Rahim ağzı hücre değişiklikleri (servikal displazi) nedir?

Servikal displazi nedir?

Rahim ağzı, rahmin vajinaya açılan alt kısmıdır. Yüzeyi, sürekli yenilenen ince bir hücre tabakasıyla kaplıdır. Bu hücrelerde zamanla, çoğunlukla HPV'nin etkisiyle, normal dışı değişiklikler ortaya çıkabilir.

MedlinePlus servikal displaziyi, rahim ağzı yüzeyindeki hücrelerde görülen anormal değişiklikler olarak tanımlar. Bu değişiklikler mikroskop altında anormal görünür, ancak henüz kanser değildir. MedlinePlus'a göre tedavi edilmeyen ağır displazi rahim ağzı kanserine ilerleyebilir. Bu nedenle tarama testleriyle değişikliklerin erken yakalanması ve gerektiğinde tedavi edilmesi, kanserin önlenmesinde büyük rol oynar.

CIN dereceleri

MedlinePlus'a göre biyopsiyle saptanan değişiklikler, rahim ağzı yüzey tabakasında ne kadar derine uzandıklarına göre "CIN" (servikal intraepitelyal neoplazi) olarak derecelendirilir:

• CIN 1 (hafif displazi): Değişiklikler sınırlıdır. MedlinePlus'a göre hafif değişiklikler çoğu zaman tedavi gerektirmeden kendiliğinden geriler; izlem yeterli olabilir.
• CIN 2 (orta ve belirgin displazi): Değişiklikler daha yaygındır; genellikle tedavi önerilir.
• CIN 3 (ağır displazi ile yerinde karsinom): Değişiklikler yüzey tabakasının tamamına yakınını kapsar. Kanser henüz derin dokulara yayılmamıştır, ancak tedavi edilmesi gerekir.

Smear testi sonuçlarında ise farklı sınıflandırmalar kullanılabilir. Smear sonucu, bir tanı değil, daha ayrıntılı inceleme gerekip gerekmediğini gösteren bir tarama sonucudur.

Neden olur, risk etkenleri nelerdir?

MedlinePlus'a göre servikal displazinin çoğu, insan papilloma virüsünden (HPV) kaynaklanır. HPV'nin pek çok türü vardır: Bazı türleri rahim ağzında displazi ya da kansere yol açabilirken, bazı türleri genital siğillere neden olur. Bkz. HPV enfeksiyonu

MedlinePlus'ın sıraladığı risk etkenleri şunlardır:

• Cinsel yaşamın erken yaşta başlaması
• Erken yaşta gebelik
• Birden fazla cinsel eş
• Bağışıklık sisteminin zayıflaması; örneğin HIV enfeksiyonu, tüberküloz ya da bağışıklığı baskılayan ilaç kullanımı
• Sigara içmek. Bkz. Sigarayı bırakmak için pratik adımlar
• Annenin gebelikte DES adlı bir hormon ilacına maruz kalmış olması

Belirtileri nelerdir?

MedlinePlus'a göre servikal displazi çoğu zaman hiçbir belirti vermez. Kadınlar genellikle kendilerini sağlıklı hisseder ve değişiklik ancak tarama testiyle fark edilir. Bu nedenle düzenli tarama, belirtilerin ortaya çıkmasını beklemekten çok daha önemlidir.

Adet aralarında ya da cinsel ilişki sonrasında kanama, olağan dışı akıntı gibi yakınmalar ise servikal displaziye özgü değildir; ancak bu yakınmalar mutlaka hekime gösterilmelidir.

Tanı nasıl konur?

MedlinePlus ve Cambridge Üniversite Hastaneleri'nin (NHS) aktardığı tanı adımları şunlardır:

• Smear testi (servikal sitoloji): Rahim ağzından alınan hücreler incelenir. İlk tarama yöntemidir. Bkz. Smear testi nedir?
• HPV testi: MedlinePlus'a göre yüksek riskli HPV türlerinin varlığını gösterir.
• Kolposkopi: Smear ya da HPV testinde anormallik bulunursa yapılır. Cambridge Üniversite Hastaneleri'ne göre kolposkopiye bir ya da daha fazla anormal smear sonucu ya da tekrarlayan yetersiz örnek nedeniyle yönlendirme yapılır.
• Biyopsi: Kolposkopide anormal görünen alandan küçük bir doku örneği alınır ve tanı bu incelemeyle doğrulanır.

Kolposkopi nasıl yapılır?

Cambridge Üniversite Hastaneleri'ne göre kolposkopi, rahim ağzının büyüteçli bir aletle incelenmesidir:

1. Vajinaya, smear testinde olduğu gibi, spekulum adı verilen bir alet yerleştirilir.
2. Rahim ağzına, anormal alanları görünür kılan hafif bir sirke çözeltisi uygulanır.
3. Hekim, kolposkop adı verilen büyüteçli bir cihazla rahim ağzını inceler.
4. Gerekirse anormal görünen alandan küçük bir parça (biyopsi) alınır.

Cambridge Üniversite Hastaneleri'ne göre muayenenin kendisi yaklaşık on dakika sürer; hazırlıkla birlikte süreç 15–20 dakikayı bulabilir. Aynı kaynak, kolposkobun vücudun içine girmediğini belirtir. Biyopsi sonuçlarına göre izlem ya da tedavi planlanır.

Kolposkopiye hazırlık

Cambridge Üniversite Hastaneleri, kolposkopi randevusunun mümkünse adet dönemine denk getirilmemesini önerir; ancak anormal kanama nedeniyle yönlendirildiyseniz randevuya yine de gitmelisiniz. Aynı kaynağa göre kolposkopi gebelikte de güvenle yapılabilir ve gebeyseniz randevuyu ertelememelisiniz. Muayeneye yanınızda bir yakınınızla gelebilirsiniz. Randevu öncesinde sorularınız varsa kliniği arayarak bilgi almanız da kaygınızı azaltabilir.

Anormal smear sonucu aldığınızda

Anormal bir smear ya da HPV testi sonucu almak kaygı verici olabilir. Ancak böyle bir sonuç, kanser olduğunuz anlamına gelmez. Tarama testlerinin amacı, hücrelerdeki değişiklikleri kansere dönüşmeden çok önce yakalamaktır; MedlinePlus'a göre erken tanı ve zamanında tedaviyle vakaların çoğu tamamen düzelir.

Cambridge Üniversite Hastaneleri'ne göre anormal ya da tekrarlayan yetersiz sonuçlardan sonra kişi, daha ayrıntılı inceleme için kolposkopi kliniğine yönlendirilir. Kolposkopide biyopsi alınırsa sonuçlar genellikle birkaç hafta içinde çıkar; Cambridge Üniversite Hastaneleri bu sürenin yaklaşık dört hafta olduğunu belirtir. Sonuca göre ya izlem planlanır ya da anormal hücrelerin çıkarılması için tedavi önerilir.

Bu süreçte aklınıza takılan soruları not edip kolposkopi randevusunda sormanız, kaygıyı azaltmaya yardımcı olabilir. Sonucunuzu ve bir sonraki adımı tam olarak anlamadan klinikten ayrılmamaya çalışın.

Tedavi nasıl yapılır?

MedlinePlus'a göre tedavi, değişikliğin derecesine bağlıdır. Hafif değişikliklerde izlem yeterli olabilir; kalıcı ya da orta-ağır değişikliklerde anormal hücreler şu yöntemlerle ortadan kaldırılır:

• LEEP / LLETZ (tel halka ile çıkarma): Cambridge Üniversite Hastaneleri'ne göre rahim ağzına uyuşturucu iğne yapıldıktan sonra ince bir tel halka yardımıyla anormal hücreler çıkarılır; işlem ayaktan yapılır.
• Dondurma tedavisi (kriyoterapi)
• Lazer tedavisi
• Konizasyon (koni biyopsisi): Rahim ağzından koni biçiminde bir doku parçası çıkarılır.
• Rahmin alınması (histerektomi): MedlinePlus'a göre nadiren gerekir.

Tedavi sonrası dikkat edilecekler

Cambridge Üniversite Hastaneleri'nin tel halka tedavisi sonrası önerileri şöyledir:

• Tedavi günü dinlenin.
• Kanama riski nedeniyle üç-dört hafta cinsel ilişkiden kaçının ve tampon yerine ped kullanın.
• En az iki hafta yüzmeyin.
• Kanama riski nedeniyle yaklaşık üç hafta yurt dışı seyahat planlamayın.

Cambridge Üniversite Hastaneleri, tel halka tedavisinin sonraki gebeliklerde erken doğum ve düşük doğum ağırlığı riskinde küçük bir artışla ilişkili olduğunu, ancak anormal hücrelerin çıkarılmasının yararının bu riskten daha ağır bastığını belirtir. Gebelik planlıyorsanız bunu hekiminizle konuşun.

İzlem ve korunma

MedlinePlus'a göre tedaviden sonra değişiklikler tekrarlayabilir; bu nedenle düzenli kontroller gerekir. Tedavi edilmeyen ağır displazi ise rahim ağzı kanserine ilerleyebilir.

MedlinePlus'ın önerdiği korunma yolları şunlardır:

• HPV aşısı: MedlinePlus, aşının 9–45 yaş aralığında uygulanabildiğini belirtir. Aşı takvimi için hekiminize danışın. Bkz. Erişkin aşılama
• Prezervatif kullanımı
• Sigaradan uzak durmak
• Düzenli tarama: Hekiminizin önerdiği aralıklarla smear ve/veya HPV testi yaptırmak