonlar
• Kanser öncesi değişiklikler: Rahim ağzında kanser öncesi hücre değişiklikleri genellikle belirti vermez; ancak tarama testleriyle fark edilir.
• Kanser belirtileri: İleri dönemde, ilgili organa göre farklı belirtiler (örneğin rahim ağzı kanserinde ilişki sonrası kanama, adetler arası kanama veya kötü kokulu akıntı) ortaya çıkabilir.

Belirti vermemesi nedeniyle HPV'nin varlığını yalnızca belirtilere bakarak anlamak mümkün değildir; kadınlarda rahim ağzı kanseri taraması bu açıdan önemlidir.

HPV hangi hastalıklara yol açar?

Rahim ağzı (serviks) kanseri

DSÖ'ye göre rahim ağzı kanseri, HPV'nin yol açtığı en sık kanser türüdür ve kadınlarda HPV ile ilişkili kanserlerin %90'ından fazlasını oluşturur. DSÖ, yüksek riskli HPV ile süregen enfeksiyondan sonra rahim ağzı kanserinin genellikle 15–20 yılda geliştiğini belirtir. Bu uzun süre, tarama yoluyla kanser öncesi değişikliklerin yakalanıp tedavi edilmesine fırsat tanır.

Diğer kanserler

DSÖ ve CDC'ye göre süregen HPV enfeksiyonu vajina, dış genital bölge (vulva), penis, makat (anüs) ve ağız-boğaz bölgesi kanserlerine de yol açabilir. Bu nedenle HPV yalnızca kadınları ilgilendiren bir konu değildir.

Genital siğiller

Düşük riskli bazı HPV tipleri genital siğillere neden olur. Siğiller zararsız olsa da rahatsız edici olabilir ve tedavi edilebilir.

HPV aşısı

HPV aşısı, aşının kapsadığı HPV tiplerine karşı koruma sağlar. CDC'ye göre HPV aşısı, HPV'nin yol açtığı kanserlerin %90'ından fazlasını önleme potansiyeline sahiptir. Aşı, virüsle karşılaşmadan önce yapıldığında daha etkili koruma sağlar; bu nedenle cinsel yaşam başlamadan önceki yaşlarda önerilir.

Kimlere önerilir?

• DSÖ: Cinsel yaşam başlamadan önce 9–14 yaş arasındaki tüm kız çocuklarının aşılanmasını önerir; bağışıklık durumuna göre bir ya da iki doz yeterli olabilir.
• CDC: ABD'de aşı 11–12 yaşlarında önerilir ve 9 yaşından itibaren yapılabilir. Erkek ve kız çocukları kapsar. 15 yaşından önce başlayanlar için iki doz, 15–26 yaş arasında başlayanlar için üç doz önerilir. 26 yaşına kadar aşısı eksik olan gençlere de aşı önerilir; 27–45 yaş arasındaki bazı yetişkinler ise hekimleriyle risklerini konuştuktan sonra aşı olmaya karar verebilir.

Aşının mevcut bir HPV enfeksiyonunu ya da kanser öncesi değişiklikleri tedavi etmediğini bilmek önemlidir. Aşı olmuş kadınların da rahim ağzı kanseri taramasına devam etmesi gerekir.

Türkiye'de HPV aşısının hangi yaş gruplarına, hangi koşullarda ve nerede uygulandığını öğrenmek için aile hekiminize danışabilirsiniz. Erişkinlerde aşılama hakkında bilgi veren doktorları erişkin aşılama sayfamızda görebilirsiniz.

HPV testi ve rahim ağzı kanseri taraması

DSÖ, 30 yaşından itibaren kadınlara 5–10 yılda bir HPV DNA testiyle tarama yapılmasını; HIV ile yaşayan kadınlarda ise 25 yaşından itibaren 3 yılda bir tarama yapılmasını önerir.

T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü'nün kanser tarama programında rahim ağzı kanseri için 30–65 yaş arasındaki kadınlara 5 yılda bir HPV-DNA testi öngörülür. Tarama için aile hekiminize başvurabilirsiniz.

Test sonucu HPV pozitif çıkarsa bu, kanser olduğunuz anlamına gelmez; hekiminiz ek incelemeler (örneğin smear testi veya rahim ağzının büyüteçli bir cihazla incelendiği kolposkopi) planlayabilir. Smear testi hakkında bilgi için smear testi nedir yazımıza, testi yapan doktorlar için HPV testi ve smear testi sayfalarımıza bakabilirsiniz.

Erkeklerde HPV

Ulusal tarama programındaki HPV testi rahim ağzı kanseri taraması için kadınlara yöneliktir. Genital bölgede siğil, kabarıklık veya yara fark eden erkeklerin üroloji ya da deri ve zührevi hastalıklar uzmanına başvurması önerilir.

HPV tedavisi

DSÖ'ye göre HPV enfeksiyonunun kendisini ortadan kaldıran bir tedavi şu an için yoktur. Ancak HPV'nin yol açtığı sorunlar tedavi edilebilir:

• Genital siğiller: DSÖ'ye göre tedavi edilebilir; uygun yöntemi muayene sonrası hekim belirler.
• Rahim ağzındaki kanser öncesi değişiklikler: DSÖ'ye göre cerrahi olarak çıkarılabilir veya ablasyon (dokunun yok edilmesi) yöntemleriyle tedavi edilebilir. Erken yakalanan değişikliklerin tedavisi, kansere ilerlemeyi önlemeye yardımcı olur.
• HPV ile ilişkili kanserler: Kanserin türüne ve evresine göre ilgili uzmanlar tarafından tedavi edilir.

HPV'den korunma

• Aşı: Cinsel yaşam başlamadan önce yapılan HPV aşısı, korunmanın temel yollarından biridir.
• Tarama: Kadınlarda düzenli rahim ağzı kanseri taraması, kanser öncesi değişiklikleri erken yakalamaya yardımcı olur.
• Prezervatif: DSÖ'ye göre korumaya yardımcı olur, ancak tam koruma sağlamaz.

HPV için hangi doktora gidilir?

Kadınlarda HPV testi, smear ve takip kadın hastalıkları ve doğum uzmanları tarafından yapılır. Genital siğiller için deri ve zührevi hastalıklar uzmanlarına, erkekler üroloji uzmanlarına da başvurabilir. Tarama ve aşı için aile hekiminiz ilk başvuru noktasıdır. İlgili doktorlar için HPV enfeksiyonu konu sayfamıza ve rahim ağzı kanseri konu sayfamıza bakabilirsiniz.