Kısaca
Prostat MR'ı, güçlü bir mıknatıs, radyo dalgaları ve bilgisayar yardımıyla prostat bezini ve çevresini ayrıntılı biçimde gösteren bir tetkiktir. "Multiparametrik" prostat MR'ında yalnızca prostatın görünümüne değil, dokudaki su moleküllerinin hareketine ve kan akışına da bakılır; bu da hastalıklı dokuyu sağlıklı dokudan ayırt etmeye yardımcı olur. En sık PSA yüksekliği ya da muayenede şüpheli bulgu saptandığında, biyopsi gerekip gerekmediğine karar vermeye ve biyopsiyi şüpheli bölgeye yönlendirmeye yardımcı olmak için kullanılır. Radyasyon içermez.
Prostat MR nedir?
Prostat, erkeklerde mesanenin hemen altında, idrar kanalının çevresini saran ceviz büyüklüğünde bir bezdir. Prostat kanseri çoğu zaman erken evrede belirti vermez. MedlinePlus, erken prostat kanserinin genellikle uyarıcı belirti göstermediğini; hastalık ilerledikçe idrar yapmada güçlük ve idrarda ya da menide kan gibi yakınmalar görülebileceğini belirtir.
RadiologyInfo'ya (Amerikan Radyoloji Koleji ile Kuzey Amerika Radyoloji Derneği'nin ortak hasta bilgilendirme sitesi) göre multiparametrik prostat MR'ı üç ayrı MR yöntemini bir arada kullanır:
- Anatomik görüntüler: Prostatın yapısını ve sınırlarını gösterir.
- Difüzyon görüntüleme: Dokudaki su moleküllerinin hareketini değerlendirir.
- Perfüzyon görüntüleme: Dokunun kan akışını, genellikle damardan verilen kontrast maddeyle değerlendirir.
RadiologyInfo'ya göre bu yöntemler birlikte, hastalıklı doku ile sağlıklı dokuyu ayırt etmeye yardımcı olur. MR hakkında genel bilgi için bkz. MR nedir?
Hangi durumlarda istenir?
PSA yüksekliği ve biyopsi öncesi değerlendirme
NHS'e göre olası prostat kanseri nedeniyle yönlendirilen kişilere MR çekilir; MR prostatın daha net görülmesini sağlar ve ek tetkik gerekip gerekmediğini gösterir. NCI (ABD Ulusal Kanser Enstitüsü) de anormal PSA sonucundan sonra MR gibi görüntüleme tetkiklerinin kullanılabildiğini ve MR'da şüpheli alan görülen kişilerde MR yönlendirmeli biyopsi yapılabileceğini belirtir. PSA testi hakkında bilgi için bkz. PSA testi nedir?
PSA yüksekliği her zaman kanser anlamına gelmez. NCI'ye göre her tarama turunda erkeklerin yaklaşık yüzde 6–7'sinde yanlış pozitif PSA sonucu görülür ve PSA yüksekliği nedeniyle biyopsi yapılan erkeklerin yalnızca yaklaşık dörtte birinde prostat kanseri bulunur. MR, bu durumda hangi kişilerde ve prostatın hangi bölümünden biyopsi alınması gerektiğine karar vermeye yardımcı olabilir.
Diğer kullanım alanları
RadiologyInfo'ya göre prostat MR'ı ayrıca şu durumlarda kullanılır:
- Prostat kanserinin yaygınlığını ve prostat dışına yayılıp yayılmadığını değerlendirmek
- Prostat iltihabı (prostatit) ve prostat apsesi
- İyi huylu prostat büyümesi. Bkz. Prostat büyümesi belirtileri
- Doğumsal farklılıklar
- Ameliyat sonrası gelişen sorunlar
MedlinePlus, kanser tanısından sonra hastalığın yayılımını belirlemek için tomografi ve kemik sintigrafisinin yanı sıra MR'ın da kullanıldığını belirtir. NHS de tanı sonrası evreleme için BT, MR, PET ve kemik taraması gibi tetkiklerin istenebileceğini belirtir.
Biyopsi ve MR ilişkisi
Prostat kanserinin tanısı yalnızca görüntülemeyle konmaz. MedlinePlus'a göre tanı, prostattan doku örneği alınan biyopsiyle doğrulanır. NHS biyopsiyi, prostata ince bir iğne sokularak kanser hücreleri açısından incelenecek doku örneği alınması olarak tanımlar.
MR'da şüpheli bir alan görülürse, NCI'ye göre biyopsi MR yönlendirmesiyle o bölgeye yapılabilir. Biyopsi örneğindeki kanser hücrelerinin görünümüne göre MedlinePlus'ın anlattığı Gleason derecelendirmesi ve "derece grubu" sistemi kullanılır; bu değerlendirme, kanserin ne kadar hızlı ilerleyebileceği hakkında fikir verir.
Raporda geçebilecek ifadeler
Radyoloji raporlarında prostattaki şüpheli alanlar çoğu zaman bir puanlama sistemiyle sınıflandırılır. RadiologyInfo bu amaçla PI-RADS adlı sistemin kullanıldığına değinir. Puanın sizin için ne anlama geldiğini ve biyopsi gerekip gerekmediğini; PSA değeriniz, muayene bulgularınız ve diğer risk etkenlerinizle birlikte üroloji uzmanınız değerlendirir.
MR'dan sonra olası yollar
MR ve gerekirse biyopsi sonuçlarına göre izlenecek yol kişiden kişiye değişir. MedlinePlus, prostata sınırlı kanserde seçenekler arasında ameliyat (radikal prostatektomi), ışın tedavisi (dış ışın tedavisi ya da brakiterapi) ve hastalığın yakından izlendiği aktif izlem yaklaşımını sayar. İleri evre hastalıkta ise hormon tedavisi, kemoterapi ve bağışıklık tedavisi gibi seçenekler kullanılabilir. Işın tedavisi hakkında bilgi için bkz. Radyoterapi uygulaması
NCI, kişinin yaşamı boyunca hiçbir soruna yol açmayacak tümörlerin saptanmasına "aşırı tanı" dendiğini belirtir. Bu nedenle bazı yavaş seyirli kanserlerde hemen tedavi yerine düzenli PSA, muayene ve görüntülemeyle izlem tercih edilebilir. Hangi yolun size uygun olduğunu yaşınızı, genel sağlığınızı, kanserin özelliklerini ve tercihlerinizi göz önüne alarak üroloji ve onkoloji hekimlerinizle birlikte değerlendirin.
Sonuç görüşmesinde şu soruları sormak yararlı olabilir:
- MR'daki bulgu biyopsi gerektiriyor mu?
- Biyopsi gerekiyorsa hangi yöntemle ve hangi bölgeden alınacak?
- Biyopsi gerekmiyorsa PSA ve MR kontrolleri ne sıklıkla yapılmalı?
- Aktif izlem benim için bir seçenek mi?
Bu konuda
Bu konuyu bir hekimle konuşmak isterseniz
İlgili branşlardaki doktor profillerini şehir ve ilçeye göre inceleyebilir, çalışma yerlerini ve randevu seçeneklerini görebilirsiniz.
Çekime hazırlık
- RadiologyInfo'ya göre yeme-içme kuralları kurumdan kuruma değişir; kurumunuzun talimatına uyun.
- Sağlık sorunlarınızı, yakın zamanda geçirdiğiniz ameliyatları ve alerjilerinizi bildirin.
- NHS'e göre çekim öncesinde metal implantlar (cerrahi klipsler, kalp pili, diş tedavisinde kullanılan metal parçalar), böbrek sorunları ve kontrast madde alerjisini soran bir form doldurmanız istenir.
- Takılarınızı evde bırakın, bol ve rahat giysiler giyin. NHS, takılar, işitme cihazları ve bozuk paralar gibi metal eşyaların çıkarılması gerektiğini belirtir.
- RadiologyInfo'ya göre kaygılıysanız ya da kapalı alan korkunuz varsa çekim öncesi hafif bir sakinleştirici isteyebilirsiniz.
Çekim nasıl yapılır?
Sırt üstü bir masaya uzanırsınız ve masa tünel biçimindeki cihazın içine kayar.
- Alıcı bobin: RadiologyInfo'ya göre bazı incelemelerde makattan içeri yerleştirilen, lateks bir balonla kaplı ince bir alıcı (endorektal bobin) kullanılır.
- Kontrast madde: Kan akışını değerlendiren perfüzyon görüntüleme için koldaki bir damardan gadolinyum içeren kontrast madde verilebilir.
- Süre: NHS'e göre MR çekimleri genellikle 15 dakika ile 1 saat arasında sürer, bazen daha uzun sürebilir.
- Ses ve iletişim: NHS'e göre cihaz yüksek sesli vuruntu ve tıkırtılar çıkardığı için kulak tıkacı ya da kulaklık verilir; teknisyen başka bir odadadır ama sizinle konuşabilir.
- Hareketsizlik: RadiologyInfo'ya göre kaliteli görüntü için tamamen hareketsiz kalmanız ve nefes tutma komutlarına uymanız gerekir.
NHS'e göre çekimden sonra olağan şekilde yiyip içebilirsiniz. Sakinleştirici aldıysanız 24 saat araç kullanmayın ve eve dönerken size eşlik edecek birini ayarlayın.
Yararları, riskleri ve sınırları
Yararları (RadiologyInfo):
- Girişimsel değildir ve radyasyon içermez.
- Diğer yöntemlere göre daha net ve ayrıntılı görüntüler sağlar.
- Düşük riskli kanserlerle daha agresif seyirli kanserleri ayırt etmeye yardımcı olabilir.
Riskler (RadiologyInfo):
- Güvenlik kurallarına uyulduğunda risk çok düşüktür.
- Birden fazla kontrastlı MR'dan sonra beyinde çok küçük miktarlarda gadolinyum kalabileceği bilinmektedir.
- İleri böbrek hastalarında, nadir görülen ciddi bir deri ve bağ dokusu hastalığı (nefrojenik sistemik fibroz) bildirilmiştir. Böbrek hastalığınızı mutlaka bildirin. Bkz. İlaçlı (kontrastlı) MR ve tomografi
Sınırları (RadiologyInfo):
- Kanseri her zaman iltihaptan ya da biyopsi sonrası oluşan kanama izlerinden ayırt edemeyebilir.
- Kanserin prostat çevresine yayılımını gösterebilir, ancak leğen bölgesi dışındaki uzak organlara yayılıp yayılmadığını gösteremez.
- Cihazların bir ağırlık sınırı vardır.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Beklemeden 112'yi arayın ya da acile başvurun:
- Hiç idrar yapamama ve karnın alt kısmında giderek artan ağrı ve şişlik
- İdrarda bol miktarda kan ya da pıhtıyla birlikte halsizlik, baş dönmesi
- Biyopsi sonrası yüksek ateş, titreme ya da durmayan kanama
Hekime başvurun:
- İdrar yapmaya başlamakta zorlanma, idrarın yavaş ya da kesik akması, damlama
- Mesaneyi tam boşaltamama hissi, sık idrara çıkma
- İdrarda ya da menide kan
- Bel, kalça ya da leğen kemiklerinde geçmeyen ağrı
- PSA sonucunuz yüksek çıktıysa ve henüz değerlendirilmediyseniz
Acil durumlarda 112'yi arayın.112'yi ara
Sık sorulan sorular
Yanıtı görmek için soruya dokunun.
PSA'm yüksek çıktı; neden MR isteniyor?
NHS'e göre MR prostatın daha net görülmesini sağlar ve ek tetkik gerekip gerekmediğini gösterir. NCI'ye göre MR'da şüpheli alan görülürse biyopsi MR yönlendirmesiyle o bölgeye yapılabilir.
Prostat MR'ı biyopsinin yerini tutar mı?
Hayır. MedlinePlus'a göre prostat kanserinin tanısı biyopsiyle doğrulanır. MR, biyopsi gerekip gerekmediğine ve nereden alınacağına karar vermeye yardımcı olur.
Multiparametrik ne demek?
RadiologyInfo'ya göre prostatın yapısına, dokudaki su hareketine (difüzyon) ve kan akışına (perfüzyon) bakan üç ayrı MR yönteminin birlikte kullanılması demektir.
Prostat MR'ı ne kadar sürer?
NHS'e göre MR çekimleri genellikle 15 dakika ile 1 saat arasında sürer. Kontrast madde verilmesi süreyi biraz uzatabilir.
Makattan bobin yerleştirilmesi her çekimde gerekir mi?
Hayır. RadiologyInfo'ya göre lateks balonla kaplı ince bir alıcı olan endorektal bobin yalnızca bazı incelemelerde kullanılır. Sizin çekiminizde kullanılıp kullanılmayacağını ve buna nasıl hazırlanmanız gerektiğini önceden ekibe sorun; lateks alerjiniz varsa mutlaka belirtin.
Prostat MR'ı radyasyon içerir mi?
Hayır. RadiologyInfo'ya göre MR radyasyon kullanmaz.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; tanı ve tedavi için hekiminize başvurun.
Kaynaklar
Bu yazı hazırlanırken aşağıdaki kaynaklara başvuruldu.
İlgili konu sayfaları
- Prostat büyümesi (iyi huylu prostat hiperplazisi)
- Prostat iltihabı (prostatit)
- Prostat kanseri
- Prostat biyopsisi
- Prostat kanseri cerrahisi (radikal prostatektomi)
- Prostat MR (multiparametrik)
- PSA testi
- Radyoterapi uygulaması (ışın tedavisi)
- Kontrast madde (ilaçlı görüntüleme)
- MR (manyetik rezonans görüntüleme)
- MR-ultrason füzyon prostat biyopsisi
- Tıbbi Onkoloji
- Radyasyon Onkolojisi
- Radyoloji
- Üroloji
DoktorPlus'ın arama, randevu ve destek alanları acil hizmetin yerine geçmez. Acil durumlarda 112 veya uygun acil sağlık hizmetine başvurun. Acil durum bilgisi
